ANALYSE­‘ledenparlement’ van de FNV

Honderdvijf mensen beslissen zaterdag over de toekomst van uw pensioen

De invoering van een nieuw pensioenstelsel is zaterdag in handen van het ledenparlement van de FNV, een machtig orgaan binnen de stuurloze vakbond. Voor een referendum onder alle leden is geen tijd.

FNV'ers applaudisseren voor voorzitter Han Busker na de positieve uitslag van het referendum over de pensioenen in 2019Beeld Raymond rutting

Honderdvijf mensen beslissen zaterdag over de toekomst van de pensioenen. Zij vormen het ­‘ledenparlement’ van de FNV. Ondanks vernietigende rapporten over de manier waarop de vakbond wordt bestuurd, heeft dat parlement het laatste woord over het beleid.

Het FNV-bestuur kan het parlement ­alleen omzeilen door alle leden te raadplegen met een referendum. Dat gebeurde vorig jaar nadat het pensioen­akkoord op hoofdlijnen was afgesloten met werkgevers en kabinet. Het parlement was afwijzend, maar 75 procent van de leden was voor. Daar kon het ­parlement niet omheen.

Nu gaat het om de uitwerking van dat akkoord. Ook daarvoor is de steun van de FNV onontbeerlijk. Weer is het parlement ongemeen kritisch omdat er veel nog onduidelijk is. Tijd voor een nieuw referendum is er niet. In het akkoord zijn wetswijzigingen afgesproken die nog dit jaar door de Tweede Kamer en ­de Senaat moeten worden behandeld. Denk aan de vertraagde stijging van de AOW-leeftijd en de regeling om eerder te stoppen met werken.

Geen tijd voor haast

Die haast bevalt het FNV-parlement niet. Het gaat om de grootste pensioenhervorming sinds de eerste Pensioenwet uit 1952. De afgelopen jaren is een diep wantrouwen gegroeid ten aanzien van de ­pensioenfondsen en de onbuigzaamheid van politiek en toezichthouder DNB om de regels te versoepelen. Daardoor zijn pensioenen jaren niet verhoogd, soms iets verlaagd, terwijl de premies stegen en de pensioenkassen uitpuilen. Er is nu meer dan 1.500 miljard euro opgepot. Maar als het parlement bokkig is en de hervorming afwijst, blijft het huidige systeem met de strenge regels in stand. 

Het liefst wil het FNV-parlement alle ­risico’s in het voorgestelde stelsel inventariseren en ondervangen. Maar dat is onbegonnen werk, met een paar honderd pensioenfondsen met elk hun eigen ­karakteristieken.

De gang van zaken illustreert de zwakte van de FNV. Voorzitter Han ­Busker en vicevoorzitter Tuur Elzinga bezweren dat de afspraken over de uitwerking binnen het akkoord van vorig jaar passen. Maar zij mogen de knoop niet zelf doorhakken. Dat moet het FNV-parlement doen. Dat bestuursorgaan werd in 2011 ingevoerd bij de fusie van de vakbonden tot één FNV, die nu met ‘sectoren’ werkt. De instelling van een ledenparlement, een referendum en kaderleden in het bestuur moesten democratie en ledeninvloed suggereren.

Formeel zijn de FNV-parlementariërs gekozen door de leden. In de praktijk zijn er bij de verkiezing weinig kandidaten. Ze doen mee op persoonlijke titel, zonder programma en zijn vaak vrijgesteld – met pensioen of anderszins. Officieel beslissen zij ‘zonder last maar met ruggespraak’, ze kunnen de leden in hun ‘sector’ wel horen, maar hoeven aan hen geen verantwoording af te leggen.

Vernietigende analyses

Adviesbureaus schreven vernietigende analyses over de inrichting van het FNV-bestuur. ‘Als partijen het intern niet eens zijn, is men bereid om de eigen principes koste wat kost tot norm te ­vereffen. Men is en blijft bezig elkaar te bestrijden’, constateerde Nextthinking in 2019. Dat bureau, gespecialiseerd in ‘goed bestuur in het middenveld’, was gevraagd het hele FNV-bestuur te evalueren en met voorstellen te komen voor verbetering.

Dat bestrijden neemt blijkbaar groteske vormen aan. ‘Ongenoegen kun je op meerdere manieren uiten en de manier waarop dit binnen de FNV gebeurt, is op sommige momenten grensoverschrijdend’, schrijft het bureau. Het noemt onder meer: intimiderende en bedreigende mails, agressie en intimidatie tijdens vergaderingen en interventies van mensen die geen bevoegdheden hebben. Nextthinking stelt een ‘zerotolerancebeleid’ voor, en het ‘(tijdelijk) uitsluiten van iemand/een instituut’. 

Het onderzoeksrapport toont nog eens de worsteling waarmee de FNV al sinds zijn oprichting kampt: de vraag of het een strijdbare organisatie moet zijn, of ook wil ‘polderen’ met ondernemers en bewindslieden. Politiek vertaalt zich dat in de opstelling van respectievelijk de SP en de PvdA.

Als grootste zwakte ziet dit rapport de verhouding tussen het ledenparlement en het bestuur dat de dagelijks leiding heeft. Een advies gaat over symboliek: ‘De naam ledenparlement suggereert een politieke organisatie met bijbehorende gebruiken. Gegeven het feit dat de FNV een vereniging is, verdient het de voorkeur om te spreken over een ledenraad’. Nextthinking adviseert een reorganisatie waarbij de ledenraad het beleid toetst, dat wordt bepaald door de ledenvergadering – het congres - en uitgevoerd door het bestuur.

Nieuwe voorzitter in 2021

Maar het ledenparlement laat zich niet door wat adviseurs ontmannen. Er ligt nu een sterk verwaterd voorstel van het bestuur om iets te veranderen. Zo komt er een raad van toezicht en de kaderleden gaan uit het bestuur. De machtspositie van het ledenparlement blijft ongemoeid. Dat moet immers instemmen met de verandering en voelt er niets voor zijn machtspositie op te geven.

Gezien de omgangsvormen is dat een voorbode van een richtingenstrijd die dit najaar bij de FNV zal losbarsten. Dan begint de verkiezing van de voorzitter, die in maart 2021 moet aantreden. Na de voorzitter wordt het bestuur gekozen en, jawel, het parlement.

Han Busker, de huidige FNV-voorzitter, is voor de buitenwereld nu vrijwel onzichtbaar en intern vooral bezig de boel bij elkaar te houden. Of Busker door wil, is nog onduidelijk. Niek Stam heeft laten weten graag voorzitter te willen worden. Hij is een bevlogen, radicale vakbondsbestuurder uit de Rotterdamse haven, waar de onvrede over de uitwerking van het pensioenakkoord groot is. Wat Stam en de haven betreft is de pensioendiscussie na zaterdag nog lang niet beslecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden