Hoofd leeg, benen vol

Het verlangen naar vrijheid dreef Michel Smits (28) naar de fiets. Twee dagen in de week bezorgt hij in Amsterdam pakketten en brieven en vertaalt hij zijn gevoelens al fietsend in poëzie....

Michel Smits is een zachtaardige jongen van 28 jaar met haar als een vachtje, waarop deze donderdagmiddag een zilveren helm te rusten ligt. Onze fietsen treffen elkaar in Amsterdam-Oost. Smits heeft zojuist in een winkel een lapje stof afgeleverd. Van daar gaat de reis naar een notariskantoor in het centrum. Een enveloppe met inhoud dient voor drie uur bij het gemeentelijke kadaster in Amsterdam-West te worden ingeleverd.

Michel Smits is fietskoerier. Hij rijdt op een baanfiets, zo’n kale fiets waarin het onderlichaam helemaal verdwijnt. Benen gaan draaien in plaats van lopen, alsof de mens is gemaakt zich op twee wielen voort te bewegen. Aan het stuur heeft hij rechtsonder voor de zekerheid (en voor de verzekering) een handrem toegevoegd.

Smits draagt een groen wielershirt waarop Infinity Express staat. Dat is zijn werkgever. De korte broek is niet van dat glimmende wieleracryl, maar een fatsoenlijk exemplaar met broekzakken. Daarmee kan hij zich in de beste kantoren vertonen. Op Smits’ rug zit een bovenmaatse rugzak, zijnde zijn vrachtruim. En boven zijn fietsschoenen pronken twee prachtig bruine kuiten die bij elke pedaalslag aanspannen als brassen.

Dolend door de stad, ik, mijn tas en fiets in een oase van vrijheid en vooruitgang. Het uitzicht vanaf mijn werkplek verandert met iedere pedaalslag. Alsof ik zit voor een onmetelijk groot raam, waar de wind met wisselende snelheden naar binnen waait. De hele dag vrij om daar te fietsen waar ik wil.

Michel Smits komt uit Beneden Leeuwen, een dorp dat ingeklemd ligt tussen Maas en Waal. Het idee van een ander land dan dat van Maas en Waal, een land ‘van de hele dag vrij om daar te fietsen waar ik wil’, zal voor het eerst bij hem zijn opgekomen toen hij acht jaar was.

Het was hartje winter en over de dijk kwam in de verte een eenzame fietser aangereden. Het bleek de wielrenner Gert-Jan Theunisse te zijn, bezig aan een trainingsronde en als altijd in volle inspanning. Michel Smits keek hem bewonderend na, vermoedelijk ook met iets van jaloezie.

De fiets als voertuig naar de totale vrijheid kwam overigens pas op latere leeftijd in zijn leven. Smits zocht de vrijheid eerst in talloze treinreizen over het Europese continent en in een verhuizing naar Arnhem.

Wielrennen in wedstrijdverband trok hem niet. in fietsvakanties had hij evenmin trek. Een fiets moet snel en wendbaar zijn, geen pakezel.

Fietsen deed Michel Smits wel, maar dan vooral in de groene omgeving van zijn woonplaats. Werk vond hij in Oss, als elektrotechnicus en hij reed in een auto. Zijn leven voelde in die fase als oponthoud. Het had geen richting, er ontbrak een doel aan. Boven alles wilde Smits niet worden als de anderen. ‘Die alleen maar klagen om hun eigen tekortkomingen te compenseren.’

Verslaafd aan het onderweg zijnVergezichten over het stuurDe wereld aan je pedalenZwevend boven zadelHoofd leegBenen vol

In Arnhem werd twee jaar geleden het Nederlands kampioenschap voor fietskoeriers gehouden. Op het voormalige KEMA-terrein, nu een parkachtig bedrijventerrein, werden wedstrijden georganiseerd waarin snelheid en accuratesse de sleutelbegrippen waren. Michel Smits besloot mee te doen en werd zomaar tweede. Hij kon in Amsterdam een baan als fietskoerier overnemen van een jongen die het in die hoedanigheid eens wilde proberen in Brussel. Sindsdien zit zijn leven als gegoten en is fietsen een verslaving.

Zonder een moment van aarzeling vindt Michel Smits deze donderdagmiddag zijn weg tussen stof en enveloppe. De weg naar het notariskantoor vlak bij de P.C. Hooftstraat voert door een doolhof van lanen. Daarmee omzeilt hij wegwerkzaamheden. Collega’s gaan desnoods even van de fiets, Smits rijdt liever om.

Kruispunten zijn voor hem uitdagingen. Soms staat hij een moment met de fiets sur place, als een kat die zich gereed maakt voor de aanval. Dan schiet hij met de doelgerichtheid van een computervirus door het gemotoriseerde voorrangsverkeer, dat prompt stil valt. Fietskoeriers dwingen op een of andere manier voorrang af, verslaggevers op de fiets doen dat niet.

Het fietskoerieren is niet zozeer een kwestie van hardrijden, maar van een flow, zegt hij. De snelheid moet in het drukke stadsverkeer vloeiend worden. Ogen en oren zijn zintuigen die oponthoud of gevaar meteen registreren. Aanrijdingen heeft hij zelden gehad en dat geldt ook voor bekeuringen (een paar dagen later wil hij wel toegeven dat de verslaggever die donderdag een blok aan zijn been is geweest).

Behalve in een vloeiende rijstijl legt Michel Smits eer in zorgvuldige aflevering. Het televisieprogramma Holland Sport stuurde hem ooit op pad met het oranje voetbalshirt waarmee Marcel Peeper rampzalig debuteerde als international (been gebroken, loopbaan geknakt). Als Peeper niet thuis was, dan kon hij het pakketje gerust door de brievenbus duwen. Maar dat kon de fietskoerier niet over zijn hart verkrijgen. ‘Zoiets kostbaars doe je niet zomaar in een bus. Ik heb het weer teruggebracht naar de studio.’

De kracht trilt door de buizenSchoen draait pedaalRatelende kettingPraat met tandwielHet cyclisch proces Verwarmt mijn ziel

De meeste fietskoeriers zijn parttimers, want het is zwaar werk. Michel Smits is het twee dagen in de week, de overige werkdagen is hij bedrijfsleider bij een fietsverhuurder in de binnenstad. Hij begint om acht uur ’s morgens met een vast ritje, dat hem van de beurs aan het Damrak, niet ver van zijn woning, naar een bedrijfje in Amsterdam-Zuid voert. Tot zeven uur ’s avonds is heel Amsterdam zijn werkterrein. Het is een eenzaam beroep, zegt hij, dat hem meezuigt in het ritme van de stad.

Tegelijkertijd is de onderlinge collegialiteit groot. ‘Ik ben een keer gevallen en moest naar het ziekenhuis. Mijn baas waarschuwde een collega en die was op zijn fiets nog eerder bij het ziekenhuis dan ik in de ambulance. We kenden elkaar niet eens zo goed, maar hij is een paar uur bij me gebleven. De fiets verbindt ons.’ Eén avond in de week treffen de koeriers elkaar op de wielerbaan voor onderlinge wedstrijdjes.

De fietskoerier, een Amerikaanse uitvinding, heeft in alle grote steden van Nederland wortel geschoten. Amsterdam heeft vier bedrijfjes die als taxicentrales hun veertig à vijftig koeriers door de stad zenden. Aanvankelijk hadden ze de concurrentie van brommerkoeriers, maar die hebben zich uit de markt laten prijzen.

De meeste fietskoeriers zijn mannen van tussen de twintig en dertig jaar. Ze vormen met elkaar een stedelijke subcultuur die zich het best laat vangen in de naam van Jack Kerouac, schrijver van On the Road en representant van de Beat Generation.

Ja, de fietskoerier is een vrijbuiter, al combineren sommigen dat met een degelijke kantoorbaan. Binnen die cultuur zijn er toch ook verschillen. In Amsterdam meten ze zichzelf het explosieve karakter van de baanrenner aan, stuntpiloten voor wie zoiets als een rem al te burgerlijk kan zijn. In Eindhoven voelen ze zich juist verbonden met het harde labeur van de weg, dwangarbeiders die zuchten onder hun Ortlieb Koerierstas.

Van tijd tot tijd leent Michel Smits zichzelf uit aan een koeriersbedrijf elders in Nederland, zodat hij de verschillende subculturen en steden leerde kennen. Eindhoven en Arnhem zijn van een heel andere orde dan Amsterdam, groener vooral, met transport dat zich uitstrekt naar de ommelanden.

Wegwezen hier, de stad weer in.Waar de uitlaatgassen zich vermengen met vrouwelijk parfum, of geuren van dorre bladen, bakkerijen, pizzabakkers, marktkramen, verschraalde bierluchten uit donkere kroegen of coffeeshops.Ik geniet van de geur des levens

In november vorig jaar is Michel Smits begonnen zijn koeriersbestaan op schrift te zetten. Hij noteert ingevingen in zijn mobiele telefoon of op de aftekenlijst en werkt ze dan vervolgens thuis uit. ‘Het gaat me om het gevoel dat erbij hoort, het gevoel van vrijheid. Dat wil ik verwoord hebben.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden