Hometrainer in de klas

Het voortgezet onderwijs experimenteert met nieuwe lesvormen: geen roosters en klaslokalen, maar themalessen waarin leerlingen zelf aan de slag moeten....

Op het Corbulo-college krijgt elke eersteklasser een langwerpig blokje hout. Acht lessen later wordt er een dragster-race gehouden. De leerling die van het blokje hout het snelste race-autootje heeft weten te maken, is de winnaar. 'Leren moet weer leuk worden', vindt schooldirecteur Geert Snijders.

De PvdA heeft beloofd 'met zijn poten' van het onderwijs af te blijven. Eerder deden CDA en VVD dat ook al - zij het in minder krasse bewoordingen. Het onderwijs krijgt de kans zelf oplossingen te zoeken voor het lerarentekort, gedemotiveerde leerlingen en verouderde lesmethoden. Dat gebeurt inmiddels volop. Overal zijn scholen voor voortgezet onderwijs op zoek naar nieuwe formules.

Het Corbulo-college in Voorburg is zo'n school. Twee jaar geleden besloot directeur Snijders dat het allemaal anders moest, wilde zijn school niet kopje-onder gaan. Hij wilde lesstof ontwikkelen die meer appelleert aan de nieuwsgierigheid van vmbo-kinderen. 'Ik vraag mensen weleens of ze genoten hebben van hun schooltijd. Dan komen ze meestal met een herinnering aan een fijne juf of leuke meester. Maar je hoort nooit iemand over de lesstof. Dat is toch zonde? Eeuwig zonde!'

Terwijl de scholieren hun race-autootje maken, leren ze van alles over houtbewerking, vormgeving, aerodynamica en verschillende soorten lagers. Niet door met de armen over elkaar naar de meester te luisteren. Nee, door te doen. En de theoretische informatie moeten ze zelf - met behulp van hun werkboek - van internet halen. 'Zo vergeten ze het nooit meer', is de ervaring van Snijders.

Het Corbulo-college is een van de circa veertig initiatiefrijke scholen in Nederland. Deze scholen hebben zichzelf bij het ministerie van Onderwijs gemeld om te proberen het onderwijs van onderop te vernieuwen. In ruil voor hun inspanningen krijgen ze extra subsidie. En het departement hoopt dat deze modelscholen andere scholen zullen inspireren.

'Zoetermeer weet het zelf gewoon niet meer', meent directeur Ton Zweers van het Cals college in IJsselstein. 'Want in feite zijn alle grote operaties van de laatste jaren mislukt. Het studiehuis, de basisvorming en de fusie van mavo en vbo. Wij willen niet meer wachten tot de politiek wél iets goeds bedenkt. Dat kunnen we veel beter zelf doen.'

Ook buiten die veertig scholen borrelt het van vernieuwingsdrift. Honderd vmbo-scholen hebben zich verenigd om gezamenlijk het onderwijs aan derde- en vierdeklassers op nieuwe leest te schoeien. Het Cals college is een van de deelnemers.

'Bij ons haakte 12 procent van de vmbo-leerlingen ongediplomeerd af. Nu, drie jaar later, is dat gehalveerd', aldus Zweers. Het geheim? 'Leerlingen meer verantwoordelijkheid geven. Vroeger moest de docent er maar voor zorgen dat een leerling het eindexamen haalde. Nu zijn ze zelf verantwoordelijk. We pamperen ze niet meer. Albert Heijn pampert ze ook niet als ze op zaterdag de vakken bijvullen. Ze kunnen veel meer aan dan wij denken.'

De lesstof is opgeknipt in modules. En de leerlingen mogen zelf weten in welke volgorde ze de modules doen. En hoe lang ze erover doen. Dat werkt veel beter, vindt Zweers. 'Vroeger was de school gespleten in twee kampen: de docenten en de leerlingen. Wat de leraren wilden, wilden de leerlingen niet en omgekeerd. Dat is nu voorbij.'

De praktijklessen zijn georganiseerd alsof de leerlingen werknemer zijn. Compleet met orderbonnen en werkbriefjes. Bij toerbeurt fungeren de leerlingen zelf als opzichter, magazijnchef en voorraadbeheerder. De docent houdt een oogje in het zeil en stuurt bij als het fout dreigt te gaan.

Op alle scholen die zich vernieuwen, loopt het aantal traditionele, klassikale lesuren terug. Ook worden de leerlingen meer bij de inrichting van het onderwijs betrokken. En overal wordt geprobeerd leergebieden met elkaar te verbinden. Zo heeft directeur Snijders van het Corbulo-college een hometrainer met hartslagmeter geïnstalleerd. 'Dat is toch prachtig. Hiermee kunnen de kinderen allerlei conditietesten doen. En de gegevens invoeren in de computer. Je kunt ze ook laten uitrekenen hoelang je moet fietsen om de calorieën kwijt te raken die je binnenkrijgt door het eten van een zak patat. Zo krijgen ze spelenderwijs computerles, gymles, biologie en voedingsleer.'

De veertig scholen krijgen extra subsidie. De honderd vmbo-scholen die het onderwijs aan derde- en vierdejaars vernieuwen, doen dat overwegend op eigen kosten. Het Corbulo-college heeft een lapje grond aan een projectontwikkelaar verpatst en is sindsdien schathemeltjerijk. Soms trekken ook grote schoolbesturen de portemonnee om op een van hun scholen te experimenteren met nieuwe onderwijsvormen.

Zo richtte de Carmel-scholengroep Slash/21 op in Lichtenvoorde in de Achterhoek. Een school zonder huiswerk, zonder klaslokalen, zonder lesroosters en zonder de gebruikelijke vakken. Wie gewend is aan klaslokalen waar kinderen als inktkoelies achter elkaar zitten, moet even wennen aan de grote zalen waar tientallen pubers achter de computer zitten, alleen of in groepjes.

Ze zijn vanmiddag met het vak Engels bezig, allemaal op hun eigen manier. De een schrijft een biografie van de Amerikaanse actrice Jennifer Aniston. De ander verdiept zich in mammoeten. Een derde leerling bladert in een digitale atlas.

Een eindje verderop hebben leerlingen pauze. Ze relaxen op een bankstel. En halen chocola en koffie uit de automaat. Hun elektronische pasje is goed voor drie gratis consumpties per dag. Kortom, álles is hier anders dan op een gewone school.

'Uit onderzoek blijkt dat kinderen in hoofdzaak naar school gaan omdat ze er leeftijdgenoten ontmoeten. De lesstof interesseert ze geen bal. Dan kun je toch niet op de oude voet doorgaan, alsof er niets aan de hand is?' Henk van Diepen is directeur van Slash/21. Hij staat voor 100 procent achter deze onderwijsvernieuwing. Hoewel het ook spannend is. Want de 154 brugklassers moeten over vier of vijf jaar wél slagen voor het examen vmbo, havo of vwo.

De leerlingen vinden het ook spannend. Hun vrienden en vriendinnen van andere middelbare scholen hebben het ene proefwerk na het andere, ze hebben ook al een rapport gehad met cijfers. En bergen huiswerk natuurlijk. De Slash/21-kinderen krijgen niets van dat al. Elke ochtend buigen ze zich drie uur lang over één thema. Macht bijvoorbeeld. Of energie. Traditionele vakken als wiskunde, natuurkunde en geschiedenis komen niet apart aan de orde, behalve de talen.

'In het begin had ik het gevoel dat we niets deden', vertelt Jolien Elfrink (12). 'Dat gevoel heb ik nóg', lacht haar leeftijdgenoot Bram van de Beek. Katinka Hanselman: 'Ze zeggen dat we evenveel leren, maar wiskunde hebben we nog nooit gehad.' Jolien: 'Maar wíj hebben twaalf weken lang Duits gehad. Wij kunnen ons verstaanbaar maken. Dit interview kunnen we ook makkelijk in het Duits doen.'

Directeur van Dieten vindt het frappant dat zijn school meteen het eerste jaar 190 aanmeldingen kreeg. 'En dat in de Achterhoek. Mensen snakken naar een nieuwe aanpak van het onderwijs. Het voortdurend reproduceren van kennis werkt domweg niet meer. De kinderen slepen zich van lesuur naar lesuur. En er komt steeds meer kennis bij. Denk aan de val van de Muur, de genetische revolutie, zwarte gaten. Er moet steeds meer kennis doorgegeven worden in dezelfde lestijd. Dat gaat niet.'

Wat de ouders erg bevalt, is dat Slash/21 geen lesuitval kent. Alle leerlingen gaan van half negen tot half vier naar school en zijn woensdagmiddag vrij. 'Geen gedoe met tussenuren waarin kinderen in winkelcentra gaan rondzwerven. Geen gedoe met lesroosters die telkens verschuiven.'

Hoe krijgt Van Diepen dat voor elkaar? 'De docenten rennen hier niet van het ene naar het andere lesuur. Ze zitten samen met de onderwijsassistenten in een team dat verantwoordelijk is voor een vaste groep leerlingen. Als een docent ziek is, vangt de rest van het team dat op.'

Scholen die nieuwe dingen proberen, zien het aantal aanmeldingen stijgen. Van leerlingen én van leraren. Het Corbulo-college in Voorburg heeft zelfs een wachtlijst voor docenten. 'Ik geef docenten zeggenschap over de lesstof. En over de inrichting van het lokaal. En de aanpak van de lessen. En daarover hoeven ze niet eindeloos te soebatten in plenaire vergaderingen. Dat beslissen ze zélf in een klein clubje met twee of drie collega's.'

Meer invloed van leerlingen. Meer zeggenschap voor leraren. Meer ruimte voor eigen beleid. Het is precies de nieuwe lijn die de grote politieke partijen aanhangen. 'Het onderwijs is ons en onze grote plannen beu', zei PvdA-leider Wouter Bos deze week op tv. De scholen zijn aan zet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden