Holy Pop

Kerken blijken wonderlijk goed te functioneren als poppodia.

Patti Smith: onstuimig rockbeest op leeftijd, oermoeder van de New Yorkse punk. Waar was haar podiumwoede toen zij als voorgangster aantrad in de Amsterdamse kerk De Duif? Dreef de aanblik van het uit Italiaanse barok opgetrokken middenschip, met daarin een devoot publiek op stoeltjes, haar tot het bedeesd inzetten van Grateful, een contemplatief lied over vergankelijkheid en het verstrijken van de tijd? 'Die little sparrow', zong Smith, 'and awake singing'. Was het toeval dat zij haar concert afsloot met een akoestische vertolking van Van Morrisons Gloria?


Het preekgestoelte als haar podium, dat moet Smith aan het denken hebben gezet. Misschien zeilde zij even terug naar haar jeugd als Jehova's getuige. Misschien zelfs zette Smith in De Duif een punt achter dat beklemmende verleden, toen zij zong: 'Jesus died for somebody's sins, but not mine.'


De Duif, een voormalig rooms-katholieke kerk in het centrum van Amsterdam, doet vaker iets met de popmuzikanten die er optreden. En met het publiek, dat er bij voorkeur schuifelend binnentreedt, de stem dempt, en de muziek laat binnenglijden als Gods woord. Een kerk, het liefst eentje waarin een actieve geloofsgemeenschap huist, kan popmuziek een sacrale diepgang geven en een intensiteit die in de gangbare popzalen niet altijd kan worden ervaren.


Dit besef begint langzaam door te dringen tot de Nederlandse popbranche. Het Amsterdamse Paradiso, zelf gevestigd in een voormalig kerkgebouw, organiseerde al concerten in De Duif en breidt het kerkenbestand de komende twee weken flink uit voor het festival Indiestad, waarbij ook de Vondelkerk en de Amstelkerk worden ingezet als poppodium.


In hartje Utrecht wordt de majestueuze Domkerk bespeeld tijdens het gothicfestival Summer Darkness, door bands die toch behoorlijk ver lijken afgedreven van het hemelse licht.


De Catharinakerk in Eindhoven bood vorig jaar onderdak aan een driedaags popfestival, met de vermoedelijk door de locatie ingegeven naam 3 Days In Heaven. En op het Tilburgse festival Roadburn werd vorige maand voor het eerst gespeeld in het voormalig bijgebouw van de St. Jozefkerk.


'Pop in de kerk plaatst publiek en bands in een pastorale omgeving', zegt programmeur Ben Kamsma van Paradiso, mede-verantwoordelijk voor de kerkenprogrammering. 'Het publiek komt bij zo'n kerkconcert anders binnen. Gaat rustig zitten, neemt het gebouw eens in zich op. Het voelt rust. Onthaasting. En richt dan de volle aandacht op dat concert.'


Het kan ook bijna niet anders. In De Duif, Amstel- of Vondelkerk wandelen we tussen twee nummers door niet even naar de bar. Er is geen bar. De kerk is een kerk, ingericht op intensief eenrichtingsverkeer van prediker tot gemeente. 'Mooie zichtlijnen', zegt Kamsma.


Paradiso begon in 2008 met de kerkconcerten elders. Het eerste concert in De Duif was van Andrew Bird, kunstfluiter en zanger van een zeer innemend repertoire. Kamsma: 'Dat was een experiment. Je zou misschien denken: jullie podium is al gevestigd in een voormalige kerk, waarom ga je op zoek naar nog een kerk?'


De Duif werd Paradiso min of meer aangereikt, door Stadsherstel Amsterdam N.V., een organisatie die karakteristieke panden in bezit en beheer heeft, en tot doel heeft nieuwe bestemmingen te vinden voor bijvoorbeeld geloofslocaties met een rijke geschiedenis.


Kamsma: 'Wij wilden op zoek naar andere podiumplekken, voor artiesten met wie je een band hebt. Die al drie of vier keer in Paradiso hebben gestaan en van wie je het gevoel hebt dat ze op hun wereldtournee - wéér langs diezelfde podia - de blik weleens willen verruimen.' Paradiso belde met Stadsherstel en ontdekte dat die club de haar ter beschikking staande kerkdeuren met liefde wilde opengooien voor popmuziek.


Andrew Bird in De Duif werd een magistraal concert. 'Hij is een man die speelt met een huiskamergevoel. Voor het publiek werd dat optreden een soort social event. Er ontstond saamhorigheidsgevoel: we zitten met z'n allen, nú, bij deze muziek op deze plek', aldus Kamsma. Voor herhaling vatbaar dus en Paradiso ging op min of meer vaste basis concerten organiseren in De Duif. Kamsma vindt niet alle muziekgenres geschikt voor de nieuwe speelplaats. Kamsma: 'Rocken in de kerk werkt niet. Liever singer/songwriters, akoestische bands.'


Paradiso gaf bandjes die ze graag in de kerk zag staan ongevraagd advies. 'We vroegen een drummer bijvoorbeeld of hij niet met zijn stokken wilde spelen maar met zijn zachtere brushes. Dat past beter bij de akoestiek van een kerk.'


Het Amsterdamse Stadsherstel was heel gelukkig met de Paradisoconcerten, vertelt Emmy Schouten. 'De kerken die wij in beheer hebben, worden ook verhuurd aan gemeenschappen, maar dat levert niet genoeg op om het gebouw te onderhouden, renoveren, en voor publiek toegankelijk te houden. Ons doel is het karakter van een gebouw handhaven en zo veel mogelijk mensen zo'n pand laten 'beleven'. Een concert trekt ineens veel jonge mensen die normaal niet zo snel naar de kerk komen. Het is een publiek dat misschien ook na zo'n concert weleens een kerk zou willen binnenwandelen.'


Dat beseft de in De Duif samenkomende geloofsgemeenschap ook, zegt Schouten. 'De leden daarvan realiseren zich zich dat ze de kerk niet zelf in stand kunnen houden en gebaat zijn bij gebruik door anderen.' Paradiso-programmeur Kamsma hoorde bij de eerste Duif-concerten nog weleens ter inspectie afgevaardigde kerkgangers mompelen: 'De kerk zou de kerk moeten blijven.'


De protesten verstomden al snel en Schouten hoort vrijwel uitsluitend positieve geluiden uit de kerkgemeenschap. 'Al is het soms schipperen. Als wij de kerk voor een festival een aaneengesloten week verhuren, moet de kerkgemeenschap een andere plek vinden voor de dienst. Dat vindt men minder plezierig, maar er zijn afspraken over. Het gebeurt maximaal vijf keer per jaar. Aan de andere kant zorgen wij dat er geen overlast is. Als er op zaterdagavond een laat concert is, wordt de kerk vanaf zes uur 's morgens schoongemaakt.'


Stadsherstel buigt zich noodgedwongen ook over andere zaken. 'Dat er bij de aan- en afvoer van het publiek geen overlast is voor de buurt. Geen blikken bier op de stoep. De fietsen weg! We kijken per project of het haalbaar is.'


Ook Paradiso komt soms voor onvoorziene problemen te staan, zegt Kamsma. 'In Paradiso is natuurlijk altijd catering beschikbaar voor de artiesten. In zo'n kerk niet. Dus moeten we met een boodschappenlijstje naar de Albert Heijn. En dan merken we: hé, zo kan het ook, en het is veel goedkoper.'


Eenzelfde creativiteit wordt vereist van het technische team: 'Ieder concert in een kerk is als een eenmalig project. Er zijn geen faciliteiten, de tent moet helemaal worden opgetuigd voor één concert. We leren hier van.'


Een band die speelt in een gewijde omgeving kan volgens Kamsma ook aardig herbronnen. 'Pop in de kerk past volgens ons in de trend waarbij klein en intiem steeds meer worden verkozen boven groot en massaal. Je ziet dat aan het succes van festivals als Into The Great Wide Open op Vlieland, waar bandjes spelen in de natuur en in kleine cafés.


'Voor een band is een intens contact met het publiek natuurlijk prachtig, maar soms ook even wennen. Ik heb gezien dat jongens die normaal heel cool op een podium staan ineens een stuk nerveuzer zijn in een kerk. Het is er tussen de nummers door, na het applaus, natuurlijk doodstil. Daar sta je dan, alsof de pastoor het woord weer moet nemen. Ik heb bandjes gezien die stonden te giechelen van de zenuwen. Logisch: je neemt jezelf als bandje natuurlijk best serieus, maar ook weer niet zó.'


Het festival indiestad wordt gehouden op verschillende locaties in Amsterdam, van 14 t/m 23 mei, met onder andere loney dear, charlotte gainsbourg, billy bragg, anne soldaat, field music, baxter dury.

OOK: GOD IN DE POPZAAL

Pop in de kerk, dat moet ook andersom kunnen: kerk in de popzaal. in purmerend huist sinds vorig jaar de Nazarener kerkgemeenschap in het poppodium p3. dat podium was door gemeentelijke bezuinigingen al getransformeerd van popzaal tot 'multifunctioneel zalencentrum', en zodoende moest de P3 plaats bieden aan de Nazarener, die uit de Taborkerk waren gedreven door de protestantse gemeenschap. De Nazarener betalen huur, en die heeft de p3 hard nodig om de exploitatie rond te krijgen. P3-directeur Paulus Brugman zag de komst van de Nazarener als een 'spiritueel steuntje in de rug dat het podium hard nodig heeft'. In het Noord-Hollands dagblad zei Brugman: 'Dit komt mooi uit. P3 wordt gewijde grond.'


---------------------------------------------------------------------------------------------------------------


Programmering Indiestad:


DE DUIF


14mei maandag Blaudzun, The Acoustic Sessions & special guest Emmett Tinley 20:00 uur 15mei dinsdag Hauschka, Jóhann Jóhannsson, Dustin O'Halran 20:00 uur


16mei woensdag The Magnetic Fields, Amor de Dias 20:15 uur 17mei donderdag Perfume Genius, Cate Lebon 20:30 uur


DE AMSTELKERK


14mei maandag


Amatorski, Mariee Sioux 20:30 uur 15mei dinsdag Claw Boys Claw 20:30 uur 16 mei woensdag Marques Toliver 21:00 uur 17mei donderdag Nils Frahm 20:30 uur 18mei zondag Tom Russell 20:30 uur


23mei woensdag Anna Ternheim 20:30 uur


DE VONDELKERK


14mei maandag Loney Dear 21:00 uur 15mei dinsdag Maia Vidal, We Were Evergreen, Roken is Dodelijk 19:30 uur 16mei woensdag Esmerine, Robin Block 20:30 uur 17mei donderdag Lanterns on the lake 20:30 uur


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden