Zes oplossingen

Honderdduizenden vaccins liggen op de plank. Kan het prikken niet sneller?

Het ongeduld over de vaccinatiecampagne groeit. Even leek die in Nederland op stoom te komen, maar afgelopen week daalde het priktempo en liep de voorraad ongebruikte vaccins in de opslag op. Kan het sneller? De oplossingen op een rij en gewogen.

Ouderen laten zich vaccineren tegen covid-19 op Papendal. Na vaccinatie worden ze met een golfkarretje weer naar hun auto gebracht.  Beeld Marcel van den Bergh
Ouderen laten zich vaccineren tegen covid-19 op Papendal. Na vaccinatie worden ze met een golfkarretje weer naar hun auto gebracht.Beeld Marcel van den Bergh

Oplossing 1: De honderdduizenden vaccins die opgeslagen liggen gewoon wegprikken.

De strubbelingen rond het vaccin van AstraZeneca werken tegen. Eind februari leverde deze farmaceut tijdelijk niet. En vervolgens besloot minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) begin vorige week tijdelijk te stoppen met dit vaccin, na onrust over een reeks ziektegevallen in Europa.

Inmiddels zijn de huisartsen en GGD’s weer begonnen met vaccineren met AstraZeneca. Maar net voor en ook tijdens die prikpauze zijn grote partijen van dit vaccin geleverd, waardoor er nu honderdduizenden doses op de plank liggen. De bedoeling is dat deze voorraad zo snel mogelijk wordt uitgereden naar de GGD’s en de huisartsen.

Daarbij houdt Nederland om strategische redenen wat voorraad achter. Dit voor de tweede prik, mocht een toegezegde levering uitblijven, wat bij AstraZeneca regelmatig gebeurt. Van het vaccin van Pfizer, waarvan de leveringen inmiddels stabiel zijn, wordt nu een kleinere voorraad achter de hand gehouden; voor drie dagen, in plaats van vijf.

Oplossing 2: Zet het leger in en ga 24 uur per dag prikken.

Defensie werkt, met haar kennis van logistiek, al mee aan de vaccinatiecampagne. Het leger op meer fronten inschakelen zou volgens het RIVM geen zin hebben. De logistiek is op orde voor een fikse opschaling, met locaties en personeel dat de prikken kan toedienen, zegt programmadirecteur vaccinaties Jaap van Delden. Maar er komen gewoonweg onvoldoende vaccins binnen om sneller te kunnen prikken.

Oplossing 3: Alle 60-plussers alvast hun eerste prik geven, zodat zij in elk geval deels beschermd zijn.

Het idee is helder. Door de tweede prik uit te stellen, of zelfs helemaal te laten vervallen, zouden meer vaccins beschikbaar zijn voor nog onbeschermde ouderen. Zo kan de druk op de zorg worden verminderd, zegt onder meer Ernst Kuipers namens de ziekenhuizen.

Vaccinatie met één dosis geeft een redelijke bescherming, en voorkomt ziekenhuisopnames. Maar onzeker is hoe lang die bescherming aanhoudt, zegt de Gezondheidsraad. Eerder deze maand adviseerde de Raad dan ook om de tweede prik niet verder uit te stellen.

Een extra risico is dat meer deels beschermde mensen de kans op mutanten van het virus vergroot, zegt moleculair viroloog Marjolein Kikkert (LUMC) desgevraagd. ‘Het is een balans. Hoe meer virus er rondgaat, des te meer kansen dat er mutanten ontstaan. Dat zou een argument zijn om die ene prik vast te geven. Maar aan de andere kant: die ene prik kan het virus stimuleren om om de bescherming heen te muteren. We weten gewoon nog niet welke koers het gunstigst is.’

Oplossing 4: Een prik geven aan mensen die al corona hebben gehad.

Dat zou in elk geval weer vaccins schelen, en is dan ook de aanbeveling van de Gezondheidsraad. Het idee is dat de infectie in feite in plaats komt van de eerste prik, waarna de vaccinatie zelf de bescherming definitief op scherp zet. Dit wil het kabinet nu gaan doen.

De aanpak is een beetje een noodgreep, erkennen experts, want er zijn nu eenmaal nog geen harde cijfers over hoe goed één prik bovenop een al doorgemaakte infectie tegen het virus beschermt. ‘Maar vanuit immunologische intuïtie zou ik denken: dit moet werken’, zegt Kikkert. ‘Hoe meer gelegenheden je het immuunsysteem geeft om het beest te bekijken, hoe beter de bescherming die je mag verwachten.’

Oplossing 5: Simpelweg meer vaccins leveren.

Nederland is voor zijn leveringen van vaccins afhankelijk van door Europa afgesloten contracten met farmaceuten. Andere landen als de VS, Israël en het Verenigd Koninkrijk krijgen aanmerkelijk meer vaccins geleverd dan Europa en kunnen dus sneller vaccineren.

Vaccinatiegezant Hans Schikan heeft op verzoek van het kabinet onderzocht of en hoe Nederland zou kunnen bijdragen aan een mogelijke versnelling van de vaccinproductie. Maar hij ziet geen mogelijkheden in Nederland die op korte termijn op te schroeven, schrijft de gezant in zijn rapport. De productie opschalen of nieuwe productielijnen openen kost volgens hem eerder maanden dan weken.

Oplossing 6: Het aantal vaccins dat voor ouderen wordt ingezet opschroeven en het vaccinatietempo daarmee verhogen.

Het eerder deze maand goedgekeurde vaccin van Janssen, waarvan de eerste doses halverwege volgende maand wordt geleverd, zal ook worden gebruikt om de ouderen tussen de 65 en 75 mee te vaccineren. Hiervoor kan nu ook het vaccin van AstraZeneca worden ingezet. Dit als aanvulling op het vaccin van Pfizer, waarmee de thuiswonende ouderen sinds 26 januari worden gevaccineerd.

Op dit moment ontvangt de groep van 75 jaar tot 80 jaar een uitnodiging voor een prik. Vanaf de tweede helft van april moeten de 70- tot 74-jarigen worden uitgenodigd. Vanaf eind april zijn dan de 65- tot 69-jarigen aan de beurt. Zij kunnen dus ook een prik krijgen met het vaccin van Janssen of AstraZeneca, wat het proces moet versnellen.

Vanaf mei zijn de 50-plussers en personen met een medisch risico aan de beurt in de vaccinatiestrategie. De Jonge blijft, ondanks de tegenvallers, bij zijn eerdere belofte: begin juli kan elke Nederlander boven de 18 jaar die dat wil, zijn eerste prik hebben gehad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden