REPORTAGE

Honderdduizenden Catalanen roepen nu ook om zelfstandigheid

De Schotse nationalisten ruiken de overwinning en inspireren de Catalanen en andere separatisten. In Barcelona kleurden de straten donderdag rood-geel. Maar Madrid geeft geen krimp. 'We zijn een melkkoe.'
Terwijl de straten in het centrum van Barcelona rood-geel kleuren, komen in een voorstadje enkele tegenstanders van een onafhankelijk Catalonië bijeen.

Beeld anp

Honderdduizenden Catalanen gekleed in rood en geel vullen donderdag de Gran Via en de Avenida Diagonal in Barcelona. De twee brede verkeersaders vormen zo vanuit de lucht gezien een V-teken in de kleuren van een enorme Catalaanse vlag. De V van verkiezingen en victorie.

Voor de derde keer op rij brengen Catalaanse burgerinitiatieven, politieke partijen en vakbonden een mensenzee op de been die moet laten zien Catalonië rijp is om op 9 november een referendum te houden over een afscheiding van Spanje.

Honderden bussen hebben demonstranten uit de provincie naar de stad vervoerd. Het traject van elf kilometer aan de stadssnelweg is gevuld met jong en oud, links en rechts. Op 11 september herdenken de Catalanen de val van Barcelona in 1714, dit maal precies driehonderd jaar geleden. De Spaanse troepen van Filips de Vijfde namen toen de stad in.

'Die invasie herdenken we vandaag', zegt Merce, 'En nu willen ons recht op zelfbeschikking terug', zegt Merce Vilardebo (69), die met haar vriendenclubje in een vak staat dat rood kleurt. 'We mogen niet stemmen over Catalonië, is dat nou democratie? In Ierland mogen ze ook stemmen.' Haar vriendin Teresa corrigeert: 'Ze bedoelt Schotland.'

De demonstratie geldt als de lakmoesproef voor de steun aan een Catalaans referendum. De uitslag van het Schotse referendum wordt nauwgezet gevolgd in Barcelona. Als de Schotten afscheiden, kan Madrid een referendum voor Catalonië niet weigeren, zo redeneert de nationalistische regiopresident Artur Mas.

'Onafhankelijkheid!', klinkt het spreekkoor even verderop. Het probleem met Spanje is economisch, vindt Jordi Bricolle (17). Catalonië is de motor van Spanje, maar krijgt er weinig voor terug. Negen miljard euro in het rood heeft hij ergens gelezen. 'We zijn een melkkoe', concludeert hij. Madrid moet luisteren, en anders zijn de Catalanen zonder Spanje beter af.

Tegenstanders van een eigen staat

Niet iedereen denkt er zo over. Voor het eerst na jaren van nationalistische propaganda organiseerden de tegenstanders van een eigen staat donderdag hun eigen bijeenkomst in een voorstadje van Barcelona. Soepel ging dat niet: de opkomst was maar een fractie van die in Barcelona.

'Je krijgt het soort verwijten dat je niet Catalaans bent, een soort verrader dus', zegt Joaquim Coll, bestuurslid van Societat Civil Catalana, het burgerplatform dat tegenstander is van de afscheidingsplannen. Het klimaat onder de nationalisten wordt steeds onverdraagzamer, vindt hij. 'Het is een sfeer van uitsluiting.'

De tegenstanders komen bijeen bij het graf van Rafael Casanova (1660-1743), de Catalaanse held die Barcelona verdedigde in 1714 en uiteindelijk gratie kreeg van de Spaanse koning. De nakomelingen van de vroegere vijanden in 1714 - de familie van Casanova, nazaten van de strijders voor koning Filips V en ook aartshertogin van Oostenrijk Monika von Habsburg - leggen er een boeket met de Catalaanse vlag en schudden elkaar de hand boven het graf.

Tegenstanders van een eigen staat demonstreerden ook. Beeld anp

'Een symbolische daad van verzoening en eenheid', zegt Coll. 'Voor de nationalisten is het beleg van Barcelona een trauma dat niet genoeg opgerakeld kan worden. De oorlog van Spanje tegen Catalonië is een romantische legende om verdeeldheid te scheppen. Wij willen een ander geluid laten horen.'

Sergi Domingo López (21), een architectuurstudent, doet mee aan de nationalistische manifestatie in Barcelona. 'Om te laten zien dat we geen Spanje zijn', zegt hij. Maar over een echte afscheiding twijfelt hij. 'Veel mensen zien het als dé oplossing dat alles beter gaat: minder belastingen, meer werk, geen last van Spanje. Maar ik vraag me af of ook de corruptie dan verdwijnt.'

De schok over de corruptie van de vroegere sterke man van het nationalisme, Jordi Pujol, de politieke vader van de huidige aanvoerder Artus Mas, wordt nog altijd gevoeld. Op de chicque Paseo de Gracia sloot deze week het Studiecentrum Jordi Pujol, dat onder meer onderzoek naar politieke ethiek financierde. Dat was onvermijdelijk na bekentenissen over grootschalige belastingontduiking en een reeks van fraudeonderzoeken binnen de familie Pujol.

De kwestie ontplofte als een bom in de Catalaans nationalistische kring, al was het alleen maar omdat de huidige regioregering ondanks alle bezuinigingen voor grote bedragen in de kwesties betrokken leek te zijn.

De kans dat er echt een referendum komt is nog altijd klein. Er is geen twijfel dat het Spaanse Constitutionele Hof het eenzijdig uitgeroepen referendum van regiopresident Mas ongrondwettelijk verklaart. En anders dan de radicale nationalistische partij ERC, die al heeft opgeroepen tot burgerlijke ongehoorzaamheid, wordt verwacht dat Mas dit besluit zal accepteren. Maar daarmee is de kous niet af.

Beeld anp

Sneeuwbal

Er blijft voor Mas dan weinig anders over dan het uitschrijven van nieuwe regionale verkiezingen, die net als twee jaar terug het karakter van een volksstemming krijgen. Alle peilingen wijzen erop dat daarbij radicale nationalisten stevig zullen winnen ten koste van de partij van Mas. Wie uiteindelijk aan de haal gaat met de teleurgestelde verwachtingen van een referendum en afscheiding is nog onduidelijk. Maar de geest is uit de fles.

Voorstander Alex Ribó: 'Ik denk niet dat we volgend jaar onafhankelijk zijn. Maar het is een sneeuwbal die de berg af rolt. Hij wordt steeds groter. '

Anti-nationalist Joaquim Coll: 'De roep om afscheiding is een mengsel van populisme, heilsverwachting en slachtofferschap dat drijft op de economische problemen. Het Catalaanse karakter kent van ouds seny (nuchter verstand) en rauxa, (een soort explosie van collectieve gekte). Wat nu heerst is rauxa.'

Lees meer over seperatisme in Europa

Royal Bank of Scotland zou naar Engeland verhuizen bij afscheiding Schotland

Schotten inspireren Friesland en Beieren

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden