Homo's in Oeganda nu vogelvrij

Met het ondertekenen maandag van de 'Wet tegen homoseksualiteit' heeft de Oegandese president Yoweri Museveni een middelvinger opgestoken naar zijn donorlanden. Van westerse dreigementen met sancties heeft hij zich niets aangetrokken. Nederland is een van de landen die gisteren ogenblikkelijk de hulp aan de Oegandese overheid opschortten.

AMSTERDAM - Toen Museveni gistermorgen op een persconferentie, omringd door applaudisserende medewerkers, na vijf jaar van debat zijn handtekening zette onder het omstreden wetsontwerp, haalde hij uit naar 'arrogante en roekeloze westerse groepen' die homoseksualiteit aan Oeganda proberen op te dringen. Volgens de president is dat een vorm van 'sociaal imperialisme'.


De afgelopen week had Museveni nog door een team Oegandese wetenschappers laten onderzoeken of homoseksualiteit 'een keuze' is, dan wel aangeboren. Toen dat laatste volgens hen niet het geval bleek te zijn, stond niets ondertekening meer in de weg.


Op 'verzwaarde homoseksualiteit' staat voortaan levenslange gevangenisstraf. Daarvan is onder andere sprake bij recidive, als de dader HIV-besmet is, en als het slachtoffer minderjarig is of werd gedwongen. Op 'gewone' gevallen van homoseksualiteit staat veertien jaar cel. De doodstraf was al uit het wetsontwerp geschrapt.


De Nederlandse regering heeft de hulp aan de Oegandese overheid opgeschort. Het gaat om steun aan de justitiesector, jaarlijks 7 miljoen euro. Maatschappelijke organisaties in het land blijven wel geld krijgen. Minister Frans Timmermans van Buitenlandse Zaken liet weten in Europees verband over sancties te gaan praten. Ook Oostenrijk en Noorwegen hebben maandag hulpprogramma's gestaakt. De VS gaan de hulp aan Oeganda heroverwegen, zo zei minister John Kerry van Buitenlandse Zaken.


Homo's en lesbiennes in Oeganda lieten maandag telefonisch weten ontsteld te zijn, en vol vrees voor wat komen gaat. Activiste Sandra Ntebi (30): 'We zijn doodsbang. Niet meteen voor de politie, maar voor de bevolking. Misschien gaan de mensen in de buurt ons aanvallen. Iedereen kent mij, ik ben vaak op tv geweest. Ik ben alleen thuis, mijn partner heb ik met het oog op de veiligheid weggestuurd.'


'Homofobie is wet geworden', zegt Clare Byarugaba (26). 'Dit is een tragedie, we voelen ons verraden. Een president hoort er voor iedereen te zijn.'


Volgens Byarugaba moedigt de wet burgers aan lesbiennes, homo's, biseksuelen en transgenders (lhbt) aan te geven bij de politie en hen te discrimineren. Zorgwekkend zijn vooral de ruim geformuleerde bepalingen over het propageren, steunen, aanmoedigen en mogelijk maken van homoseksualiteit. Zo staat op het onderdak geven aan mensen die zich schuldig maken aan homoseksualiteit een celstraf van zeven jaar. 'Dat kan ertoe leiden dat mensen op straat worden gezet. Huisbazen willen geen enkel risico lopen', zegt Byarugaba. De wet biedt ruim baan aan de mogelijkheid van chantage, zelfs van toeristen.


Vijf tot zeven jaar celstraf krijgt volgens artikel 13 van de omstreden wet eenieder die 'homoseksualiteit of andere gerelateerde activiteiten sponsort', alsook degene die 'elektronische middelen als internet, film en mobiele telefoon gebruikt voor homoseksuele doeleinden of om homoseksualiteit aan te moedigen'.


Volgens artikel 2 van de wet maakt iemand zich al schuldig aan het misdrijf van homoseksualiteit 'als hij of zij iemand anders aanraakt met de bedoeling het misdrijf van homoseksualiteit te plegen'.


Ook organisaties in Oeganda die zich bezighouden met mensenrechten en aidsbestrijding vrezen de gevolgen van de wet. Hun werk zou kunnen worden gezien als het propageren of bevorderen van homoseksualiteit.


Oegandese mensenrechtenorganisaties gaan de nieuwe wet snel aanvechten bij het Constitutioneel Hof van Oeganda, zeggen woordvoerders in Kampala. Volgens hen is de wet in strijd met de Grondwet. Een volgende beroepsinstantie kan zijn het Afrikaanse Hof voor de Mensenrechten in Tanzania.


'Het enige lichtpuntje in deze duistere zaak is dat Oegandese rechters zich in het verleden onafhankelijk hebben getoond', zegt Boris Dittrich, directeur lhbt-rechten bij Human Rights Watch. 'Zo werd het blaadje Rolling Stone verboden toen dat opriep homo's te vermoorden.'


Anderzijds, zegt Dittrich, zou volgens een strikte interpretatie van de wet zelfs het aanspannen van een rechtszaak kunnen worden opgevat als het propageren van 'tegennatuurlijke seks', zoals het misdrijf heette in de oude, uit de koloniale tijd stammende wet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden