Honderd worden blijft uniek

De AOW-discussie moet gaan over de grijze golf, niet over de stijgende levensverwachting...

Het leek allemaal zo overzichtelijk, de AOW. Als je vanaf je 15de in Nederland had gewoond of gewerkt, ging je op je 65ste met pensioen en kreeg je vervolgens elke maand een bedrag op je rekening waarmee je aardig kon rondkomen. En dat nog jaren lang, want de levensverwachting ligt al lang niet meer op een paar jaar na je 65ste. We worden eerder honderd.

Maar nu waarschuwt Den Haag dat dat zo niet langer kan. Alle politieke partijen praten over de Algemene Ouderdomswet, de een wil de leeftijd verhogen naar 67, de ander wil rijke AOW’ers laten meebetalen. Je vraagt je af of de AOW er over twintig, dertig jaar nog wel is, als jij 65 wordt. Waar eerdere bezuinigingen op de welvaartsstaat vooral de nooddruftigen troffen, treft het hier ook jou, gezonde jonge werknemer. Jij verwacht honderd te worden. Op z’n minst. Maar niet als werknemer.

Zwakke geslacht

Zwakke geslacht
Helaas worden er over dit onderwerp heel wat hele en halve onwaarheden verkondigd. Allereerst is er het meest basale misverstand, dat wil dat vrouwen het zwakke geslacht zijn. Niets is minder waar. Van oudsher worden vrouwen gemiddeld ouder dan mannen. Dat was zo en dat blijft zo, ook nu zij het afgelopen decennium massaal de handen uit de mouwen hebben gestoken op de arbeidsmarkt. Het verhaal dat mannen eerder sterven vanwege hun zware taak als kostwinner is definitief een mythe gebleken. Een lijf dat op baren is gebouwd, kan gewoon meer hebben. De meeste AOW gaat dus tot in lengte der dagen naar vrouwen.

Levensverwachting

Levensverwachting
Dan de levensverwachting. Ook daarover bestaat een groot misverstand; namelijk dat die na de oorlog explosief is gestegen. Dat valt wel mee. De AOW werd in 1956 ingevoerd. Pasgeboren jongetjes hadden toen een gemiddelde levensverwachting van 71 jaar, meisjes 75 jaar. Dat was toen hoger dan de generatie daarvoor, die nog in of vóór de oorlog was geboren. Tegenwoordig ligt de levensverwachting bij baby’s nog vijf à zes jaar hoger.

Levensverwachting
Maar dat gemiddelde geeft ons te veel hoop, zegt Jan Latten, demograaf bij het Centraal Bureau voor de Statistiek. Volgens hem stijgt dat gemiddelde vooral omdat minder mensen als jongere of op middelbare leeftijd doodgaan. Wiegendood is zeldzaam geworden en de verplichte helm voor bromfietsers scheelt eveneens tientallen doden op jaarbasis. En dus stijgt de gemiddelde levensverwachting rap.

Levensverwachting
Ben je eenmaal wat ouder, dan is de winst in gemiddelde levensverwachting veel kleiner. Mannen die in 1956 65 jaar waren hadden gemiddeld nog 13,81 jaar te leven. Nu is dat 15,56 jaar. In vijftig jaar is de levensverwachting voor oudere mannen dus slechts twee jaar gestegen. Vrouwen die in 1956 65 waren hadden nog 15,01 jaar in het vooruitzicht. Nu is dat 19,10 jaar. Een stijging met vier jaar, het dubbele van de stijging bij mannen.

Levensverwachting
Het CBS heeft de ontwikkelingen doorgetrokken. Als er geen rare dingen gebeuren, hebben 65-jarige mannen in 2050 nog 17 jaar voor de boeg en 65-jarige vrouwen 20. We worden dus helemaal niet honderd; de stijgende levensverwachting bedreigt de AOW niet.

Single en te dik

Single en te dik
Daar komt bij dat singles minder oud worden – en daar zijn er nu veel meer van dan vijftig jaar geleden. ‘Wie alleen leeft, sterft eerder’, oordeelt de statisticus, ‘en dat geldt vooral voor mannen’. Volgens Latten is het zeer waarschijnlijk dat de levensverwachting wordt gedrukt door het toenemend aantal echtscheidingen en daarmee samenhangend aantal solohuishoudens.

Single en te dik
We eten ook anders dan in de jaren vijftig. Gelukkig maar, alleen heeft het wegvallen van de spruitjeslucht gevolgen voor ons gemiddeld gewicht. Zwaarlijvigheid is een volksziekte geworden. Een op de drie werknemers is te dik, een op de dertien lijdt zelfs aan obesitas. De levensverwachting van dikke mensen is lager dan die van mensen met een normaal gewicht. Obesitas nekt de stijgende levensverwachting. We worden dus geen honderd; de stijgende levensverwachting bedreigt de AOW niet.

Geboortegolf

Geboortegolf
Dan blijft er nog maar één reden over waarom de AOW te duur wordt om nog te kunnen bestaan: ‘er zijn te veel oude mensen’, om Gerard Reve te citeren. Het probleem is de omvang van de jaargangen 1945 tot 1960, de jaargangen van de geboortegolf. Die waren groot, vooral in vergelijking met de jaargangen die eraan vooraf gingen en erop zouden volgen. Vanaf 2010 worden ze 65 en neemt het aantal AOW’ers enorm toe; het aantal AOW’ers zal de komende decennia verdubbelen van twee naar vier miljoen. Maar daarna zal het weer dalen, tegen de tijd dat wij 65 zijn. Of de AOW er dan nog is, hangt mede af van het huidige politieke debat. De vraag moet zijn hoe de rekening moet worden betaald, niet hoe de AOW eruit moet zien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden