Homoseksueel en vluchteling? Dan valt 'ruimdenkend' Nederland toch tegen

Homoseksuelen die vanwege hun geaardheid of een oorlog hun land ontvluchtten komen bijeen in Amsterdam. Want Nederland mag dan ruimdenkend zijn, de stereotype verwachtingen zijn benauwend. 'Hij wilde seks in ruil voor woonruimte.'

Bij Secret Garden komen homoseksuele vluchtelingen bijeen. Beeld null
Bij Secret Garden komen homoseksuele vluchtelingen bijeen.

'Ik ben eigenlijk een meisje', zegt de 23-jarige Syriër Aziz terwijl hij langs zijn baard strijkt en zijn T-shirt omhoog trekt om zijn harige borstkas te tonen. De omstanders gieren het uit. 'Je bent mijn dochter', doet een vrouw met flink opgemaakte ogen en een donkere mannenstem er nog een schepje bovenop. Ze slaat liefkozend een arm vol rinkelende armbanden om hem heen. Humor, zo zegt Aziz even later op serieuze toon, is iets dat ze hier delen. Met Nederlanders is dat toch lastiger. 'Dan moet je een grap uitleggen of vertalen en blijft er niets van over.'

Instemmend geknik onder de ongeveer veertig aanwezige lhbt'ers met een moslimachtergrond. Elke woensdagavond komen ze samen in het historische Leger des Heils-museum op de Wallen. Met de Nederlandse homogemeenschap voelen ze weinig verbintenis. 'Te afstandelijk', is een veelgehoord oordeel die avond. Of: 'Toch niet zo open minded als gedacht.'

Voor de meeste Syriërs, Jordaniërs, Libanezen, Palestijnen en Irakezen die in deze 'Secret Garden' rondlopen, zoals de bijeenkomst wordt genoemd, gold Nederland als het paradijs op aarde. Tolerant en liberaal, ook voor homo's. En hoewel ze inmiddels kunnen zeggen dat ze zich hier een stuk vrijer voelen dan in hun thuisland, blijft de Nederlandse homogemeenschap voor hen ongrijpbaar en gesloten.

Aziz, de Syrische jongen die zich voor de grap als meisje voordeed, heeft 'meerdere slechte ervaringen meegemaakt'. Zo werd hij door een Nederlandse homo uitgenodigd om voor onbepaalde tijd in zijn woning in Amsterdam te verblijven. Een uitgelezen kans, zo dacht hij, om aan het homofobe klimaat in het asielzoekerscentrum in het Brabatse Gilze te ontsnappen. 'Maar al snel kwam ik erachter dat hij me gebruikte als huissloof', zegt Aziz, die niet met zijn volledige naam in de krant wil, omdat zijn familie in Aleppo niet op de hoogte is van zijn geaardheid. 'Hij wilde dat ik voor hem kookte, dat ik zijn hele huis boende en dat ik seks met hem had. Toen ik protesteerde, zette hij mij het huis uit.'

Aziz heeft heimwee naar Syrië. 'Mijn lichaam is hier, maar mijn hart is daar. In Nederland ben ik een buitenstaander.'

Macht

De breedgeschouderde Palestijn Ahmad Nobani (27) herkent dit gevoel. Hij is een vlotte prater, ziet er goed uit en is actief binnen het COC. Toch voelt hij zich niet op zijn plek tussen Nederlandse homo's. 'In die scene draait het om macht en een vluchteling heeft geen macht. Ik voel dat Nederlanders me lager inschatten, ook al heb ik een betere opleiding genoten. Ik blijf toch een vluchteling met weinig geld. Op Grindr (de Tinder-variant voor homo's, red.) zijn we geliefd vanwege ons exotische uiterlijk. Maar we zijn geen poppen, we zijn ook gewoon mensen die uiteindelijk willen trouwen.'

In de Secret Garden wordt de stemming met het uur uitbundiger. Er wordt volop gelachen, gepraat en gerookt. Op tafel liggen plastic bordjes met afgekloven kipbotjes en slap geworden frietjes, restanten van de maaltijd die zojuist is genuttigd. De aanwezigen vormen een bont gezelschap. Sommigen verlegen en afwachtend. Anderen, die hier al langer komen, vliegen elkaar zonder schroom om de hals, kruipen bij elkaar op schoot, slaan elkaar speels op de billen en geven openlijk een zoen op de mond.

Hoe verschillend ook: allemaal zijn ze in het verleden bedreigd, vernederd en gediscrimineerd. Ze komen veelal uit traditionele gezinnen, waar homoseksualiteit een taboe is. 'De meesten zijn nu atheïst', fluistert een van de aanwezigen met een ironische blik. Hij wijst naar de tekst op de muur van het museum: 'God dienen is mensen dienen, mensen dienen is God dienen.'

COC maakt zich zorgen

Belangenvereniging COC vindt het zorgelijk dat lhbt'ers die recent als vluchteling naar Nederland zijn gekomen geregeld als lustobject worden gezien, en dat soms zelfs misbruik van ze wordt gemaakt. 'Wij vinden dit pijnlijk, zeker omdat het hier gaat om mensen die op zoek zijn naar een eigen plek in de Nederlandse maatschappij met écht contact', zegt woordvoerder Philip Tijsma. Vooral vluchtelingen die nog in de procedure zitten zijn volgens hem kwetsbaar. 'Zij zijn nog afhankelijker van hun nieuwe omgeving.' Het COC probeert vluchtelingen met initiatieven als Cocktail, waarbij vluchtelingen als maatje worden gekoppeld aan een Nederlandse lhbt'er, 'op een veilige en neutrale manier' kennis te laten maken met onze samenleving. 'Naar schatting hebben tussen de honderd en tweehonderd maatjes zich hiervoor aangemeld', zegt Tijsma. 'Zij drinken een kop koffie met vluchtelingen, nemen ze mee naar de film of leren ze Nederlands. Dit is hoe wij vluchtelingen welkom willen heten.'

Vooroordelen

Voor deze 'heilige' locatie gelden strikte regels: geen harde muziek en geen alcohol. 'Maar stiekem drinken we wel eens wat onder de tafel', knipoogt de Iraniër Iman Firouzifard (24). Hij kwam ruim een jaar geleden naar Nederland. In zijn thuisstad Shiraz was het niet langer veilig nadat hij door de politie zoenend met een man was betrapt. Alleen zijn zus weet van zijn geaardheid. De rest van de familie denkt dat hij in Nederland is om te studeren. 'Als ik eenmaal een verblijfsvergunning heb en mijn ouders over kan laten komen voor een vakantie, dan wil ik het ze vertellen. Ik ben nu in een vrij land. Als ze van me houden, dan zullen ze mijn geaardheid moeten accepteren.'

Fiouzifard bezoekt de bijeenkomst op de Wallen wekelijks. Hier voelt hij zich thuis. In de Nederlandse homoscene heeft hij het gevoel dat hij een rol moet spelen. 'Dat ik bepaalde kleren moet dragen, een bepaald lichaam moet hebben.'

'Hier voelen we ons niet gediscrimineerd', zegt zijn Marokkaanse vriend Marwan El Hajjami (25), een jongen met een zachte uitstraling en een weelderige bos krullen. 'We ervaren dezelfde problemen en komen uit dezelfde cultuur.' Even later: 'In Nederland blijf ik toch een Marokkaan. Ik weet dat daar veel vooroordelen over bestaan.'

Verblijfsvergunning

De IND houdt niet bij hoeveel asielzoekers zich jaarlijks bij aankomst in Nederland op hun homoseksualiteit beroepen. Homoseksuelen uit landen als Oeganda, Irak en Iran krijgen doorgaans een verblijfsvergunning omdat ze bij terugkeer gevaar lopen op vervolging, mishandeling en uitsluiting. Bij homoseksuelen uit Syrië, waaruit momenteel de grootste groep asielzoekers afkomstig is, speelt naast hun geaardheid ook de burgeroorlog een grote rol bij het toekennen van een verblijfsvergunning. Voor sommige asielzoekers, zoals de Palestijnse Ahmad Nobani, is het lastiger om een verblijfsstatus te krijgen. Hij woonde de laatste jaren in de Jordaanse hoofdstad Amman, waar, in vergelijking tot de omringende landen, een gematigd klimaat jegens homoseksuelen heerst. Toch kreeg hij doodsbedreigingen van zijn zeven broers en zeven ooms. 'De IND vraagt me om dit te bewijzen, maar mijn broer heeft nooit een papiertje ondertekend waarop staat dat hij mij dood wil hebben', zegt Nobani.

In asielzoekerscentra voelen lhbt'ers zich door hun geaardheid vaak niet veilig. Ze worden niet zelden gediscrimineerd en bedreigd. Het COA, verantwoordelijk voor de opvang, besloot daarom vorig jaar speciale 'vleugels voor kwetsbaren' in te richten zodat lhbt'ers een veilige leefomgeving hebben.

Nederlandse vrienden

Eén man, een rijzige gestalte in zwarte kleding, valt vanavond extra op. Iedereen kent hem, getuige de vele zoenen en knuffels die hij krijgt. Het blijkt de organisator van de Secret Garden-bijeenkomsten te zijn. Al sinds 2008 brengt de van oorsprong Algerijnse Emir Belatoui ('leeftijd is geheim') moslims binnen de lgbt-gemeenschap met zijn stichting bij elkaar. Hij organiseert feesten, filmavonden, discussiebijeenkomsten en geeft waar nodig juridische ondersteuning.

Met de recente komst van homoseksuele vluchtelingen, met name uit Syrië, merkt hij dat de belangstelling voor zijn bijeenkomsten enorm is toegenomen. 'Alleen al de afgelopen anderhalf jaar hebben zich meer dan tweehonderd mensen bij mij gemeld', zegt hij. 'Ik moet zelfs op zoek naar een nieuwe locatie omdat het hier niet meer past.'

Hij frunnikt aan het lint van een cadeau, vrolijk ingepakt in regenboogpapier. 'Gekregen van hem daar', knikt hij naar een oudere man met snor, die buiten een sigaret staat te roken. 'Een Irakees. Ik heb hem 18 jaar geleden ontmoet. Hij verdween een tijd uit de homoscene, is getrouwd en heeft twee kinderen. In het geheim komt hij soms naar deze bijeenkomsten.'

Tegen tienen begint de Secret Garden langzaam leeg te lopen. Sommigen nemen de trein terug naar het asielzoekerscentrum, anderen trekken het nachtleven van Amsterdam in. De Palestijnse Nobani is er nog. Ondanks de strubbelingen die hij ervaart, is hij vastbesloten om in Nederland te blijven. Hij wil snel de taal leren en een baan vinden. 'En ik wil Nederlandse vrienden maken. Ik zal tegen ze zeggen: sorry, onze cultuur is heel anders, vertel het me vooral als ik iets fout doe. Maar accepteer me.'

Ali Al Hamadani (51), bijnaam: Ranen
Komt uit Bagdad, Irak. Is travestiet. (Wil niet op de foto.)


'Als kind was ik erg meisjesachtig. Zodra mijn ouders sliepen, sloop ik uit bed om make-up op te doen en de kleren van mijn zussen aan te trekken. Ondanks mijn afwijkende positie, maakte ik carrière. Ik werkte voor het ministerie van Elektriciteit en had mijn eigen restaurant. Ik werd wel eens beledigd, maar voelde me ondanks dat veilig. 'De situatie veranderde na de Amerikaanse invasie in 2003. Irak werd steeds onstabieler. In 2004 werd ik voor het eerst bedreigd. Iemand kwam naar mijn huis om te vertellen dat 'ze' achter me aanzaten. Ik verhuisde, maar werd weer bedreigd.

'Het Mahdi-leger (de grootste sjiitische strijdgroep in Irak, red.) begon in 2008 een campagne tegen homo's. Iedereen die afwijkend verdrag vertoonde, door de manier waarop hij liep of praatte, werd aangehouden. Sommige homo's werden met stenen bekogeld, totdat de dood erop volgde. Ook zijn er gevallen bekend dat anussen werden dichtgenaaid. 'Ik besloot naar Istanbul af te reizen en van daaruit naar Nederland te vluchten, maar het lukte me niet om een visum te krijgen. Nadat ik al mijn geld had uitgegeven, zag ik geen andere mogelijkheid dan terugkeren naar Irak.

'In januari 2015 werd een vriend vermoord door het Mahdi-leger. Op zijn telefoon stonden foto's van homo's, onder wie ik. De foto's werden verspreid in cafés. 'Wanted', stond erboven. Weer sloeg ik op de vlucht. Met de hulp van Emir (de organisator van Secret Garden, red.) kon ik naar Nederland komen. Ik ga nu als vrouw door het leven. In de Koran staat een vers: kom de stad binnen, als Allah dat wil, en je zult altijd veilig zijn. Zo voelt Amsterdam voor mij.'

Emir Belatoui, organisator van Secret Garden.

'Toen mijn familie in Frankrijk een huwelijk voor mij wilde arrangeren, besloot ik te vluchten. Negentien jaar geleden kwam ik in Nederland aan. Ik merkte dat homoseksualiteit binnen de moslimgemeenschap in Nederland niet bespreekbaar is. In plaats van weer op de vlucht te slaan, richtte ik in 2008 een stichting op. Daarmee organiseer ik ontmoetingen tussen homo's met een moslimachtergrond, zodat ze hun gevoelens kunnen uiten.

'Ik ben opgevoed als moslim, maar ik praktiseer op mijn eigen manier. Je zult tijdens de Secret Garden-bijeenkomsten geen radicale moslims tegenkomen. Het zijn allemaal progressieve mensen. Naast moslims zijn er ook christenen en joden die hier naartoe komen. Ze worden niet geaccepteerd als homoseksueel. Sommigen hebben om die reden het geloof de rug toegekeerd.'

Emir Belatoui. Beeld null
Emir Belatoui.

Mala (24) Casablanca, Marokko
Wekelijkse bezoeker van Secret Garden.

'Ik kom uit een traditionele familie met zeven kinderen, waar het niet oké is om homo te zijn. Toch kwam ik uit de kast. Als homoactivist deed ik verschillende media-optredens. Daarmee heb ik heel wat problemen veroorzaakt voor mijn familie.

'Negen maanden geleden kwam ik naar Nederland. Ik was niet meer veilig in Marokko. Mijn woning in een azc deel ik met een vriend, ook homo, en vier hetero's. Twee ervan zijn erg homofoob. Ze maken ons uit voor 'hoer'.

'Met mijn moeder heb ik soms contact. Ze zegt: we accepteren je zoals je bent, maar zijn bang voor reacties uit de omgeving. 'Voordat de kolonisten naar Marokko kwamen, was ons land de hemel. Mannen hadden seks met elkaar en het was normaal om in vrouwenkleding te dansen. Onder invloed van de kolonisten is de homogemeenschap in Marokko geslotener geworden. We hebben ons eigen taaltje en ontmoeten elkaar op geheime plekken. Tegenwoordig ben je als homo in Marokkko 'een crimineel'.'

Mala. Beeld null
Mala.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden