Honger sterker dan heiligheid

De vroegste Nederlandse teksten over varkens gaan zeer vaak over een dilemma: ze stinken, ze zijn smerig, en ze richten schade aan, maar ze zijn ook zeer waardevol om hun vlees, ze smaken prima en helpen de mens de winter door....

Ed Schilders

In Den Bosch mochten ze sindsdien nog slechts drie uur per dag op straat scharrelen en wroeten, en alleen onder leiding van een heuse hoeder. Later is dit privilege in de steden nog slechts gegund aan de 'maarschalken', de varkens die toegewijd waren aan de heiligen Antonius abt, Martinus, Hubertus en Cornelius. Ze waren eigendom van broederschappen, hun opbrengst ging naar de armen. Men aarzelde niet hen 'heilige varkens' te noemen, maar honger bleek toch sterker dan heiligheid.

Sindsdien is het varken steeds onzichtbaarder geworden. Alleen in tijden van pest en MKZ zien we het nog eens op de televisie. De verbanning van het dier uit het openbare leven maakt twee van de drie teksten uit de reeks 'Het geslacht Sus' zo aardig. Ze werden geschreven door mensen die, zou je kunnen zeggen, de varkens nog persoonlijk gekend hebben. In deel 1 schrijft Albert Megens over zijn herinneringen als zoon van een varkensmester. Geboorte, castratie, het trekken van de hoektanden, de zorg voor 'onderkruipsels' (minder ontwikkelde borelingen) en ten slotte natuurlijk 'de leer', waaraan het dode varken werd opgebonden, de eigenlijke slacht met al zijn rituelen.

Deel 2 bevat een hilarisch verhaal van Jan Naaijkens, 'aan zijn kleinkinderen verteld', over de pogingen om tijdens de Tweede Wereldoorlog een clandestien gehouden varken uit handen van de bezetter te houden. Het belang - misschien niet de heiligheid, maar dan toch de zaligheid - van het varken is hier het meest evident, maar het idee dat het uiteindelijk slechts leeft om gegeten te worden, is vooral in het verhaal van Megens uitgewerkt in een mengeling van jeugdsentiment en schuldgevoel.

Uiteindelijk moet 'Het geslacht Sus' tien afleveringen gaan bevatten. Elk deel bevat een tekst, een zeefdruk, en een recept (ham glaceren, ontbeend rugstuk in melk). De teksten worden met de hand gezet en in hoogdruk gedrukt, de vormgeving wordt verzorgd door beeldend kunstenaar Walter Kerkhofs. De oplage is beperkt tot honderdvijftig exemplaren. Onlangs verscheen deel 3, met (uiterst hermetische) gedichten van Nick J. Swarth over de symboliek van het varken: luiheid, gulzigheid, wellust, en dat alles samengevat in 'Vier zure zultsculpturen'. Swarth behoort tot de generatie die het varken kent uit boeken en van andere media. Zijn lange, afzonderlijk uitgegeven essay 'Kaka, Kuus & Knikker' is daarvan de neerslag. Van Antonius abt tot Porgy Pig.

Als onderdeel van 'Het geslacht Sus' is de eerste Nederlandse vertaling aangekondigd van misschien wel het beste Engelse essay uit de negentiende eeuw, Charles Lambs 'Dissertatie over gebraden varkensvlees'. Een herdruk van Hermesdorfs essay, hierboven genoemd, zou er ook niet in misstaan.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden