Homocultuur in Nederland begon met de 'vlaggeman'

Homoseksualiteit is in Nederland ontstaan aan het eind van de zeventiende eeuw. In die periode ontstond een homoseksuele subcultuur, waarin 'vlaggemannen' de baan 'kruisten' op zoek naar gelijkgezinden....

Van onze verslaggever

AMSTERDAM

Dit schrijft de historicus Theo van der Meer in zijn proefschrift Sodoms zaad in Nederland, waarop hij gisteren promoveerde aan de Vrije Universiteit.

Uiteraard bestond sex tussen mannen ook voor die tijd. Meestal betrof het verhoudingen tussen oudere heren en 'baardeloze' jongens. Van der Meer suggereert dat sex in die tijd hiërarchisch geordend was, waarbij de sterke man gebruikt maakte van de zwakke partij. Dat was doorgaans een vrouw, maar het kon ook een jongen zijn.

Pas omstreeks 1675 gaan sommige mannen min of meer exclusief naar andere mannen verlangen. In de achttiende eeuw ontstaat een homo-scene met 'kruisbanen' als het Rapenburg in Leiden, de Haarlemmer Hout, het Domplein in Utrecht en een reeks van urinoirs in Amsterdam. De 'sodomieten' ontwikkelen eigen codes om hun bedoelingen duidelijk te maken: elkaar op de voet trappen, gezamenlijk 'het water afslaan' in het urinoir of opzichtig met een zakdoek door het bos lopen. Sommigen spreken geaffecteerd, maken hun wangen rood en noemen elkaar 'kind' of 'tante'.

Aanvankelijk wordt de opkomende subcultuur genegeerd. Als bij tijd en wijle een 'sodomiet' wordt opgepakt, wordt hij in het geheim ter dood gebracht. 'Spreken zou mensen op een idee hebben gebracht', aldus Van der Meer.

In 1730 vindt een ommekeer plaats. In Utrecht wordt een landelijk netwerk van homo's opgerold, dat onder meer de burgemeester van Leiden omvat. Volgens Van der Meer bezegelen zulke vervolgingen, die in de achttiende eeuw regelmatig terugkeren, het onderscheid tussen homo's en hetero's. Terwijl het voor een zeventiende eeuwse jongen niet zo bijzonder was om zijn diensten te verlenen aan een heer van stand, neemt de afkeer van homoseksualiteit toe. Anderzijds worden homo's zich sterker bewust van hun identiteit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.