Beschouwing Protesten in Hongkong

Hongkongs protest neemt lugubere wending met vier zelfmoorden

Vier jonge betogers in Hongkong beroofden zich de afgelopen maand van het leven, vermoedelijk uit frustratie over de reactie van de regering op de aanhoudende protesten. Hulpverleners vrezen voor verheerlijking van hun daad.

Demonstranten protesteren in Hongkong. Beeld Getty Images

Een fotocamera, een duikbril en vier flesjes zoutoplossing tegen traangas: die spullen – haar vaste uitrusting tijdens de Hongkongse protesten – rangschikte de 28-jarige Mak onlangs netjes op haar bed. Ze legde er een brief bij, waarin ze pleitte voor algemeen stemrecht en opriep tot een revolutie in Hongkong. Toen ging ze naar buiten en keerde nooit meer terug. Ze beroofde zich van het leven.

‘Ze pleegde zelfmoord om politieke redenen’, zegt Yong, een van Maks beste vriendinnen, die de spulletjes op haar bed aantrof. ‘Ik kende haar door en door. Ze had geen financiële problemen, geen familieproblemen, haar enige zorg was politiek. Ze vond dat de regering na een maand van protesten nog niets gedaan had om de Hongkongse betogers tegemoet te komen. Dat maakte haar wanhopig.’

De spullen die Mak achterliet op haar bed, voordat ze zichzelf van het leven beroofde. Beeld Sociale media

Mak – op verzoek van haar familie enkel bij haar achternaam bekend – is de vierde Hongkongse betoger die schijnbaar om politieke redenen zelfmoord pleegt. Op 16 juni liet de 35-jarige Marco Leung zich van een steiger vallen, met op zijn gele jas de slogan ‘Carrie Lam vermoordt Hongkong’. Twee weken later maakten een 21-jarige en een 29-jarige vrouw een einde aan hun leven. Hulpverleners moesten verschillende keren uitrukken voor online aangekondigde suïcidepogingen.

De zelfdodingsgolf is een lugubere wending in de Hongkongse protesten tegen de uitleveringswet, waarin de afgelopen weken miljoenen demonstranten meeliepen. De controversiële wet, die door veel Hongkongers als een symbool van de groeiende inmenging uit Beijing wordt gezien, is inmiddels uitgesteld. Maar een definitieve intrekking van de wet, zoals de betogers eisen, laat staan het ontslag van Chief Executive Carrie Lam, lijkt onbespreekbaar. Tot grote frustratie van veel betogers.

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

‘Jonge mensen voelen zich hopeloos, ze zien geen toekomstperspectief’, zegt Clarence Tsang, directeur van Samaritan Befrienders, een hulpgroep voor mensen met zelfmoordgedachten. ‘Ze nemen deel aan de protesten, maar hebben het gevoel dat ze niets verwezenlijken. Je kunt niet simpelweg zeggen dat de uitleveringswet de enige reden is waarom sommige mensen zelfmoord plegen, maar het kan wel een trigger zijn.’

Dat de politieke ophef mentaal een zware tol eist in Hongkong, blijkt ook uit de grote aanloop bij hulporganisaties. De hulplijn van Samaritan Befrienders kreeg sinds 1 juni 75 oproepen, terwijl dat er normaal een tiental per maand zijn. Het Rode Kruis, dat na de eerste protesten een hotline voor psychologische bijstand opende, kreeg 99 oproepen in tien dagen. Van wanhopige betogers, maar ook van bezorgde familieleden en politieagenten, gewrongen tussen plicht en persoonlijke mening.

Kopieergedrag

Waar hulpverleners vooral voor vrezen, is dat de zelfdodingen verheerlijkt worden, en voorgesteld als een daad van politiek verzet. Dat kan aanleiding geven tot kopieergedrag. Na de dood van Marco Leung droegen sommige betogers eenzelfde gele jas met slogan. De vier overleden jongeren werden geëerd op massaal bijgewoonde rouwbijeenkomsten, en op de plaats van hun overlijden ontstond een witte bloemenzee.

Ook de afscheidswoorden van de vier, telkens tragische blijken van opofferingsgezindheid, werden massaal gedeeld op sociale media. ‘Ik wil mijn leven geven om de wens van 2 miljoen te vervullen’, schreef de 21-jarige Lo Hui Yan bijvoorbeeld, verwijzend naar het aantal deelnemers van de grootste betoging. ‘Ze worden soms als helden afgeschilderd’, zegt Tsang. ‘Hun daad wordt gebruikt als een manier om de regering onder druk te zetten. Dat is heel gevaarlijk.’

Uit angst voor nog meer copycats hield het Rode Kruis overleg met opinieleiders en organisatoren van rouwbijeenkomsten. ‘Natuurlijk moet je je verdriet kunnen delen’, zegt Eliza Cheung, psycholoog en hoofd van de psychologische hulpdienst van het Rode Kruis. ‘Maar we moeten extra voorzichtig zijn om deze acties niet op te hemelen. We moeten benadrukken dat zelfdoding geen manier is om een betere samenleving na te streven, en dat er andere manieren zijn.’

Na de eerste verbijstering over de politiek gerelateerde zelfdodingsgolf, een verschijnsel dat zich nooit eerder voordeed in Hongkong, lijkt de boodschap van de hulpverleners te zijn doorgedrongen. ‘Sinds het derde en vierde incident zie ik een verandering op sociale media’, zegt Cheung. ‘De boodschap is nu positiever: we hebben elk van jullie nodig in de protesten, we kunnen niet zonder ieders kracht en energie.’

Ook Maks vriendenkring is zich bewust van het risico van kopieergedrag, maar heeft er toch voor gekozen om met Maks afscheidsboodschap naar buiten te treden. Hartsvriendin Yong heeft de foto’s van Maks laatste proteststilleven op sociale media gedeeld, en ze hebben meegewerkt aan een rouwbijeenkomst, samen met een honderdtal vrijwilligers. Ze hopen op die manier de laatste wens van hun vriendin te vervullen.

‘We zijn heel voorzichtig met wat we zeggen’, zegt Tong, een jeugdvriendin van Mak. Net als Yong wil ze alleen met haar achternaam in de krant, om de privacy van Maks familie te beschermen. ‘We willen niet dat mensen haar voorbeeld volgen. Dat zou Mak zelf ook niet hebben gewild. Maar ze wilde bewustzijn creëren voor wat er in Hong Kong gebeurt, en mensen aansporen om in actie te komen.’

Yong en Tong – leeftijdsgenoten van Mak – willen haar dood niet verheerlijken, zeggen ze. Maar ze willen vermijden dat het omgekeerde gebeurt: dat de pijn en het gevoel van machteloosheid van de Hongkongse jongeren, die ook zij zeggen te voelen, genegeerd wordt. ‘De media zeggen: we mogen het niet verheerlijken’, zegt Tong. ‘Maar we gaan dit ook niet stoppen door het te negeren, door het niet te benoemen.’

Yong: ‘Dit is veroorzaakt door de regering, door de beslissingen van Carrie Lam. Zij is hier verantwoordelijk voor. Er is niemand die dit kan stoppen, behalve zij.’

Protesten in Hongkong

Tienduizenden inwoners van Hongkong zijn zondag opnieuw de straat opgegaan om te protesteren tegen het beleid van de regering. De demonstraties speelden zich ditmaal af in Sha Tin, een plaats niet ver van Hongkong-eiland aan de grens met China. Zaterdag kwam het daar tot gewelddadige botsingen met de politie.

Profiel: Hongkongs bestuurder Carrie Lam zit klem tussen een publiek dat zijn democratische vrijheden wil beschermen, en de macht in Beijing die deze vrijheden als een bedreiging ziet.

Honderden betogers zijn twee weken terug het parlementsgebouw van Hongkong binnengevallen, daarmee een zware escalatie ontketenend in de protesten tegen de controversiële uitleveringswet. Gemaskerde jongeren met bouwhelmen op spoten graffiti op de muren van het parlement en vernielden schilderijen. 

Die verharding zal de zaak van de demonstranten − intrekking van de uitleveringswet − geen goed doen, zegt politiek wetenschapper Ivan Choy Chi-keung in dit interview. ‘Grote toegevingen zijn van tafel.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden