Hoofdrolspelers in de parlementaire enquete

De parlementaire enquête naar de opsporingsmethoden van politie en justitie begint woensdag met de eerste openbare verhoren in de vergaderzaal van de Eerste Kamer in Den Haag....

MINISTERIES VAN JUSTITIE EN BINNENLANDSE ZAKEN

Mr Winnie Sorgdrager heeft zich uit voorzorg met adviseurs omringd want als minister van Justitie zou zij tijdens de parlementaire enquête wel eens schade kunnen oplopen. Wordt geroemd vanwege haar nuchtere kijk op de zware criminaliteit. Heeft in de afgelopen maanden verwoed geprobeerd een overzicht te krijgen van wat er in Nederland allemaal speelt op het gebied van opsporingsmethoden.

Hans Dijkstal was als VVD-Kamerlid een groot voorstander van een parlementaire enquête naar opsporingsmethoden. Toen hij vorig jaar minister van Binnenlandse Zaken en dus eindverantwoordelijke voor de politie werd, nam zijn enthousiasme iets af.

Dr Jan Suyver is de hoogste ambtenaar - secretaris-generaal - op het departement van Justitie. Was daarvoor directeur-generaal politie en criminaliteitsbestrijding, dus weet van wanten.

Dr Jan van Dijk, criminoloog. Hoofd sector Beleidsplanning en Programmering op het ministerie van Justitie. Is voorzitter van het Nationaal Platform Criminaliteitsbeheersing. Een van de belangrijkste wetenschappers op het departement. Wordt geregeld als troubleshooter ingezet, zoals onlangs nog bij het schrijven van de - politiek netelige - drugsnota.

Mr Henk Wooldrik was officier van justitie in Haarlem en Amsterdam, verwierf in die laatste functie bekendheid als de eerste persofficier van Nederland. Is sinds kort hoofd Sector Strafrechtbeleid op het departement van Justitie. Was daarvoor directeur politie op het departement van Justitie en in die hoedanigheid de eerste ambtenaar die de minister informeert over politiezaken.

OPENBAAR MINISTERIE

Mr Arthur Docters van Leeuwen is sinds 1994 de hoogste man bij het Openbaar Ministerie. Heeft Sorgdrager als procureur-generaal (pg) van het ressort Den Haag opgevolgd en leidt de vergadering van pg's. Was directeur van de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) en heeft daar na het einde van Koude Oorlog flink gereorganiseerd, zoals hij ook al bij andere overheidsdiensten had gedaan. Zegt geen 'veranderingsgoeroe' te zijn, maar zit al weer in een nieuwe reorganisatie: die van het Openbaar Ministerie. Heeft laten weten dat hij zich verheugt op de enquête.

Mr Ralph Gonsalves kan tot de hardliners onder misdaadbestrijders worden gerekend. Heeft als procureur-generaal van het ressort Den Bosch de bestrijding van de georganiseerde misdaad in zijn portefeuille. Heeft ouderwetse werkkamer en draagt nog steeds krijtstreeppakken. Voorzichtige, gereserveerde man die vindt dat de criminaliteit met moderne middelen moet worden aangepakt. Warm pleitbezorger van misdaadanalyse, presenteert elk jaar met trots het overzicht van de hoog-, middelhoog en laaggeorganiseerde bendes die nog actief zijn.

Mr Rutger graaf van Randwijck is procureur-generaal van het ressort Amsterdam. Kreeg er in het Wierenga-rapport van langs omdat hij te weinig doortastend zou zijn. Later waren er geruchten dat hij zou opstappen, maar die werden met klem tegengesproken door het ministerie van Justitie. Als hij door de enquêtecommissie als getuige wordt opgeroepen, zou hij graag de beeldvorming over hem willen bijstellen.

Mr René Ficq, procureur-generaal te Arnhem, weet een hoop af van Criminele Inlichtingen Diensten (CID's), omdat hij voorzitter was van de inmiddels ontbonden Begeleidingscommissie CID. Dat adviesorgaan van de ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken kwam in 1991 tot de verontrustende conclusie dat 'in de voorfase van enig onderzoek nauwelijks duidelijk hanteerbare regels voorhanden zijn waarin de CID-rechercheur houvast kan vinden omtrent de toelaatbaarheid van bepaalde technieken'. Heeft als procureur-generaal politie in zijn portefeuille.

Mr Hans Vrakking was vroeger gespecialiseerd in civiel recht en vice-president van de rechtbank in Amsterdam, maakte in oktober 1992 een verrassende overstap naar het Openbaar Ministerie. Is mede vanwege zijn vorige dienstbetrekking uiterst straight. Deze praatgrage hoofdofficier van justitie kwam er in het rapport-Wierenga niet goed van af. Hij vindt echter dat hij tijdens de IRT-affaire het enige juiste heeft gedaan: hard ingegrepen toen hij ontdekte dat er onder regie van justitie grote hoeveelheden soft drugs werden geïmporteerd. Houdt de wind eronder en kan bij fouten als een olifant in een porseleinkast te keer gaan.

Mr Leo de Wit is een expert op het gebied van opsporingsmethoden. Heeft onder meer de commissie geleid die onderzoek verrichte naar infiltratie-acties van de politie. Was bovendien voorzitter van de Centrale Toetsingscommissie van het Openbaar Ministerie. Dat gezelschap toetst opsporingsmethoden aan de wet, jurisprudentie en richtlijnen. Toen hij vorig jaar hoofdofficier van justitie in Rotterdam werd, moest hij wegens tijdgebrek met de toetsingscommissie stoppen. Zag niet lang na zijn aantreden een grote drugszaak in Rotterdam onderuit gaan, omdat politie en Openbaar Ministerie weigerden een doekje open te doen over de activiteiten van een informant. Heeft nog meer aan zijn hoofd, want het Rotterdamse Openbaar Ministerie is mogelijk betrokken bij een uit de hand gelopen opsporingsmethode in de politieregio Kennemerland. Daar loopt nog steeds een groot onderzoek van de rijksrecherche dat naar verwachting pas tegen het eind van dit jaar wordt afgesloten.

Mr Koos Jansen is hoofdofficier van justitie in Den Bosch. Is medeverantwoordelijk voor het kernteam Zuid-Nederland, dus weet van de materie. Heeft De Wit opgevolgd als voorzitter van de Centrale Toetsingscommissie. Bedeesde, intelligente man die weet wat hij wil. Bepleitte onlangs terughoudendheid bij het verlenen van controle-mogelijkheden aan de rechter. 'Als de rechter te ver gaat in zijn controle treedt hij op ongewenste wijze in de functie van het Openbaar Ministerie.'

Mr Onno van der Veen, officier van justitie in Haarlem, schuwt gepeperde uitspraken niet. Zoals deze: 'De organisatie van het Openbaar Ministerie en de organisatie van het politiebestel staan garant voor 19, respectievelijk 25, manieren van beroepsuitoefening. Dit is allesbehalve bevorderlijk voor de samenwerking. Voor de bestrijding van georganiseerde criminaliteit is dit funest.' Hij was nauw betrokken bij de IRT-affaire en geldt als een liefhebber van grensverleggende recherchemethoden. Gaf de Amsterdamse politie er ongenadig van langs tijdens de verhoren door de commissie-Wierenga ('De Amsterdamse werkwijze is onprofessioneel, ouderwets en daterend uit de tijd dat er nog niet met georganiseerde criminaliteit werd gewerkt'). Is ondanks zijn IRT-besmette verleden lid van de Centrale Toetsingscommissie.

Mr Frits de Groot is de officier van justitie in Den Haag die speciaal is belast met de controle van de Criminele Inlichtingen Dienst (CID) aldaar. Kenner van die politiesector bij uitstek. Hij is een van de samenstellers van een leidraad voor CID'ers en duikt op elk misdaadcongres op. Is vanzelfsprekend ook lid van de Centrale Toetsingscommissie.

Mr Rolf de Groot is eveneens CID-officier van justitie en werkt in Rotterdam. Geen familie van zijn Haagse evenknie. Zou betrokken zijn bij een uit de hand gelopen opsporingsmethode in een onderzoek naar een grote Rotterdamse drugsbende. Zie Leo de Wit.

Mr Jo Valente was 'Zwa-cri'-officier in Amsterdam voordat hij de luwte opzocht bij het Openbaar Ministerie in Middelburg. Stond aan het hoofd van enkele grote Amsterdamse onderzoeken en heeft dat geweten ook. Inbraak in zijn woning, tijdens het joggen bijna van de weg gereden, veel pesterijen. Toen enkele TV-journalisten zich ermee gingen bemoeien en hem afschilderden als een nietsontziende officier met een tas vol dirty tricks, werd het hem even te veel. Zat twee weken thuis, tijdens welke gelegenheid zijn hoofdofficier Vrakking zich publiekelijk opwond over de 'Italiaanse toestanden' in Nederland.

Mr Monte van Capelle is voorstander van ruimere bevoegdheden voor politie en Openbaar Ministerie. 'Plea bargaining', het sluiten van deals met criminelen, moet tot het arsenaal van de misdaadbestrijders gaan behoren, vindt hij. Van Capelle was officier van justitie in Amsterdam, (en als zodanig betrokken bij de IRT-affaire) en stapte vorig jaar over naar het parket in Groningen. Volgens ingewijden was het een gedwongen transfer omdat hij had geweigerd 'dubbel-nul-informatie' (zeer geheime gegevens over infiltratie-acties) te geven aan zijn hoofdofficier, Hans Vrakking.

POLITIE

Jan Brand is korpschef van de politieregio Haaglanden en voorzitter van de - intern immer verdeelde - Raad van Hoofdcommissarissen. Verklaarde onlangs dat de strijd tegen de drugsmisdaad verloren is. Zijn opmerking zette kwaad bloed bij het Openbaar Ministerie. Topman Docters van Leeuwen verklaarde kort daarop dat de strijd tegen de drugshandel 'nog maar net is begonnen'. Standaard-opmerking van Brand tijdens interviews: De politie moet eens met rust worden gelaten, vooral door de politici.

Drs Eric Nordholt behoeft nauwelijks introductie. Korpschef van de politieregio Amsterdam-Amstelland, werd uit Groningen gehaald door ami Van Thijn, toen nog burgemeester van Amsterdam. Heeft de agenten terug in de wijk gebracht en wordt daarom vaak geroemd door Amsterdammers. Vindt de veiligheid op straat belangrijker dan de spookverhalen over zware, georganiseerde misdaad. Groot liefhebber van klassieke muziek, mocht onlangs zelfs een heel orkest dirigeren. Wil in de politiek ook een nootje meezingen, wat hem door Tweede Kamerleden en staatsrechtgeleerden niet altijd in dank wordt afgenomen.

Mr Jan Wiarda zat tegelijk met Nordholt op de Politieacademie. Wiarda schopte het tot korpschef van Utrecht. Net als zijn Amsterdamse collega laat hij zich graag over politieke onderwerpen uit. Warm pleitbezorger van de decriminalisering van soft drugs. Lag tijdens de IRT-affaire overhoop met Nordholt, beschuldigde toen de top van het Amsterdamse politiekorps van corruptie. Heeft dat nooit hard kunnen maken. Ook in het korps van Wiarda is de CID in de fout gegaan. Een grote drugszaak ging voor het hof in Amsterdam over de kop nadat was gebleken dat Utrechtse CID'ers stiekem inkijkoperaties hadden uitgevoerd.

Jan Wilzing kan tot de experts op het gebied van de bestrijding van de zware misdaad worden gerekend. Tegenwoordig korpschef van de politieregio IJsselland, was hoofd van de Centrale Recherche Informatiedienst (CRI), die recherche-expertise levert aan politiekorpsen. Was mede-opsteller van enkele belangrijke beleidsstukken. Hardliner, zie ook zijn uitspraak voor de commissie-Wierenga: 'Dan moet er maar tien kilo coke door, bij wijze van spreken.'

Peter IJzerman, ook al een ingewijde in de bestrijding van de georganiseerde misdaad. Hij is korpschef van de politieregio Twente en een groot aanhanger van het all-together-principe. 'Hoewel ik besef dat gereedschap een belangrijke voorwaarde vormt voor het meer of minder effectief kunnen verrichten van een taak, zal naar mijn overtuiging de belangrijkste ontwikkeling bij de aanpak van de georganiseerde misdaad niet gelegen zijn in een instrumentele benadering, maar in de bereidheid van samenwerkende partners om vanuit een gemeenschappelijk concept en strategie in zichzelf en in elkaar te investeren', zei hij op een congres. Dat was een duidelijke sneer in de richting van zijn Amsterdamse en Utrechtse collega's die nogal eens overhoop liggen met elkaar.

Mr Ries Straver staat bekend als een zeer integere korpschef. Desalniettemin heeft deze hoofdcommissaris een groot rijksrecherche-onderzoek lopen in zijn regio Kennemerland. Rechercheurs en CID'ers (leden van de Criminele Inlichtingen Dienst) zouden over de schreef zijn gegaan tijdens enkele onderzoeken naar zware misdadigers. Informanten zou de vrije hand zijn gelaten en met medeweten van deze CID'ers tonnen soft drugs hebben geïmporteerd. Als Straver door de enquêtecommissie als getuige wordt opgeroepen, zet dan de video aan. Zijn verhaal zou wel eens een van de meest interessante kunnen zijn.

Joop van Riessen is commissaris bij de politie in Amsterdam. Functieomschrijving ten tijde van de IRT-affaire: Hoofd justitiële bedrijfsvoering. Kreeg van Wierenga en de zijnen de grootste veeg uit de pan: 'De commissie is het geheel overziende van oordeel dat het hoofd justitiële bedrijfsvoering van de Amsterdamse politie in ernstige mate tekort is geschoten.' Riessen zou bewust het IRT hebben opgeblazen. Nordholt liet zijn commissaris echter niet vallen en handhaafde Van Riessen in zijn functie.

Wil van Gemert was het financiële brein bij de Amsterdamse politie, waar hij de Afdeling Financiële Ondersteuning leidde. Werd onlangs benoemd tot teamleider van het in oprichting verkerende Landelijke Rechercheteam (LRT), dat financiële onderzoeken moet 'draaien' en verzoeken van politie-en justitiediensten uit het buitenland moet afhandelen. Van Gemert weet een hoop van witwassen, financieel rechercheren en 'Plukze' (het ontnemen van wederrechtelijk genoten voordeel).

Henk Jansen mag in het rijtje van de deskundige crimefighters niet ontbreken. Hoofd van de Regionale Recherchedienst in Rotterdam. Adviseerde de commissie-Wierenga over de omstreden 'werkmethode' en is ook adviserend lid van de Centrale Toetsingscommissie van het Openbaar Ministerie. Zag als eindverantwoordelijke de Rotterdamse Ramola-zaak onderuit gaan, nadat politie en justitie hadden geweigerd de rechtbank op de hoogte te brengen van de activiteiten van een informant.

Hans Vissers is plaatsvervangend korpschef van de regio Brabant-Noord. Specialist op het gebied van infiltratie en front stores, sinds hij behulpzaam was bij de oprichting van een Nederlands dekmantelbedrijf voor justitie in Canada. Dat bedrijf deed witwaszaken met criminelen en wist zodoende een bende zo goed in kaart te brengen dat de Canadese politie de leden één voor één kon inrekenen. Hij is evenals Jansen adviserend lid van de Centrale Toetsingscommissie.

Ton Lith was vier jaar lang de Utrechtse teamleider van het IRT Noord-Holland/Utrecht totdat de leiding daarvan in Amsterdamse handen overging. Werd daarna districtschef in de regio Utrecht. Liet tijdens de verhoren voor de commissie-Wierenga geen spaan heel van de Amsterdamse politie, die volgens hem voortdurend het IRT opzettelijk zou hebben tegengewerkt uit nijd dat Utrecht de dagelijkse leiding van het team had. Houdt van 'grenszoekende' opsporingsmethoden en werd daarom voor en na de ontbinding van het IRT herhaaldelijk als getuige opgeroepen tijdens rechtszaken.

Klaas Langendoen was de chef van de Criminele Inlichtingen Dienst (CID) Kennemerland. Deze creatieve hoofdinspecteur zou te vergaande opsporingsmethoden hebben geïnitieerd. Was ook betrokken bij de IRT-affaire. Is volgens zijn ondergeschikten een uiterst kundig rechercheur. Werd vorig jaar op eigen verzoek overgeplaatst naar een ander onderdeel van de recherche.

WETENSCHAP

Prof. dr Cyrille Fijnaut kan gerust 'misdaadwetenschapper' worden genoemd. Is als criminoloog verbonden aan universiteiten van Rotterdam en Leuven, België. Is bovendien huisadviseur van enkele Interregionale Rechercheteams (IRT's, worden tegenwoordig 'kernteams' genoemd). Stond aan het hoofd van het team wetenschappers dat in opdracht van de enquêtecommissie de aard en omvang van de zware criminaliteit in kaart bracht. Heeft talloze publikaties over misdaad op zijn naam staan. Hij wordt woensdag als eerste door de enquêtecommissie gehoord.

Prof. dr Frank Bovenkerk is criminoloog, cultureel-antropoloog en werkzaam bij de universiteit van Utrecht. Maakte deel uit van het door Fijnaut geleide onderzoeksteam. Heeft samen met de in Italië gearresteerde Bettine M. een boek geschreven over haar werk als verbindingsvrouw tussen de Colombiaanse drugskartels en de Europese mafia. Staat geen interviews toe omdat hij 'geen tv-professor wil worden'.

Prof. dr Gerben Bruinsma is socioloog en werkzaam bij de faculteit Bestuurskunde van de Universiteit Twente. Is mede-oprichter van het Internationaal Politie Instituut Twente en raadgever van het Interregionale Rechercheteam (IRT) Noord- en Oost-Nederland, dat zich speciaal met de Oost-Europese criminaliteit bezighoudt. Heeft ook werkzaamheden voor de de enquêtecommissie verricht.

Prof. dr Henk van der Bunt is criminoloog en buitengewoon hoogleraar bij de Vrije Universiteit in Amsterdam. Hij is hoofd van het Wetenschappelijk Onderzoek en Documentatie Centrum (WODC) van het ministerie van Justitie. Werkte mee aan het onderzoek naar aard en omvang van de zware criminaliteit. Blijft hij bij zijn verzuchting in 1993: 'Zonder de ernst van de situatie te bagatelliseren, moet mij toch van het hart dat bij de schets van de dreiging van de georganiseerde misdaad alles op een hoop wordt geveegd'?

Prof. dr Geert Corstens wordt per 1 oktober lid van de Hoge Raad, is nog even hoogleraar straf- en strafprocesrecht aan de universiteit van Nijmegen. Omdat opsporingsmethoden inbreuk kunnen maken op grondrechten van burgers moeten ze allemaal in de wet worden geregeld, zo is zijn stellige overtuiging. Heeft dat de enquêtecommissie ook herhaaldelijk in het oor gefluisterd. Praktijkervaring heeft hij ook, want hij was van 1979 tot 1981 officier van justitie in Arnhem.

OVERIGEN

Mr Huub Willems was voorzitter van de strafkamer die Charles Z. tot een jaartje extra cel veroordeelde. In dat proces had hij heel wat te stellen met de brutale strafpleiter Piet Doedens. Willems is vice-president van het gerechtshof in Amsterdam en wordt door een deel van zijn collega's gezien als een magistraat die de politie wel heel erg veel toestaat. Heeft de bijnaam 'de beul van Amsterdam', omdat hij flinke straffen uitdeelt.

Prof. dr Ernst Hirsch Ballin was minister van Justitie totdat hij in de nasleep van de IRT-affaire door de Tweede Kamer zo aan banden werd gelegd dat hij besloot af te treden. Is nu Eerste Kamerlid. Was als minister kampioen van de strijd tegen de zware, georganiseerde criminaliteit. Heeft heel wat bevoegdheidsverruimende wetten door het parlement gesleept. Maakte een grillige ommezwaai tijdens de IRT-affaire: oordeelde eerst mét Vrakking, Nordholt en Van Randwijck dat de omstreden 'werkmethode' van het Interregionaal Rechercheteam Noord-Holland/Utrecht niet door de beugel kon, maar liet later de Amsterdamse misdaadbestrijders keihard vallen toen hij zijn politieke carrière in gevaar zag komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden