Hoofdpijn om mensen te helpen

Ruim tien jaar lang deed internist An Oei-Reyners in haar vrije tijd onderzoek naar het autonome zenuwstelsel. De testen, zoals je adem inhouden met een zak ijs op je gezicht, waren voor de patiënten niet altijd even prettig....

UIT VERSTROOIÏNG en ter lering begon drs. An Oei-Reyners ooit met onderzoek naast haar studie geneeskunde. Nu ligt er een proefschrift. Weliswaar anders dan aanvankelijk beoogd, maar toch als resultaat van de vrijwillige inspanningen die zij zich ruim tien jaar lang getroostte. Tegelijkertijd rondt Reyners haar specialisatie tot internist af. Woensdag promoveert ze aan de Rijksuniversiteit Groningen.

'Ik vond het mooi om mensen te helpen en werd in Groningen ingeloot voor geneeskunde', verklaart de 32-jarige Reyners nuchter haar keuze. 'Die studie bestaat in het begin vooral uit practicum en rijtjes leren. Ik wilde wel wat meer dan dat.' Dus liep Reyners een kwartaal lang stage in een ziekenhuis in Parijs. Daar raakte ze tijdens een congres toevallig aan de praat met een Groningse arts. Die stelde haar voor bij hem onderzoek te doen als ze terug was in Nederland. Het werd een project over het functioneren en testen van het autonome zenuwstelsel.

'Dat zenuwstelsel regelt onwillekeurige processen zoals ademhaling, hartslag, bloeddruk. Het is betrokken bij het handhaven van het fysiologisch evenwicht in het lichaam. Bij bepaalde ziekten is dat evenwicht echter verstoord doordat het autonome zenuwstelsel niet goed functioneert.'

Suikerziekte, reumatoïde artritis of de ziekte van Parkinson kunnen het autonome zenuwstelsel storen. Dat kan samenhangen met afwijkingen in de stofwisseling, de zogeheten amyloïdose, waarbij ongewenste eiwitafzettingen ontstaan, bijvoorbeeld rond zenuwbanen.

'Andere studenten deden ook wel vóór hun co-schappen, de leerperiode in de kliniek, zulk onderzoek als ik. Maar ik moest alles van de grond af opzetten. Er was bij interne geneeskunde geen bestaande onderzoekslijn waarbij ik kon aansluiten.' Tussen 1992 en 1995 verzamelde Reyners haar onderzoeksgegevens en deed tegelijkertijd haar twee jaar durende co-schappen in een Deventer ziekenhuis.

'Je kunt heel wat werk verzetten in de weekeinden en de vakantie. Maar het ging wel heel moeizaam, vooral vanwege dat tekort aan geschikte patiënten met suikerziekte. Een standaardtest van het autonome zenuwstelsel duurt twee uur en ik had zestig patiënten nodig.'

Toen de zaak zo'n beetje in kannen en kruiken leek en Reyners werd geadviseerd er een proefschrift van te maken, sloeg het noodlot toe. 'We werden ingehaald door de tijd. De gangbare methoden die ook wij hadden gebruikt om bij diabetes-patiënten conclusies te trekken over een mogelijk zuurstofgebrek in de hartspier, kwamen wetenschappelijk onder vuur. Zo werden al onze gegevens in één klap onbruikbaar.'

Toen heeft Reyners wel even moeten slikken, ook al was ze aanvankelijk niet van plan geweest te promoveren. 'Maar omdat ik al zoveel andere gegevens had, verzekerde mijn begeleider mij dat een promotie er zeker in zat. Want inmiddels was ik ook begonnen met onderzoek van patiënten met amyloïdose. Bij sommigen is hun autonome zenuwstelsel zo ontregeld dat ze bijna flauwvallen als ze gaan staan.'

Reyners verbeterde een aantal nieuwe methoden om het autonome zenuwstelsel te testen. De meest spectaculaire daarvan is de duiktest. Ooit ontdekt door een wat morbide Franse onderzoeker. 'Die hield tientallen dieren onder water: eenden, kippen, honden, zeehonden. Vervolgens onderzocht hij waarom het ene dier eerder stierf dan het andere. Dat bleek doordat het zich stil hield en hartritme en bloeddruk aanpaste zodat het zo min mogelijk zuurstof verbruikte. Dit noemde men later de duikreflex.'

Reyners ontwikkelde een variant ervan omdat ze moeilijk haar proefpersonen onder water kon houden. 'We gebruiken nu een natte plastic zak met ijswater die iemand op het gezicht krijgt. De proefpersoon moet gelijktijdig de adem inhouden. De reflexmatige veranderingen in bloeddruk en hartritme geven een goede indicatie over het functioneren van het autonome zenuwstelsel.

'De test is niet leuk, ik heb hem zelf ook ondergaan. In mijn proefschrift staat dat één proefpersoon de test niet kon afmaken, dat was ikzelf. Ik kreeg er verschrikkelijke hoofdpijn van, maar sommigen houden het wel twee minuten vol.'

De promovenda onderzocht ook andere tests die wellicht iets zeggen over stoornissen van het autonome zenuwstelsel. Collega's, vrienden, zelfs Reyners moeder en ook patiënten ondergingen diverse tests. 'Ik voel me daar niet schuldig over', zegt Reyners over de soms wat onaangename experimenten.

'Men was vrij om wel of niet mee te doen. Ik vind onderzoek met mensen leuk omdat ik hoop iets te vinden waar ze iets aan hebben.' Reyners kwam ook uit op een methode waarmee via het detecteren van variaties in het hartritme voorspellingen kunnen worden gedaan over iemands kans om plotseling te overlijden. Vooral bij een bepaald type patiënten met amyloïdose.

'De combinatie van werk en opleiding vereist dat je je tijd zeer goed indeelt. Opleiding en patiëntenzorg gingen bij mij altijd voor. De promotie deed ik dan in mijn vrije tijd', zegt Reyners. Ze werkte slechts twee jaar betaald bij de vakgroep, waarvan een belangrijk deel in opdracht van het bedrijfsleven. Het werd zelfs een running gag dat Reyners het volgende jaar zou promoveren. Maar steeds weer kwam er iets tussen. Was het niet haar specialisatie tot internist, dan waren het wel nieuwe proeven die gedaan moesten worden of een kind dat Reyners ter wereld bracht.

'Af en toe speelde het wel door m'n hoofd dat ik het niet zou halen, maar ik heb nooit gedacht te stoppen. Het was een goede stok achter de deur dat mijn promotor, die bijna vijf jaar met emeritaat is, vanaf mei geen promovendi meer mag begeleiden. Feitelijk had ik dus nog een maand speling.'

Reyners' hoofddoel was om patiëntendokter te worden, geen onderzoeksdoctor. Nu is ze allebei. 'Ik ga nu eerst verder met de patiëntenzorg. Maar ik zal zeker terugkeren naar het onderzoek. Wellicht niet volledig, maar ik vind dat leuk. Het contact met patiënten is voor mij echter wezenlijk. Ik ben hier immers ooit begonnen omdat ik het mooi vond om mensen te helpen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden