Homo's zijn in Kameroen vogelvrij, op straat en in de rechtszaal

De politie in Kameroen maakt actief jacht op homo's en lesbiennes. Advocaat Michel Togué komt op voor hun rechten en doet dat met gevaar voor eigen leven. Zijn gezin moest vluchten.

Deze foto uit 2012 toont het gerechtsgebouw waar twee Kameroense vrouwen terechtstonden voor homoseksualiteit. Beeld afp
Deze foto uit 2012 toont het gerechtsgebouw waar twee Kameroense vrouwen terechtstonden voor homoseksualiteit.Beeld afp

De echtgenote en vier kinderen (7 tot 17 jaar) van Michel Togué hebben asiel aangevraagd in de Verenigde Staten. Daar vluchtten zij heen, een paar weken nadat de bedreigingen waren begonnen.

Sinds half oktober kreeg Togué in Kameroen haatmails en sms'jes waarin hem en zijn gezin een bloedig einde in het vooruitzicht werd gesteld. De advocaat moest, schreven de anonieme afzenders, stoppen met het verdedigen van 'flikkers'.

Onbekend onderwerp

De huiveringwekkendste mail was die met een foto van zijn dochter, genomen vlakbij haar school. Stop met dat homogedoe, zo luidde de boodschap, anders 'zit je straks aan het bed van een van je stervende kinderen'.

Togué heeft besloten zelf in zijn vaderland te blijven. De asielaanvraag in de VS geldt alleen voor zijn vrouw en kinderen. Het was, zegt hij, een erg moeilijke beslissing. 'Maar asiel aanvragen zou betekenen dat ik de strijd opgeef. Dat wil ik niet.'

Die strijd begon een jaar of tien geleden, toen hij een man op zijn kantoor kreeg die juridische bijstand zocht voor een vriend, die gevangen zat op beschuldiging van 'homoseksualiteit'. Het was een nieuw onderwerp voor Togué. Hij had er nooit zo over nagedacht en wist er eigenlijk weinig af van.

Wat hem de ogen opende, was de mededeling van de man dat hij al bij zes advocaten vergeefs had aangeklopt. Die wilden niets met homo's te maken hebben. Togué nam de zaak wel op en doet sindsdien weinig anders. Dat wil zeggen, de helft van zijn werktijd besteedt hij aan 'gewone' zaken, de andere helft aan mensenrechten en aan 'lhbt' (lesbiennes, homo's, biseksuelen en transgenders).

Zaken genoeg. Vrijwel geen ander land op de wereld maakt 'op zo'n agressieve wijze' werk van het vervolgen van homo's en lesbiennes, zo stelt Human Rights Watch (HRW) in een recent rapport over Kameroen.

Michel Togué Beeld
Michel ToguéBeeld

Intolerantie

Hoewel de doodstraf hun bespaard blijft (artikel 347 bis van het Wetboek van Strafrecht kent een celstraf van maximaal vijf jaar), hebben homo's er vooral last van een overheid die actief naar hen op jacht is. In veel andere homofobe landen wordt de wet 'zelden toegepast', aldus HRW. Zo niet in Kameroen. De politie zet zelfs valstrikken en gebruikt 'lokhomo's' om mensen te kunnen arresteren.

Hoewel Kameroen ruim tweeduizend advocaten telt, komen alle zaken op grond van 347 bis op de schouders van twee raadslieden: Togué en Alice Nkom (ook Nkom krijgt sinds oktober dreigmails). Hij werkt in de hoofdstad Yaoundé, zij in zakenstad Douala. Alle andere advocaten, zegt Togué, weigeren homo's bij te staan.

Van hun argumenten klopt niets, zegt hij. 'Ze zeggen dat het tegen onze cultuur ingaat, of tegen de religie. Ze zeggen dat de praktijk door blanken is geïmporteerd uit het Westen. Zelfs sommige mensenrechtenadvocaten zeggen dat lhbt geen beroep kunnen doen op de mensenrechten.'

De advocaat gaat vaak met 'onwetende' collega's in discussie. Sommigen weet hij op andere gedachten te brengen. Niet zozeer dat ze ook homo's gaan verdedigen, wel dat ze 'minder intolerant worden'.

Een anti-homodemonstratie in Kampala, Oeganda. Beeld afp
Een anti-homodemonstratie in Kampala, Oeganda.Beeld afp

De intoleranten hebben strikt genomen nu eenmaal de wet aan hun kant. Artikel 347 verbiedt seks tussen mensen van gelijk geslacht. Togué: 'Maar wij hebben óók de wet aan onze kant. Wij bepleiten dat de wet gerespecteerd wordt. Artikel 347 zegt dat mensen strafbaar zijn als ze op heterdaad worden betrapt. Van alle veroordelingen tot nu is er geen enkele gebeurd op grond van heterdaad. Rechters zijn niet vatbaar voor argumenten, zij zijn vaak net zo homofoob en onwetend als andere mensen.'

Hardnekkig is bijvoorbeeld het idee dat homo's en lesbiennes aan 'hekserij' doen, zegt Togué. Zelfs zijn echtgenote vond het aanvankelijk maar niks dat hij homo's verdedigde. Ze zei: 'Hoe kun je die mensen nou helpen? Misschien willen ze wel iets van je.'

Volgens Human Rights Watch publiceren kranten regelmatig sensationele verhalen over vermeende homo's. De aartsbisschop van Yaoundé noemde het homohuwelijk onlangs een 'misdrijf tegen de menselijkheid'. Geweld komt regelmatig voor, gepleegd door zowel de politie als door burgers.

Recente stijging

Merkwaardig is dat vervolging op grond van het in 1972 ingevoerde verbod vóór 2005 zo goed als niet voorkwam in Kameroen. Waarom dat opeens veranderde, met een piek de afgelopen drie jaar - Human Rights Watch weet het niet, en ook Togué heeft er geen verklaring voor.

Sinds 2010 zijn 28 mensen aangeklaagd. Van hen zijn er zes veroordeeld, minstens drie mensen zitten in voorarrest en negen zijn op borgtocht vrij. Nog eens tientallen personen zijn gearresteerd zonder dat een rechtszaak volgde. De verdenking van 'homoseksualiteit' is vaak al voldoende.

Roger M., een student, werd op 2 maart 2011 gearresteerd op grond van een paar sms'jes die hij naar een kennis had gestuurd. In de eerste uitte hij zijn 'verlangen met een man te slapen', in een andere schreef hij: 'Ik ben verliefd op je.' De kennis ging naar de politie en sprak af dat hij M. bij hem thuis zou uitnodigen. Daar werd M. gearresteerd. Van seksuele handelingen was geen sprake, volgens Togué, die overigens pas bij de zaak betrokken raakte toen M. al tot drie jaar celstraf was veroordeeld wegens 'poging tot homoseksualiteit'.

De advocaat kreeg de student op borgtocht vrij en tekende beroep aan, zonder succes. De zaak ligt nu bij het Hooggerechtshof. M. is ondergedoken.

In Afrika wordt homoseksualiteit soms gezien als iets dat geïmporteerd is uit het Westen. Beeld epa
In Afrika wordt homoseksualiteit soms gezien als iets dat geïmporteerd is uit het Westen.Beeld epa

Togué, die even in Amsterdam is, krijgt bericht uit Kameroen. De rechter heeft uitspraak gedaan in de zaak tegen twee van zijn cliënten, Clarisse en Christine. Negen maanden gevangenisstraf voor beiden. Iemand had tegen de politie gezegd dat ze lesbiennes waren en louter op grond daarvan, zegt de advocaat, zijn ze vervolgd. Dus dat wordt hoger beroep.

Hadden de vrouwen echt een relatie?

Togué: 'Dat weet ik niet. Dat is niet relevant.'

Homofobie in Afrika

De homofobie in Afrika heeft een 'gevaarlijk niveau' bereikt. Het geweld tegen homo's, lesbiennes en transgenders wordt steeds zichtbaarder en steeds meer landen nemen wetten aan met draconische straffen op wat veelal 'tegennatuurlijke geslachtsgemeenschap' wordt genoemd. Amnesty International meldt dat in het vandaag verschenen rapport Making Love a Crime.

In 38 landen is seks tussen mensen van gelijk geslacht een misdrijf. Zuid-Soedan, Burundi, Oeganda, Liberia en Nigeria hebben hun wetgeving onlangs verscherpt of zijn daar mee bezig. In Oeganda wordt zelfs de doodstraf overwogen.

In Kameroen worden mensen vaak al gearresteerd op grond van geruchten of een afwijkend uiterlijk. Ex-gedetineerden in Kameroen vertelden Amnesty International over mishandelingen in hechtenis en pijnlijke, vernederende anale onderzoeken. De wetgeving tegen homoseksualiteit wordt door politieagenten gebruikt om mensen af te persen.

Hoewel homoseksualiteit in Zuid-Afrika niet verboden is, is daar op zorgwekkend grote schaal sprake van moord op en verkrachting van homo's en lesbiennes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden