Holocaustontkenner in de ban van het complot

Hoe kon het gebeuren dat schrijver Said El Haji drie jaar geleden langzaam maar zeker de Holocaust begon te bagatelliseren? En waardoor zag hij vorig jaar zijn dwaling in?

Beeld Monique Broring

Nooit heb ik me als schrijver zo ter verantwoording geroepen gevoeld als die ene keer. En dan bedoel ik die keer dat ik een column publiceerde waarin ik zei dat ik niet in de Holocaust geloofde. Ik deed dat naar aanleiding van een klein krantenbericht over de geringe kans dat er een wet kwam die het ontkennen van volkerenmoord strafbaar maakte. Een partij had dat voorgesteld, maar het kabinet zou de vrijheid van meningsuiting belangrijker vinden. Ik roemde het besluit van de meerderheid in de Nederlandse politiek. Dat was in januari 2012.

Met een naïviteit die ik voor compromisloosheid hield, waagde ik het om het voor Richard Williamson op te nemen, de Britse bisschop die enkele jaren eerder een internationale rel had veroorzaakt door op de Zweedse televisie de Holocaust te bagatelliseren. Zo wilde ik uiting geven aan de ultieme consequentie van de vrijheid van meningsuiting. Aangezien ik vent genoeg was om ervoor uit te komen dat ik geen moslim ben, moest ik er ook voor kunnen uitkomen niet in de Holocaust te geloven. In hoeverre ik achter de inhoud van mijn column stond, liet ik doelbewust in het midden. Om te provoceren? Deels wel. Maar het ging mij er vooral om mijn vrijheid te genieten.

Ik publiceerde de column op mijn website en deelde hem op Facebook. Daarna stuurde ik hem naar opiniesite Joop.nl, die hem ook publiceerde. De eerste 'likes' kwamen binnen, zo ook de eerste afwijzende reacties van mensen die vonden dat ik een walgelijk stuk had geschreven. Binnen een half uur werd mijn column van de opiniesite verwijderd. Van de hoofdredacteur kreeg ik een e-mail waarin mij te kennen werd gegeven dat Joop.nl geen ruimte biedt aan dergelijke opvattingen. 'Beweren dat de Holocaust niet heeft plaatsgevonden, is zeer kwetsend. Dat is in strijd met onze huisregels.' Ik kreeg het er zo koud van dat ik de tekst subiet van mijn eigen site verwijderde.

De grote confrontatie moest evenwel nog komen. Mijn vriendin, die de column met stijgende verbazing had gelezen, begreep niet dat ik zoiets kon schrijven. Wie was ik om te denken dat de Holocaust niet heeft plaatsgevonden? Waren we niet kort daarvoor naar Westerbork geweest? Had ik niet geleerd wat een machinerie de nazi's op poten hebben gezet om mensen te vernietigen? Het bleef nog lang onrustig.

Begrijpen deed ik het niet. Waarom was het zo vreselijk wat ik had geschreven? En was het ook zo vreselijk geweest als ik had geschreven dat in voormalig Joegoslavië nooit een genocide op Bosnische moslims heeft plaatsgevonden? Wat maakte de ontkenning van de ene historische gruwel zo vreselijk, ja zelfs strafbaar, en de andere niet?

In diezelfde periode speelde een verwante kwestie: het 'Buchenwaldhek' in Zandvoort. Dit was in opdracht ontworpen door het internationaal vermaarde ontwerpersduo Studio Job. Uit de ontwerptekening, die in De Wereld Draait Door werd getoond, bleek dat het duo verwijzingen maakt naar het vernietigingskamp Buchenwald. De commotie laaide hoog op en noopte de opdrachtgever, Jack Bakker, tot het annuleren van het project. Dat gebeurde een dag na de publicatie van een artikel van Arnold Karskens in toenmalig dagblad De Pers, waarin uit de doeken werd gedaan hoe de grootvader van Bakker tijdens de oorlog collaboreerde met de Duitse bezetter.

Ik was niet eerder zo geïntrigeerd geweest door deze 'open zenuw in de Nederlandse samenleving', zoals Mathijs van Nieuwkerk de Holocaust in de uitzending noemde. Voor het eerst had ik een drang om hem te doorgronden. Waarom? Ik voelde me als schrijver niet meer vrij om te schrijven wat ik wilde. Altijd had ik de Holocaust gezien als een westers trauma waar ik buiten stond, maar nu bedreigde die mijn vrijheid van expressie.

Dubbele moraal

Ik kon de vinger er alleen niet op leggen. En begon te vermoeden dat er dingen werden verzwegen door de gevestigde orde en de reguliere media. Algauw viel mij op hoe het eraan toeging.

Zo las ik over Robert Faurisson, een Franse literatuurprofessor die eind jaren zeventig twee artikelen in Le Monde publiceerde waarin hij stelde dat de Holocaust een mythe is. Hij werd op basis daarvan schuldig bevonden aan het aanzetten tot rassenhaat. Toen verschillende geleerden, onder wie Noam Chomsky, het voor zijn vrijheid van meningsuiting opnamen, vielen tal van anderen Chomsky aan. Of hij dan niet wist dat Faurisson banden onderhoudt met neonazi's.

Ik las over de actie van de Nederlandse tak van de Arabisch Europese Liga (AEL) naar aanleiding van de cartooncrisis in 2005, toen een Deense krant twaalf spotprenten van de profeet Mohammed publiceerde. De AEL plaatste in de periode van 2006 tot september 2009 bij wijze van tegendemonstratie tekeningen op haar website waarin de spot werd gedreven met de Holocaust en met Anne Frank. De toenmalige voorzitter, Abdou Bouzerda, verklaarde de tekeningen te plaatsen 'om mee te doen aan het maatschappelijk debat over de dubbele moraal ten aanzien van de vrijheid van meningsuiting'. Moslims werd lange tenen verweten als het om de profeet Mohammed ging, maar de eigen gevoeligheid ten aanzien van de Holocaust moest te allen tijde worden gerespecteerd?

Dat maatschappelijk debat kwam niet. Een van de cartoons, waarop te zien was hoe twee joodse mannen lijken bij elkaar vegen om het aantal van zes miljoen vermoorde joden kloppend te krijgen, was volgens het OM strafbaar. Joden zouden door die spotprent als groep worden beledigd. Ook was hij 'onnodig grievend'. De AEL zou een boete van 2.500 euro opgelegd krijgen, waarvan 1.500 voorwaardelijk.

Ik las over Raul Hilberg, een Amerikaanse historicus van Oostenrijkse komaf die wordt gezien als een van de grootste deskundigen op het gebied van de Holocaust. In zijn magnum opus The destruction of the European Jews (1961) onderzoekt hij de complexe machinerie die erachter steekt. Hij gelooft niet in de eenduidige verklaring van sommige collega's dat virulente jodenhaat in de Duitse samenleving de enige basis is geweest voor het ten uitvoer brengen van de 'Endlösung'. Volgens Hilberg is de Joodse gemeenschap medeverantwoordelijk door de wijze waarop de Joodse Raad de religieuze traditie van vertrouwen (op God, de wet, het gezonde verstand) heeft gebruikt om de jeugd in de getto's te weerhouden van een opstand tegen de nazi's. Het sterkte mij in de gedachte dat het allemaal niet zo zwart-wit was. Wat nog eens werd bevestigd door het werk van historicus Chris van der Heijden, die in Grijs verleden (2000) stelt dat het onderscheid tussen goed en fout niet helder te maken is, en door politicoloog Norman Finkelstein, die in De Holocaust-industrie (2000) schrijft dat het Amerikaans-Joodse establishment de herinnering aan de Holocaust gebruikt voor politiek en financieel gewin.

Ik vroeg mij af in hoeverre de joden er zelf belang bij hadden om bijna uitgeroeid te zijn geweest. En in hoeverre de Holocaust een verzinsel was om het bestaansrecht van Israël te legitimeren. Het waren vragen die ik niet openlijk stelde, maar die ik inmiddels nog alleen in een klein hoekje van mijn gedachten durfde te fluisteren.

Gaskamers

Buitengewoon intrigerend vond ik David Cole. Deze 23-jarige Amerikaan van joodse komaf reist in 1992 af naar Auschwitz om verslag te doen van de gaskamers. Hij maakt er een documentaire over, The Truth Behind the Gates of Auschwitz, waarin hij het toenmalig hoofd van het Auschwitz Museum, Franciszek Piper, brutale vragen stelt over het aantal door de nazi's gebouwde gaskamers en het aantal dat achteraf door de Russen zou zijn gefabriceerd om de nazi's in een nog kwader daglicht te stellen dan ze al stonden. Cole zet ook vraagtekens bij het ontluizingsmiddel Zyklon B als massavernietigingswapen.

De documentaire doet veel stof opwaaien, niet in de laatste plaats doordat Cole in de populaire Phil Donahue Show onbevangen stelt dat wat hij zegt niet slechts een mening is, maar het resultaat van verifieerbaar onderzoek. De presentator weet zich geen raad met de gevatte jongeman en stelt ondubbelzinnig dat Cole bevriend is met neonazi's. In het gerenommeerde nieuwsprogramma 60 minutes wordt hij zelfs als zodanig geportretteerd. Cole wekt ook de toorn van de Jewish Defense League, een extreem-rechtse groepering wier lid Baruch Goldstein later dat jaar 29 Palestijnen vermoordt in een moskee in Hebron. De JDL looft een beloning uit voor informatie over de verblijfplaats van Cole. Pas in 1998, wanneer Cole met een brief aan de JDL afstand neemt van zijn documentaire, wordt het dreigement opgeheven.

De overeenkomsten leken evident. Steeds werd mensen die openheid betrachtten het zwijgen opgelegd. Wat mij bevestigde in de gedachte dat er inderdaad krachten werkzaam waren die er veel aan gelegen was om de waarheid verborgen te houden. Waar ik was begonnen met een persoonlijke strijd voor de vrijheid van meningsuiting en de historische werkelijkheid doelbewust in het midden had gelaten, begon ik nu de historische werkelijkheid zelf steeds meer te betwijfelen.

Het boeiendste van alles vond ik het bijkans religieuze mysterie dat de kwestie omringde.

Al te gretig voerde ik in discussies de Duitse godsdienstwetenschapper Rudolf Otto op, die in zijn hoofdwerk Das Heilige (1917) het heilige benoemt als de essentie van iedere religie. Het heilige is voor Otto een 'mysterium tremendum et fascinans', dat wil zeggen een ondoordringbaar geheim dat aankomt als een schok maar waar we tegelijkertijd door worden aangetrokken. En kijk, zei ik triomfantelijk: wij vrezen de Holocaust, wij kunnen haast niet geloven dat hij werkelijk heeft plaatsgevonden en tegelijkertijd zijn we er mateloos door gefascineerd! Ook in de wijze waarop de verschrikkingen van WOII worden herdacht, compleet met eigen dogma's (6 miljoen), heiligen (Anne Frank, Oskar Schindler) en bedevaartsoorden (Westerbork, Auschwitz), achtte ik de vergelijking met religie gerechtvaardigd.

Holocaust-revisionisten

Richard Williamson (74)
Britse bisschop

Werd in 1988 in de ban gedaan door de paus. Toen in 1999 zijn excommunicatie werd opgeheven, zond de Zweedse televisie een interview uit waarin Williamson het vergassen van joden ontkende en stelde dat er hooguit 300 duizend joden zijn omgekomen in de Tweede Wereldoorlog. Is in Duitsland vervolgd voor zijn uitspraken en kreeg een boete van 12.000 euro opgelegd, later verlaagd naar 1.600.


David Cole (46)
Amerikaan van joodse komaf

Maakte begin jaren negentig de documentaire The Truth Behind the Gates of Auschwitz, waarin hij de bouw van gaskamers door de nazi's en het gebruik van Zyklon B in twijfel trok. Nam in 1998 afstand van zijn documentaire en veranderde zijn naam in Stein. Later zei hij het bestaan van de gaskamers nog steeds te betwijfelen.


Robert Faurisson (86)
Franse academicus

Interviewde Otto Frank over het dagboek van Anne Frank. Faurisson beweerde dat het dagboek niet authentiek is. Ontkende de Holocaust in Le Monde. Werd in 2012 door de Iraanse president Ahmadinejad geprezen om zijn 'moed' tijdens een conferentie over de Holocaust.

Hoewel ik in reactie hierop te horen kreeg dat de Holocaust een verschrikkelijk historisch feit is dat niets met religie te maken heeft en ook nooit met religie te maken mág hebben, mijn scepsis bleef. Zo stellig was ik ervan overtuigd een groot geheim bij de hoorns te hebben dat ik geen verhaal of getuigenis van de zogenaamde historische gruwel nog kon aanhoren. Dat jaarlijkse gedoe rond Dodenherdenking kon mij gestolen worden. Wat waren Het dagboek van Anne Frank en Schindler's List meer dan sentimentele leugens die het schuldbewuste Europa moesten knechten? Wat was de Holocaust meer dan een seculiere erfzonde, die tot in het Midden-Oosten is geëxporteerd om een bezettingspolitiek te kunnen rechtvaardigen? Had ik destijds de Auschwitzherdenking gezien zoals die afgelopen week - zeventig jaar na de bevrijding - plaatsvond, dan had het in mijn hoofd gebliksemd van bittere spot en antisemitische verwensingen.

Ommekeer

De ommekeer kwam vorig jaar. Israël was in het kader van de operatie 'Protective Edge' volop bezig tunnels en andere infrastructuur in Gaza te bombarderen, tegelijkertijd begonnen de jihadisten van de zelfbenoemde Islamitische Staat het nieuws te domineren. Toeval?

Op de sociale media circuleerden berichten dat IS een zionistisch complot was. De zogenaamde kalief Abu Bakr al-Baghdadi zou gewoon een agent van de Mossad en de CIA zijn. Dat zou niemand minder dan klokkenluider Edward Snowden hebben onthuld. Welke kalief gaat nou in een moskee staan preken met een Rolex om? Het kwam Israël en de VS wel erg goed uit allemaal. Als dit geen samenzwering was, dan was niets het. Waarop ene Yasmina Haïfi, die toen nog bij het ministerie van Justitie en Veiligheid werkte, ietwat overmoedig per tweet liet weten dat IS inderdaad een zionistisch complot is 'om de islam zwart te maken'. Ook toen ze op de radio de mogelijkheid kreeg haar woorden te herzien, bleef ze erbij.

Ik begreep haar volharding maar al te goed. Je wilt je als eerzame burger niet laten intimideren door de ophef die een mening kan veroorzaken. Per slot van rekening geniet je net als ieder ander het recht op vrije meningsuiting. Maar verder was ik het in het geheel niet met Haïfi eens. Ik vond het ergerlijk en onverstandig. Ervan overtuigd dat IS geen zionistisch complot is, stoorde ik mij eraan dat ze haar baan bij het ministerie opofferde voor het versterken van precies dat ene sentiment waardoor moslimterroristische groeperingen als IS floreren. Ik heb het over het sentiment dat een vijandige wereld eropuit zou zijn om de islam kapot te maken. En toen.-

Ja, toen gebeurde het. Ik zag mijn dwaling in. Zoals sommigen geloven dat IS een product van de zionisten is terwijl ze maar weinig van het ingewikkelde Midden-Oosten begrijpen, was ik gaan geloven in een complot omdat ik het complexe maatschappelijk krachtenveld rond de Holocaust niet snapte. Wat ik eerst niet zag, namelijk dat ik me met mijn column had begeven in een arena van schade en schande waar verschillende groepen en individuen de Holocaust proberen te verabsoluteren, te ontkennen of te exploiteren, terwijl anderen in alle openheid ijveren om deze geschiedenis feitelijk te houden, juist omdat er gelogen, gemanipuleerd en geëxploiteerd wordt, zag ik nu wel.

Nu ik begreep hoe het zat, was ik ontgoocheld. Te geloven dat er sprake was van een complot had toch een magische uitwerking op mij gehad. Het had mij de illusie gegeven dat ik erbovenop zat en dat ik, in het verlangen mijn gefnuikte zelfbeeld als vrije schrijver te herstellen, mij niet in mijn vrijheid liet beperken. Zo had ik mij een verworpen maar waarachtige antiheld gewaand, een kwetsbaar licht in een leugenachtige wereld. Liever dat dan een dolende geest die er de ballen van snapt.

Toenemend antisemitisme

300 overlevenden bezochten afgelopen week de herdenking van de bevrijding van Auschwitz door het Rode Leger. Wat opvalt: de Russische president Poetin was afwezig.

851 acties van antisemitische aard werden in 2014 in Frankrijk geregistreerd. Dit is een verdubbeling ten opzichte van het jaar daarvoor.

De Raad voor de Joodse Instellingen (Crif) wijst erop dat meer dan de helft van de geregistreerde gevallen van racisme te maken heeft met antisemitisme.

Ontnuchtering

Maar ik was dus wél een dolende geest geweest en dat is ontnuchterend. Zij het een bevrijdende ontnuchtering. Ja, ik vond het na twee jaar bevrijdend om de mogelijkheid van een complot uit te sluiten. Het was alsof ik mezelf buitengesloten had van de veilige, vertrouwde wereld die gigantische denkbeeldige muren had opgetrokken tegen alles wat riekte naar bruin, en mijzelf nu weer zonder mitsen en maren toestond erbij te horen.

Frappant genoeg voelde ik me door deze ervaring gesterkt in de overtuiging waar het allemaal om begonnen was: dat het ontkennen van volkerenmoord niet strafbaar dient te zijn. Omdat iedereen in vrijheid moet kunnen zoeken naar de waarheid van wat dan ook, dus ook naar die van de Holocaust. Dat dit geen vanzelfsprekendheid is, bleek onlangs nog. Een antiquair die Mein Kampf verkocht, is in eerste aanleg weliswaar vrijgesproken, maar het OM is in hoger beroep gegaan.

Een vrijheid waarin de mogelijkheid om te dwalen juridisch wordt afgestraft, is geen vrijheid; zij houdt mensen alleen maar bang en ongeïnformeerd.

Van de hoofdredacteur van Joop.nl die mijn column afwees en mijn vriendin die ervan walgde tot Noam Chomsky die het opnam voor de vrijheid van zijn dolende collega Robert Faurisson, van de journalist Arnold Karskens die een pijnlijke onthulling deed over de opa van Jack Bakker tot de verschillende mensen die mij er steeds op hebben gewezen dat de Holocaust niets met religie te maken heeft, allen zijn doordrongen van het belang onze kennis van misschien wel de meest koelbloedige volkerenmoord uit de wereldgeschiedenis zuiver te houden.

Niet omdat het bagatelliseren en ontkennen ervan strafbaar zou moeten zijn, of omdat nabestaanden gekwetst zouden kunnen worden door leugens, maar om het simpele feit dat hij, treurig genoeg, echt heeft plaatsgevonden.

Auschwitz-Birkenau in Oswiecim, Polen.Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden