Homoseksualiteit en kerk komen nader tot elkaar

Voor Europride 2016, nog twee weken vanaf dit weekend, tooit heel Amsterdam zich in regenboogkleuren. Vooral ook de kerken. Die willen een open huis zijn voor iedereen.

Twee geliefden kijken elkaar nog eens goed aan voordat zij in het huwelijk treden, voor een dag in het Vondelpark. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Al een tijdje geleden heeft de predikant van de Keizersgrachtkerk in Amsterdam alvast twee regenboogvlaggen laten hijsen. Om zich ervan te vergewissen dat zijn kerk klaar zou zijn voor de begroeting van de lesbiënnes, homo's, biseksuelen en transgenders (lhbt'ers) die naar Amsterdam komen voor Europride 2016. Vrijwel alle Amsterdamse kerken tooien zich inmiddels in de kleuren van de regenboog.

'Dit is een heel belangrijk signaal', zegt Gert-Jan van Leeuwen, voorzitter van ContrariO, een christelijke vereniging voor homo's en lesbiennes. 'Daarmee zeggen de kerken: jullie horen bij ons en wij bij jullie. Dat is niet altijd vanzelfsprekend, want veel orthodoxe christenen zien Europride toch een beetje als sodom en gomorra.'

Van Leeuwen weet waarover hij het heeft. Hij was actief bij de (orthodoxe) Gereformeerde Bond binnen de Nederlands Hervormde Kerk. 'Mijn gemeente in Nijkerk was een groot warm bad. Dat veranderde eigenlijk niet toen ik rond mijn 28ste uit de kast kwam. Hoewel het praktiseren van homoseksualiteit in mijn geloofsrichting nog als zondig wordt gezien, heb ik persoonlijk nooit een heftige afwijzing ondervonden. Ikzelf voelde me schuldig over mijn gevoelens, maar wist ook dat we allen zondaren zijn. Dat is een wezenlijk ingrediënt van onze geloofstraditie. Als zondaar wist ik mij door God aanvaard.' Toch kwam het tot een scheiding met zijn gemeente. 'Ik dacht: ze gaan voor mij hun kerkelijke standpunt echt niet veranderen. Dat zit in beton gegoten.'

Regenboogvlag

Zo'n honderd jaar geleden ontwierp de Amerikaanse predikant James William van Kirk een regenboogvlag die uitdrukking moest geven aan zijn streven naar wereldvrede: horizontale banen in zeven kleuren op een blauw veld met sterren en de planeet Aarde. Bij een vredesdemonstratie in 1961 in Rome werden regenboogvlaggen met het opschrift Pace (vrede) meegevoerd.

Op 25 juni 1978, de dag van de Gay Freedom Day Parade, manifesteerde de homobeweging in San Francisco zich voor het eerst met een regenboogvlag (met acht banen). De huidige regenboogvlag - met zes banen (rood, oranje, geel, groen, blauw, violet) - is in gebruik sinds 1979.

In de praktijk valt het met die onwrikbaarheid mee, zegt Marco Derks, die promotieonderzoek doet naar religie en homoseksualiteit. 'Orthodoxe theologen hebben wel degelijk geprobeerd geloof en homoseksualiteit met elkaar te verzoenen. In hun ogen zijn zulke relaties weliswaar niet ideaal, maar dat geldt voor meer zaken. Ze zien homoseksualiteit als teken van de gebrokenheid van de schepping. Maar homo's kunnen die onvolmaaktheid deels tenietdoen met liefde en trouw.'

Dat was ook de opvatting die de christelijk-gereformeerde predikant Bert Loonstra in 2005 vertolkte in zijn boek Hij heeft een vriend. Volgens hem werd het hoog tijd dat homo's zonder beperkingen aan het kerkelijk leven konden deelnemen - 'als de gemeente het aankan'. Met dit vrijzinnige standpunt stuitte Loonstra echter op zoveel weerstand bij zijn gereformeerde geloofsgenoten, dat hij zijn boek uit de handel heeft genomen.

Hoe beladen het thema homoseksualiteit binnen de orthodox-protestantse gemeenten is, ondervond ook Dustin Burggraaf, emeritus predikant bij de Hersteld Hervormde Kerk. Twee jaar geleden maakte hij in het Reformatorisch Dagblad kenbaar dat hij 'na een peilloos diepe crisis en innerlijke strijd' zijn homoseksuele geaardheid had aanvaard. Hij vroeg aandacht voor homoseksuele jongeren binnen de kerk.

Twee regenboogvlaggen sieren de Keizersgrachtkerk in Amsterdam. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Voor sommige orthodoxe protestanten was dat te veel gevraagd. In Het Gekrookte Riet, een theologisch periodiek voor bevindelijk-gereformeerden, fulmineerde hoofdredacteur M.G. van der Hoeven tegen Burggraafs 'goddeloze artikel'. 'Waar leert Gods Woord dat men niets kan doen aan het zijn van homo? Er zijn er straks die zeggen dat ze als pedofiel geboren zijn en daar niets aan kunnen doen. Alle zonden, ook die van homofilie, zijn vijandschap tegen God.'

Die geloofsopvatting wordt steeds uitzonderlijker, denkt Marco Derks. 'Zelfs in orthodox-protestantse gemeenten kunnen lhbt'ers zich thuis voelen, ook al worden hun relaties slechts getolereerd. Homoseksualiteit zal steeds minder vaak een reden zijn voor kerkverlating.'

Zoveel gezindten, zoveel opvattingen

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)
Het Dienstencentrum van de PKN in Utrecht stimuleert de gemeenten (die verregaand autonoom zijn) om 'vrijmoedig om te gaan' met de zegening van homoseksuele relaties.

Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt, Nederlands Gereformeerde Kerken, Christelijk Gereformeerde Kerken
Deze kerken staan in het algemeen afwijzend tegenover andere seksuele relaties dan die tussen man en vrouw. Homoseksualiteit als geaardheid is echter toenemend 'bespreekbaar'.

Evangelische en Pinkstergemeenten
Zij zagen homoseksualiteit tot voor kort als zonde of als ziekte - die vervolgens door God kan worden genezen. In dat standpunt komt geleidelijk verandering.

Reformatorische kerken
In sommige reformatorische gemeenten wordt het bestaan van homoseksualiteit erkend. Wie een homoseksuele relatie heeft, kan echter geen lidmaat zijn van deze kerken.

Rooms-Katholieke Kerk
Paus Franciscus heeft bij herhaling mild en liefdevol over homoseksuelen gesproken. De kerkelijke leer sluit voltrekking van een homoseksueel huwelijk echter uit.

Oud-Katholieke Kerk van Nederland
Hier worden homoseksuelen en homoseksuele relaties volledig geaccepteerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden