REPORTAGEHONGERSTAKING GRUP YORUM

Hongerstaking Turkse folkgroep eist eerste slachtoffer

De hongerstaking van de gevangen muzikanten van de Turkse band Grup Yorum heeft haar eerste slachtoffer geëist. Vrijdag bezweek de uitgemergeld Helin Bölek (28). Dit weekend is ze begraven. Het traangas hing tussen de grafstenen. 

Rouwenden verzamelen zich rond de open kist van Helin Bölek. Beeld null
Rouwenden verzamelen zich rond de open kist van Helin Bölek.

Het overlijden vrijdag in Istanbul van de Turkse hongerstaakster Helin Bölek wekt bezorgdheid tot in Etten-Leur. ‘Nu is het Helin, straks is het misschien mijn dochter’, zegt Gunay Akkaya (54) telefonisch vanuit de Noord-Brabantse gemeente.

De 25-jarige Turks-Nederlandse Bergün Varan, de dochter, brengt de coronadagen binnen door: in een Turkse gevangenis. Ze zit daar omdat ze lid is van de Turkse band Grup Yorum, een populaire muziekgroep die door de autoriteiten wordt beschuldigd van banden met de extreem-linkse partij DHKP/C. Die is verboden en staat te boek als terroristisch.

Uit protest tegen de overheidsmaatregelen tegen de groep voeren tien leden van het muzikaal collectief in de gevangenis al ruim negen maanden een hongerstaking ‘tot de dood’. Medisch gezien is dat eigenlijk onmogelijk, maar van grootspraak lijkt geen sprake. Van de twee muzikanten die buiten de gevangenis uit solidariteit meededen, is er een vrijdag gestorven, volgens Grup Yorum na 288 dagen niet eten.

Dwangvoeding

Uitgemergeld werd de 28-jarige Helin Bölek op 11 maart in het ziekenhuis opgenomen voor dwangvoeding. Omdat zij zich daartegen verzette, volgde na een week ontslag. De dood liet niet lang op zich wachten.

Bergün zat eerder al anderhalf jaar gevangen, kwam een jaar geleden vrij, werd in november opnieuw gearresteerd en ging in januari in hongerstaking in haar cel. Na veertig dagen beëindigde ze haar actie. ‘Maar ik ben bang dat ze na de dood van Helin opnieuw begint, om de vrijlating van iedereen te eisen’, zegt haar moeder.

Het contact met Turkije verloopt via haar andere dochter, de 27-jarige Betül. Ook zij is lid van Grup Yorum en ook zij zat anderhalf jaar gevangen. Doordat de twee zussen het land niet mogen verlaten, heeft Akkaya haar dochters al drie jaar niet gezien, hooguit via Skype. Maar betrokken is ze volop: in januari liep ze een protestmars van Etten-Leur naar Brussel om aandacht te vragen voor het lot van Bergün en Betül.

De gedaanteverwisseling van twee brave Brabantse studenten recht tot Turkse terreurverdachten begint met Betül, die in 2016 naar Turkije trekt om zich als dwarsfluitiste aan te sluiten bij Grup Yorum, een wisselend gezelschap van links georiënteerde muzikanten. Een jaar later krijgt ze in Istanbul bezoek van haar jongere zus. Die blijft hangen en sluit zich als percussionist aan bij de band.

Onder vuur

Vanzelf raken de geëngageerde vrouwen betrokken bij de politieke activiteiten van het collectief, dat in de wijk Okmeydani het cultureel centrum Idil beheert. Grup Yorum ligt meer dan ooit onder vuur van de autoriteiten. Na de mislukte coup van juli 2016 is het politiek klimaat in Turkije verhard. Grup Yorum mag niet langer optreden. Zeker tien maal doet de politie een inval in Idil. Tijdens een van de protesten worden de zussen gearresteerd.

De Turks-Koerdische folkgroep is populair in Turkije, weinig andere groepen verkochten zoveel albums. Sinds haar oprichting in 1985 bracht de band 23 albums uit. Ze trad ook op in Europese landen, waaronder Nederland (Paradiso, januari 2014). De band speelt sterk politiek getinte liedjes, tegen kapitalisme en imperialisme, vol kritiek op de regering-Erdogan.

Sinds jaar en dag heeft Grup Yorum last met de overheid. Honderden malen werden musici gearresteerd, velen kwamen voor de rechter, de groep klaagt over politiegeweld. Onduidelijk is wat er precies klopt van de vermeende banden met de DHKP/C, die diverse terreurdaden pleegde. De groep ontkent, maar bezong wel haar solidariteit met extreem-linkse gedetineerden.

Helin Bölek en haar medebandlid Ibrahim Gökçek werden begin 2019 gearresteerd. Eind vorig jaar kwam Bölek vrij na maanden hongerstaking, Gökçek twee maanden later. Uit solidariteit met de tien nog gedetineerde hongerstakers zetten beiden hun actie in vrijheid voort. Resultaat vooralsnog: de dood van Bölek, vrijdag in haar woning.

Betül Varan klinkt zaterdagmorgen geagiteerd door de telefoon. Met honderden aanhangers van de band staat ze bij cultureel centrum Idil. ‘We willen het lichaam van Helin wassen, maar de politie houdt ons tegen. Ook de moskee mogen we niet in. Maar we willen haar vandaag begraven. Dat gaat hoe dan ook gebeuren.’

Veel fans

De politie heeft nu een extra argument om de samenscholing te verbieden: corona. ‘Ze zeggen dat er hooguit vier mensen bij de begrafenis mogen zijn, maar dat kan niet. Helin heeft zoveel fans, het was haar wens dat die erbij zouden zijn.’

Posts op Twitter geven later een indruk van hoe de uitvaart is verlopen: veel volk op de been, veel politie ook. Op filmpjes is te zien hoe het traangas tussen de grafstenen hangt. Ook Betül meldt zich weer. ‘Er waren honderden politieagenten bij de begraafplaats. Negentien mensen zijn gearresteerd. Van tevoren waren al 150 mensen opgesloten. Er mochten maar een paar mensen naar binnen.’

Uit andere bron te verifiëren is het allemaal niet. De Turkse media maken geen melding van de dood van Helin Bölek.

Turkse gevangenen vrij wegens corona

De Turkse regering wil vanwege de corona 90 duizend gedetineerden vrijlaten uit de overvolle gevangenissen. Tot ongenoegen van mensenrechtenverdedigers horen daar niet degenen bij die zijn veroordeeld wegens steun aan terrorisme. Dat betekent dat vrijwel alle slachtoffers van de repressie sinds de mislukte coup van juli 2016 vast blijven. ‘De staat laat degenen vrij die misdrijven tegen burgers hebben begaan, terwijl degenen die het autoritarisme aan de kaak stelden achter slot en grendel blijven’, aldus een petitie van academici, journalisten en schrijvers. De Turkse regering werkte al aan een wet om de druk op het gevangeniswezen te verlichten. Er zijn circa 300 duizend gedetineerden in gevangenissen met 200 duizend plekken. De hygiëne is ver beneden de maat. Door de coronacrisis worden de maatregelen versneld doorgevoerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden