Reportage Hongkong

Hongkongse protestbeweging heeft les geleerd van de vorige

De protestbeweging in Hongkong heeft geleerd van de vorige, de Paraplurevolte van 2014. Geen onderlinge conflicten, elkaar corrigeren, en geen duidelijke leiders. ‘Dat er nu geen leider is, is een probleem voor de overheid.’

Joshua Wong tegenover de oproerpolitie in juli. Een maand daarvoor was Wong, leider van de Paraplurevolte, vrijgekomen. Beeld Getty

Drie jongens en een meisje staan voor een tafel met microfoons om zich voor te stellen aan de verzamelde pers. De grootste van het stel, Brian Tong, heeft zichzelf nogal overdreven onherkenbaar gemaakt. Hij draagt niet alleen een mondkapje, maar ook een groene pet met daarbovenop nog eens een gele bouwvakkershelm. Twee anderen dragen blauwe mondkapjes over mond en neus die in een operatiezaal niet zouden misstaan. De jongste, ‘Edward’, die eruit ziet alsof hij nog naar de middelbare school gaat, is de enige die geen gezichtsbedekking heeft.

Dus dit zijn de ‘gezichten’ van de protestbeweging die de stad al bijna drie maanden in zijn greep houdt? Die verwachting werd even gewekt toen maandagochtend via de app Telegram de uitnodiging kwam voor een burgerpersconferentie over de voortgang van de protesten. Bij nadere inspectie blijkt ‘Burgerpersonferentie’ een collectief te zijn dat niet namens de betogers kan spreken. ‘Omdat onze beweging bestaat uit burgers zonder leider of organisatie, zullen we niet alle betogers kunnen vertegenwoordigen en zullen we niet op alle vragen antwoord kunnen geven.’

De protestbeweging in Hongkong, oorspronkelijk gericht op een wet die het mogelijk moet maken verdachten uit te leveren aan Beijing, is leiderloos. Er is geen protestleider die bij elke manifestatie het podium opklimt, interviews geeft aan de media of zijn eisen aflevert bij het stadsbestuur. In plaats daarvan zijn er tientallen grotere en kleinere organisaties met namen als Vecht voor Hongkong en Burger Mensenrechten Front, die betogingen initiëren, geld inzamelen of flyers drukken. De communicatie verloopt via chatgroepen op Telegram, de app die veiliger wordt geacht dan WhatsApp.

Hierdoor stuit de Burgerpersconferentie al snel op beperkingen. Op de vraag van de BBC wat de koers van de beweging wordt na zondag, toen honderdduizenden tot een miljoen Hongkongers vreedzaam demonstreerden, kan Brian Tong geen antwoord geven. ‘Wij gaan daar niet over, dat zal onderwerp zijn van publiek debat. De Hongkongers moeten dat zelf beslissen.’

Het leidt onherroepelijk tot de gedachte waarom deze persconferentie eigenlijk plaatsvindt. Want wie is Brian Tong en namens wie spreekt hij? En is Brian Tong eigenlijk wel zijn echte naam?

Activist Joshua Wong woont een protest tegen politiegeweld in Hong Kong bij. Beeld EPA

Ondanks het gebrek aan duidelijk leiderschap is de beweging gek genoeg niet helemaal stuurloos. Zo zijn er vijf duidelijke eisen aan het stadsbestuur die je overal terugziet: de uitleveringswet definitief van tafel; ophouden met de betogingen afdoen als ‘rellen’, de meer dan 750 arrestanten vrijlaten; een onderzoek naar het politiegeweld; en vrije verkiezingen. Maar vraag aan Jeremy Tam, lid van de pro-democratische Burgerpartij in de Wetgevende Raad, het parlement van Hongkong, wie de eisenlijst heeft opgesteld en hij moet een beetje lachen. ‘Ik heb echt geen idee. Het gebeurt gewoon. Op een gegeven moment was iedereen het erover eens.’

Zelfs Tam heeft als een van de oppositieleiders van Hongkong geen enkele formele rol in de huidige beweging, zegt hij. ‘Het komt allemaal van onderop, heel creatief allemaal. Een paar tieners zetten onlangs een crowdfundingsactie op. In een paar uur hadden ze bijna een miljoen euro opgehaald. Ongelooflijk!’

Leercurve

Het leiderloos verzet is ook een reactie op de ‘Paraplurevolte’ van 2014, de vorige grote democratiseringsbeweging in de stadsstaat. Betogers bezetten toen wekenlang delen van het centrum. Initieel was de beweging succesvol, zeker toen paraplu’s symbool gingen staan voor het verzet tegen de oproerpolitie. Maar na weken van protesten kregen de leiders onenigheid over de te volgen strategie: de confrontatie zoeken met de autoriteiten of vreedzaam blijven protesteren? Het conflict zoog de energie uit het protest. Toen de leiders werden ingerekend, zakte het protest in elkaar.

‘Dat er nu geen leider is, is dan ook vooral een probleem voor de overheid’, zegt Edmund Cheng, professor politieke wetenschappen aan de Hong Kong Baptist University, die de protesten van toen en nu onderzocht. ‘Het is veel lastiger om de verschillende groepen uit elkaar te trekken.’

Het feit dat niemand dit keer wil optreden als boegbeeld van de protestbeweging heeft natuurlijk ook te maken met de nasleep van de paraplurevolte. De leiders van destijds, zoals de jonge Joshua Wong over wie de Netflix-documentaire Teenager vs. Superpower (2017) is gemaakt, gingen allemaal de gevangenis in. Wong werd afgelopen juni vroegtijdig vrijgelaten.

Activist Joshua Wong. Beeld EPA

Volgens Cheng is na 2014 ook bij het grote publiek sprake van een ‘leercurve’. ‘De regering wist toen met succes de betogers weg te zetten als radicaal, maar dat lukt nu niet omdat er, mede door het politiegeweld, iets meer tolerantie lijkt voor radicaler verzet. Omgekeerd zijn de betogers in staat om elkaar te corrigeren. Deze week hebben ze excuses aangeboden voor de excessen op de luchthaven.’

Zowel Tam als Cheng wijzen erop dat de aard van het protest wezenlijk anders is dan in 2014. ‘Destijds vroegen we om algemeen kiesrecht, terwijl het nu vooral gaat om het verdedigen van onze bestaande rechten, namelijk om niet te kunnen worden uitgeleverd aan China’, aldus Cheng. ‘Daar zijn veel meer mensen voor te porren.’

De vraag blijft hoe deze hybride volksbeweging van tieners, radicalen, appgroepen, pop-up-collectiefjes en gezinnen met kinderen de komende tijd haar eenheid en elan kan bewaren. De steun nam in juli al af toen de protesten vaker eindigden in een botsing met de politie. Pas afgelopen zondag waren er weer even veel mensen op de been als aan het begin van de protesten in juni. Ook nu wil Tong niet zeggen of de beweging vanaf nu het vreedzame pad kiest. ‘Als je het mij vraagt, zou ik luisteren naar wat de meerderheid van de inwoners wil.’

Maar op de vraag hoe te voorkomen dat de beweging net als in 2014 uit elkaar valt, is hij resoluut. ‘We zijn een paar jaar verder en ondanks het gebrek aan leiders hebben we de beweging verbeterd en onze lessen geleerd. De regering zal ons alleen tegemoet komen als we vasthoudend zijn. En dat gaan we dan ook doen: dit keer houden we vol.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden