Vijf vragenVerblijfsvergunningen

Honderden Oegandese asielzoekers zouden hebben gelogen over hun geaardheid: hoe zit dat?

Honderden asielzoekers uit Oeganda hebben volgens immigratiedienst IND onterecht een verblijfsvergunning gekregen na leugens over hun geaardheid. Vijf vragen over deze vorm van fraude.

null Beeld anp
Beeld anp

Hoe kan het dat zoveel Oegandezen onterecht een verblijfsvergunning zouden hebben gekregen?

De IND onderzoekt tweehonderd aanvragen van Oegandese mannen en vrouwen, die vanwege hun homoseksualiteit tussen 2014 en 2017 een verblijfsvergunning hebben gekregen. Uit interne stukken, die via NRC naar buiten zijn gekomen, blijkt dat de immigratiedienst vermoedens heeft dat deze groep is begeleid door een netwerk van mensensmokkelaars in Nederland en Oeganda. Tegen betaling van een paar duizend euro per asielzoeker zou het netwerk hulp hebben geboden bij de reis naar Nederland en het doen van een aanvraag. Meerdere anonieme tipgevers vertelden de IND over een cursus in Amsterdam waarbij Oegandese asielzoekers worden getraind zich voor te doen als homoseksueel.

Hoeveel Oegandese asielzoekers zijn er in Nederland?

De afgelopen twee jaar vroegen zo’n vierhonderd Oegandezen asiel aan in Nederland, waarmee het onder deze specifieke groep een favoriete Europese bestemming is. In de jaren 2014-2017, die nu door de IND worden onderzocht, dienden 386 Oegandezen een aanvraag in. De IND houdt vanwege de privacywetgeving niet bij hoeveel asielzoekers een aanvraag deden op basis van hun geaardheid. Maar uit het feit dat tweehonderd aanvragen uit deze periode opnieuw worden beoordeeld, kan worden afgeleid dat hun aandeel groot is.

Oegandese homoseksuele asielzoekers maken in Nederland een aanzienlijke kans op inwilliging. In 2014 werd onder toenmalig staatssecretaris van Justitie Fred Teeven (VVD) het asielbeleid voor deze groep versoepeld, nadat in het land een nieuwe antihomowet was ondertekend. Homoseksuelen riskeren onder deze wetgeving een levenslange gevangenisstraf. De oproep van de Oegandese regering om ook de doodstraf in te voeren voor bepaalde homoseksuele handelingen, werd onder grote internationale kritiek gedwarsboomd.

Hoe zeker is het dat de door de IND onderzochte Oegandezen daadwerkelijk hebben gelogen over hun geaardheid?

Volgens de IND vertoonden de vluchtverhalen opvallend veel overeenkomsten, zowel wat betreft gebeurtenissen als in verhaallijnen. Dit hoeft alleen nog niet te betekenen dat er fraude is gepleegd, stelt woordvoerder Philip Tijsma van belangenorganisatie COC. ‘Dat hun verhalen overeenkomen, is niet zo gek als ze uit hetzelfde land komen en homoseksueel zijn.’

Hoewel harde cijfers ontbreken, heeft het COC aanwijzingen dat aanvragen van Oegandese lhbti-asielzoekers de laatste twee jaar vaker worden afgewezen. ‘Het lijkt erop dat de IND strenger is geworden in haar beoordeling. Het gevolg is dat deze mensen potentieel gevaar lopen teruggestuurd te worden, terwijl Oeganda nog altijd een levensgevaarlijk land is voor homoseksuelen.’

De ‘vage indicaties’ die de IND heeft van fraude onder Oegandese asielzoekers zijn volgens asieladvocaat Erik Hagenaars, die veel lhbti-zaken doet, zeker niet waterdicht. Hij noemt het IND-onderzoek ‘stigmatiserend’, omdat de geloofwaardigheid van alle Oegandezen, ook van diegenen die wél met de juiste intenties naar Nederland zijn gekomen, in twijfel wordt getrokken. ‘Terwijl internationale richtlijnen juist zeggen dat iedere asielzoeker het voordeel van de twijfel moet hebben.’

Wordt onder asielzoekers vaak gelogen over hun geaardheid?

Dit zal de IND nooit publiekelijk toegeven, maar het is een bekend gegeven dat de dienst sceptisch is over asielaanvragen uit met name Iran en Afrikaanse landen als Nigeria en Oeganda. Uit deze landen zijn signalen bekend dat homoseksualiteit geregeld wordt geveinsd om zo een verblijfsvergunning te krijgen.

Aan de andere kant beweren belangenorganisaties als LGBT Asylum Support en het COC juist dat homoseksuele asielzoekers door de IND vaak ten onrechte níet worden geloofd. De nieuwe werkinstructie die sinds 2018 van kracht is, en waarbij wordt gekeken naar het ‘authentieke, persoonlijke verhaal’ van homoseksuele asielzoekers in plaats van naar kernbegrippen als ‘bewustwording’ en ‘zelfacceptatie’, heeft hier volgens deze organisaties niets aan veranderd.

Nog altijd zou het beoordelingsbeleid te veel gericht zijn op westerse stereotyperingen, waarbij homoseksuele asielzoekers worden geacht goed uit te leggen waarom ze bepaalde gevoelens hebben. Dit is lastig voor asielzoekers die afkomstig zijn uit landen waar ze niet openlijk kunnen uitkomen voor hun geaardheid. ‘We hebben nog altijd een heel restrictief toelatingsbeleid’, zegt asieladvocaat Erik Hagenaars. ‘Het voelt soms alsof het uitgangspunt is: wij geloven jou niet, bewijs het maar.’

Worden de verblijfsvergunningen van de Oegandezen die vermoedelijk hebben gelogen ingetrokken?

De IND heeft onderzocht of dit mogelijk is, maar de conclusie is dat dit is voor een ‘merendeel’ niet mogelijk is. Het intrekken van een verblijfsvergunning kan alleen via de rechter worden afgedwongen. Dit betekent dat de bewijslast bij de aanvrager, in dit geval de IND, ligt. Die moet kunnen aantonen waarom een verhaal verzonnen is. In de praktijk is dit vrijwel onmogelijk, omdat harde bewijzen ontbreken.

Turkse asielzoeker is na meerdere afwijzingen opeens toch ‘gay genoeg’ en mag blijven

De 29-jarige Turkse asielzoeker Sercan Ozmeral, wiens homoseksualiteit door de Immigratie- en Naturalisatiedienst als ‘ongeloofwaardig’ werd beoordeeld, mag toch in Nederland blijven. Hij is de derde lhbti-asielzoeker in korte tijd die na een jarenlange juridische strijd alsnog een verblijfsvergunning krijgt.

Ahmad mag niet in Nederland blijven: hij is, ook volgens de nieuwe richtlijnen, niet homo genoeg
Homoseksuele asielzoekers worden niet langer op basis van westerse stereotypen beoordeeld, kondigde staatssecretaris Harbers afgelopen zomer aan. Hij moet zich woensdag in de Kamer verantwoorden, want in zaken als die van de Iraanse blinde asielzoeker Ahmad Heidari worden de stereotypen nog altijd gebruikt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden