Hoofdredacteur ziet in verdrag tussen Bonn en Praag begin van verzoening Duitse Tsjechen houden zich koest

De Prager Zeitung heeft 'Kohl' nog net op de voorpagina kunnen meenemen. Het kleine Duitstalige weekblad van Praag is tevreden over het bezoek van de bondskanselier....

MICHEL MAAS

Van onze correspondent

Michel Maas

PRAAG

Hoofdredacteur Uwe Müller van de Prager Zeitung heeft daarin geproefd dat beide premiers echt hun best willen gaan doen elkaar ook te begrijpen - iets waar het de afgelopen vijf jaar nogal aan schortte. Müller: 'Er zit beweging in, en dat alleen al is positief.'

Müller beheert de restanten van de traditie van het Prager Tagblatt, de roemruchte voorganger van de huidige Zeitung, waarvoor destijds ook Franz Kafka nog heeft geschreven. Een Kafka hebben ze niet, en ook in alle andere opzichten is de Zeitung natuurlijk kleiner dan het Tagblatt. Alleen al omdat er toen drie miljoen Duitstaligen in Tsjechië leefden, en nu volgens de laatste volkstelling 47 duizend. Volgens Müller zijn het er 100 duizend. De Prager Zeitung moet tevreden zijn met een verkochte wekelijkse oplage van een kleine vijftienduizend exemplaren, waarvan er nog vijfduizend naar het buitenland gaan, naar abonnees in Duitsland en Oostenrijk.

Sudetenduitsers? Müller slikt even: 'Wij hebben het hier liever niet over Sudetenduitsers. Dat woord heeft in Tsjechië zo'n vreselijk negatieve bijklank gekregen.'

Hij begrijpt de Tsjechen wel, en zelfs de extremisten van rechts en links die dinsdag 'Nazi' en 'Gestapo' stonden te scanderen tegen Helmut Kohl. Want wat de Duitsers hier na 1938 hebben aangericht is met geen pen te beschrijven. 'Dat was een regelrechte poging tot genocide. De Duitsers vonden dat er voor Tsjechen geen plek was in Tsjechië. Uit grote delen van het land werden ze verdreven, en als de oorlog anders was verlopen, was hier een veel grotere catastrofe gebeurd: dan waren de Tsjechen net als de joden uitgemoord.'

Misschien is daarbij vergeleken het lot van de Duitsers inderdaad minder erg, op papier. Drie miljoen Duitsers werden er na 1945 met geweld 'ausgesiedelt'. Daarbij zijn volgens organisaties van Sudetenduitsers in Duitsland 240 duizend slachtoffers gevallen. Dat is schromelijk overdreven. Recent historisch onderzoek komt op een aantal slachtoffers van tussen de twaalf- en zeventienduizend (Tsjechische onderzoekers) tot dertigduizend (Duitse onderzoekers).

Müller: 'Die verdrijving moet u zich zo proberen voor te stellen: er waren destijds zeveneneenhalf miljoen Tsjechen en drie miljoen Duitsers. Eenderde van de bevolking werd in een klap het land uitgejaagd. Dat is een enorme amputatie, voor de economie en voor de cultuur. Er kwam een abrupt en onnatuurlijk einde aan een culturele bevruchting van eeuwen tussen Duitsers, Tsjechen en joden, die leidde tot een uniek cultureel klimaat. Die culturele breuk is door vijftig jaar communisme nog eens dubbel bevestigd.

'Er waren na 1946 in het toenmalige Tsjecho-Slowakije nog 250- tot 300 duizend Duitsers over. Vermoedelijk waren die gewoon over het hoofd gezien. Maar aan het eind van de jaren vijftig werden ze allemaal alsnog verplaatst. Die van het zuiden naar het noorden, die uit het oosten naar het westen, en Duitsers uit de stad naar het platteland. Al hun wortels en hun banden met de omgeving werden afgesneden en ze werden dusdanig verspreid dat ze nergens meer dan 2 tot 3 procent van de bevolking uitmaakten. De Tsjechen wilden nooit meer een Duits minderhedenprobleem. En zo is nog steeds de situatie.'

Dat er vijftig jaar na dato nog veel Duitsers willen terugkeren naar Tsjechië gelooft niemand. Zelfs de Sudetendeutsche Landsmannschaft, de machtige pressiegroep die onder leiding staat van de Beierse bankier Neubauer gelooft dat niet. Zij richt daarom al haar activiteiten op een ander doel: genoegdoening. En vóór alles eist zij teruggave van alle geld en goederen die destijds van de Duitsers zijn afgenomen. Een onmogelijke eis, waarover zelfs de Tsjechische president Vaclav Havel, die de eerste stoot tot opstelling van de Duits-Tsjechische verklaring heeft gegeven, niet wenst te spreken. Ook nu heeft de Landsmannschaft het verdrag vierkant afgewezen, omdat daarin de 'eigendomskwestie' niet wordt geregeld.

Müller heeft het niet zo op de ultrarechtse pressiegroepen. Hun starre houding speelt extremisten in de kaart.

Daarom is het maar goed dat de pressiegroepen die tot dusver de toon van de discussie bepaalden nu naar de achtergrond verdwijnen. Door het verdrag waarin Tsjechië en Duitsland nu wederzijds excuses maken, is de discussie op een ander niveau getild: eindelijk weg van alleen maar ultra-rechts. Müller: 'De grootste winst is dat de discussie nu niet alleen meer een zaak is van uiterst rechts. Links, bijvoorbeeld de Groenen in Duitsland, heeft begrepen dat zij de discussie ten onrechte zo lang aan rechts heeft overgelaten. Daardoor ontstaat er eindelijk een klimaat waarin kan worden gewerkt aan echte verzoening.'

Tot die verzoening er is, neemt de Prager Zeitung geen onnodige risico's. De redactieburelen liggen wat verscholen in een souterrain aan Trzebizskeho, een doodstille straat even buiten het centrum van Praag. Buiten is er, afgezien van een klein naambord, niets dat wijst op de aanwezigheid van het weekblad. 'Nee, we hebben geen grote lichtreclame', lacht Müller. 'Iedereen mag weten dat we hier zitten hoor, maar je hoeft mensen daar ook weer niet al te nadrukkelijk op te wijzen.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden