Hollywood en dictators - niet altijd een gelukkig huwelijk

Dictators zijn gek op film - zolang ze er zelf niet in figureren. Hoe reageerden de collega's van Kim Jong-un op satire?

Sony Pictures heeft de première van de film gecanceld. Beeld afp
Sony Pictures heeft de première van de film gecanceld.Beeld afp

Het is een gat in de filmgeschiedenis: wat vond Adolf Hilter nou eigenlijk van The Great Dictator? Hij zag de satire waarin een dictator die verdomd veel op hem leek onder andere danst met een wereldbol - dat is zeker. Alleen. Twee keer, achter elkaar.

Wat betekent dat? En klopt het verhaal van een oud-SS'er dat hij er vreselijk om moest lachen? Het valt niet meer te controleren.

Wat wel duidelijk is, is dat het lachen bedenker en hoofdrolspeler Charlie Chaplin uiteindelijk is vergaan. Had hij geweten van de omvang van de wreedheden in nazi-Duitsland, zo vertelde hij later, had hij nooit Hitler als clown geportretteerd.

Woest

Ook voor Seth Rogen en James Franco valt er weinig te lachen, nu ze met enorme beveiliging over straat moeten en hun kerstfilm The Interview nooit uitgebracht zal worden. Officieel valt Noord-Korea niet aan de cyberaanvallen en bedreigingen te linken die het grote Amerikaanse bedrijf Sony deed zwichten, maar het land heeft de schijn wel behoorlijk tegen. Woest was de regering, toen de eerste trailers van The Interview uitkwamen: een film die een zittend staatshoofd laat executeren, zijn ze nou helemaal betoeterd in Hollywood?

Dat zij zo verontwaardigd waren, is niet zo vreemd. Als ergens de macht van film wordt ingezien, is dat bij totalitaire regimes. Een beetje dictator heeft - net als Hitler - een prive-bioscoop waar hij al het filmvermaak laat vertonen dat hij in eigen land verboden heeft. En overeenkomstig de denkbeelden van Goebbels zorgen ze ervoor dat hun bevolking soortgelijk vermaak krijgt, maar dan zonder de lastige onderliggende boodschappen over bijvoorbeeld individualisme, kapitalisme of vrijheid.

James Franco (L) en Seth Rogen. Beeld reuters
James Franco (L) en Seth Rogen.Beeld reuters

Ongeschreven regels

Daarbij schond The Interview zo'n beetje alle ongeschreven, historisch gegroeide regels rondom films die dictators bekritiseren. Uiteraard, alleenheersers leveren prachtige hoofdrolspelers op, met al hun eigenaardig- en wreedheden, maar dan liefst wel zijn het historische films, gemaakt in eigen land (Der Untergang). Tenzij de dictators in kwestie dood is (Idi Amin in The Last King of Schotland) of niet meer aan de macht (de zoons van Saddam Hoessein in The Double). In ieder geval worden ze niet bij naam genoemd - zoals in The Great Dictator - of zijn ze een welbewuste mengelmoes van meerdere flamboyante heersers, zoals in The Dictator van Sacha Baron Cohen.

Toch leek Kim Jong-un een veilige keuze. Noord-Korea is een van de laatste landen waar Amerikaanse films toch al geen inkomsten van verwachten - vandaar ook dat de Noord-Koreanen de laatste jaren zo populair zijn als schurken in Hollywoods actiefilms. Daarbij werd Kim Jong-il, Kim Jong-uns vader, al belachelijk gemaakt in Team America: World Police (2004): zo zingt hij I'm so ronery, over de zware last die het is om een meedogenloze dictator te zijn. Het regime had destijds een halfslachtige poging gedaan de film te verbieden in Tsjechië, maar dat liep op niets uit.

Charlie Chaplin in The Great Dictator. Beeld anp
Charlie Chaplin in The Great Dictator.Beeld anp

Schadelijk

Satire is voor alleenheersers uiterst schadelijk, dus waarom reageerde Jong-il dan zoveel laconieker op deze film? Omdat Kim Jong-un een jonge dictator is in een wereld in bewegings, waarbij nieuwe technieken en globalisering ervoor zorgen dat hij minder dan zijn vader en diens oude collega's de absolute controle heeft over wat zijn onderdanen zien.

De ironie is dat het ook dankzij internet en de globalisering is dat hij de wapens had om deze film kapot te maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden