Reportage

Homo's zijn niet veilig meer in Indonesië

In Indonesië is een door de overheid gesteunde haatcampagne tegen homo's, transgenders en biseksuelen ontbrand. Op tv worden ze geweerd, knokploegen bedreigen hen op straat.

Indonesische travestieten bereiden zich voor op een cabaretshow in Yogyakarta. De haat tegen hen groeit. Beeld Ulet Ifansasti / Getty

De uniformen zijn opvallend nieuw, alle telefoons zijn 'smart' en voor de deur van het hoofdkwartier staat een paar splinternieuwe auto's met het logo van het 'Front'. Of nee, dit is het 'Forum', niet te verwarren met de 'Majelis', de 'Gerakan' of de 'Laskar'. Militante groepjes staan op elke straathoek: kleine bendes die met brommers, vuisten, vlaggen en megafoons de toorn van de islam over het volk laten neerdalen.

Het 'Forum Umat Islam' ('FUI') ziet er, met zijn versgestreken groene camouflagepakken, gelikt uit vergeleken bij de rest. Ook hun website is beter verzorgd en boven hun hoofdkwartier in Yogyakarta hangt een spandoek dat zo groot is dat je er een huis mee kunt inpakken. Het spandoek roept een vloek uit over de 'LGBT's' (de internationale afkorting van Lesbian, Gay, Bisexual, Transgender), het jongste doelwit van de militanten. 'Die moeten behandeld worden' aan hun 'ziekte', of beter nog: verdwijnen, vinden de militanten, en zij zullen dat regelen.

Muhammad Fuad is de duidelijke leider van de groep. Hij wordt 'commandant' genoemd en als hij binnenkomt gaat er een siddering door de groep die tot dan toe lamlendig met de telefoontjes zat te spelen. Fuad knippert niet met zijn ogen als hij je aankijkt. Hij heeft de blik van een vechter en als hij praat duurt het niet lang of de adrenaline neemt bezit van hem. Dan veert hij op en begint bijna te schreeuwen.

De islam erkent geen homo's, zegt hij. Homo's zijn ziek, zij moeten worden behandeld door een dokter of een psychiater. 'Zij komen maar tevoorschijn en doen maar alsof het normaal is wat zij doen. Ze willen zelfs trouwen! Ze zeggen dat wij provoceren, maar dát wat zíj doen is een provocatie. Wij kunnen niet toelaten dat normale mensen zich bij ze aansluiten en door hen in de war worden gebracht. Elke keer als zij zich laten zien zullen wij in actie komen.'

Blur-acties

Het is 'LGBT-tijd' in Indonesië en het is ernst. Het begon als een lachertje. Op het internet gierden de tweets over de rare fratsen van de televisie-censuur. Deze KPI 'blurt' alles wat in haar ogen niet netjes is en dat is veel. Zo veel dat de twitteraars twijfelen aan de seksuele voorkeuren van de censoren zelf. Wat zij 'onfatsoenlijk' vinden: Sandy, het eekhoornmeisje in de absurde tekenfilmserie 'Spongebob Squarepants', omdat zij een bikini draagt; een Doraemon-tekenfilmmeisje met badpak; de 'kebaya', de traditionele blootgeschouderde feestjurk. Zelfs de tepels van een bruidegom op een traditionele Javaanse bruiloft werden weggeblurd.

Het gelach is verstomd. Deze lachwekkende blur-acties zijn een symptoom van iets veel serieuzers en dat is de afgelopen maanden steeds duidelijk geworden. De fatsoenspolitie van de KPI heeft na de bikini-, tepel- en kleine-meisjesfantasieën een volgende stap gezet: zij heeft homo's verbannen van de buis. Van de ene op de andere dag zijn mannen die vrouwelijk gedrag vertonen, vrouwelijk praten of zelfs vrouwenkleren dragen verboden op de televisie. Tientallen presentatoren en beroepsgasten zijn op slag werkeloos geworden.

De KPI staat niet alleen. De commissie heeft machtige bondgenoten, die met hulp van de media een anti-homo-storm ontketenen. De minister van Hoger Onderwijs zegt dat LGBT's niet thuishoren op de universiteit. De minister van Defensie zegt zelfs dat zij 'erger zijn dan een kernoorlog', omdat zij de moraal van het land van binnenuit uithollen. Niet veel later gaan ineens de 'laskars', de 'fronten' en de 'forums' de straat op om de LGBT's fysiek te bedreigen. De politie kijkt toe. Aanvallers worden niet gearresteerd. In plaats daarvan wordt de homo's geadviseerd maar beter even te verdwijnen. President Joko Widodo houdt zijn mond en lijkt te wachten tot het vanzelf zal zijn overgewaaid. In het parlement wordt intussen geprobeerd op de golven van de anti-LGBT-stemming er snel nog wat anti-homowetten doorheen te jagen, zoals een verbod op websites die 'LGBT-onderwerpen aanroeren'.

Homo's verschuilen zich, of zij 'veranderen' zoals Ivan Gunawan, de beroemdste televisiehomo van het land. Hij laat zich niet langer 'mbak' (juffrouw) noemen, draagt geen jurken meer en verschijnt in het openbaar met een vrouw aan zijn arm.

Anti-LGBT-demonstranten op Yogyakarta, Java. Beeld anp

Halfbakken wetgeving

Fuad en de KPI hebben ze waar zij ze hebben willen: terug in hun hok en wee hun gebeente als zij weer van zich durven laten horen. De LGBT's kunnen daarmee aanschuiven bij de minderheden die ze zijn voorgegaan: de christenen, de sjiieten, de ahmadi's en een onbekende kleine sekte met de naam 'gafatar'. FUI pakt ze allemaal, zegt Fuad. Zij zijn al de straat opgegaan tegen 'kristenisasi' en eisen afschaffing van Kerstmis. Ahmadi's zijn afvallige moslims, ketters, 'kafir', die het niet verdienen te leven, net als de sjiieten: 'die horen niet in Indonesië'. Zij worden het hardst aangepakt. Hun dorpen zijn platgebrand. Op YouTube zijn nog steeds de beelden te zien uit Cikeusik waar 'Allah u Akbar'-schreeuwende mannen een aanhanger van de Ahmadiyah-sekte doodknuppelen terwijl een agent toekijkt. In Nangkrenang zijn de sjiieten verdreven en hun huizen verbrand. Christelijke kerken worden tot sluiting gedwongen, en de bouw van nieuwe wordt verhinderd.

De opeenvolgende regeringen hebben nooit iets gedaan om hier een einde aan te maken. Integendeel: met halfbakken wetgeving hebben zij de acties zelfs indirect gesanctioneerd. Een regulering voor de bouw van gebedshuizen uit 2006 is het juridische handvat waarmee de knokploegen de bouw van kerken verhinderen. Volgens die wet moet de omgeving toestemming geven voor de bouw en de knokploegen zorgen er wel voor dat die omgeving altijd 'tegen' is.

De vorige president, Susilo Bambang Yudhoyono, was ook verantwoordelijk voor de wet op de Ahmadiah. Hij verbood die groep niet direct, maar verbood wel elke religieuze activiteit van de sekte. Dat geeft tegenstanders nu bijna een vrijbrief om ze aan te vallen.

Een pro-LGBT-demonstrant valt op de grond bij een conflict met de politie in Yogyakarta, Java. Beeld anp

Media

Ook media die proberen aandacht aan ze te besteden krijgen het moeilijk. Toen de Volkskrant een Ahmadi-dorp bij Bogor bezocht, werd dat dorp aangevallen door een knokploeg met stokken en stenen. Politieagenten deden niets om de aanval tegen te houden. In plaats daarvan arresteerden zij de journalisten. Met hun 'journalistieke activiteit' hadden zij de aanval uitgelokt, heette het.

De houding van de politie en de overheid wijst erop dat zij deel uitmaken van dit systeem. Zij gedogen. Ontelbaar zijn de keren dat de politie de beruchte knokploeg FPI ('Front van de Verdedigers van de Islam') terzijde staat als die homo's, andersdenkenden, liberale avonden of zelfs de lokale 'Miss World-verkiezing' aanvalt.

Toeval is dat niet. De FPI werd opgericht in 1998, het jaar waarin dictator Soeharto tot aftreden werd gedwongen. Onder de oprichters van de knokploeg bevonden zich generaals van leger en politie, die de FPI wilden inzetten als 'hulptroepen' bij het handhaven van de orde. Die oude banden zijn nog steeds springlevend en leiden ertoe dat ook nieuwkomers als het FUI (pas vier jaar oud) kunnen rekenen op een welwillende behandeling.

Het volgende slachtoffer

De orde die zij handhaven is er een zonder minderheden en in combinatie met toenemende censuur van de KPI ook een die steeds islamitischer trekjes begint te vertonen.

Fuad's actie tegen de 'LGBT' is een succes geweest, zegt hij. De spandoeken kunnen nu worden opgeborgen, schrijft de FUI op zijn website, 'maar maak ze niet kapot zodat wij ze weer kunnen gebruiken bij onze volgende actie tegen de LGBT's'. En er liggen nog 50 anti-LGBT-T-shirts in het hoofdkwartier.

Het is tijd voor het volgende slachtoffer. Fuad hoeft helemaal niet na te denken wie dat zal zijn: 'De shi'ah!', de sjiieten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.