Holleeder eruit, Beatrix ook?

De druk is hoog, soms is er wanhoop. Het maken van een oudejaarsshow is een verhaal apart. V volgde Erik van Muiswinkel c.s. in aanloop naar Het Eerlijke Verhaal.

'Alleen voor jouw sm-act moet ik nog iets verzinnen', zegt kledingontwerpster Carin Eilers in de artiestenfoyer van het Arnhemse Posttheater met een peinzende blik. 'Laten we maar snel een seksshop induiken', zegt Sanne Wallis de Vries.


Ze vindt alles best. 'Tenminste, als het maar niet zo'n jurkje wordt dat alleen maar uit touw bestaat.'


Toen ze het script had gelezen, wist Eilers al wat de kleding van de cabaretiers moest worden: fluwelen jasjes, met giletjes in verschillende kleuren. Ze laat foto's zien. 'Het is oudjaar, vandaar die fluwelen jasjes en veel zwart. Ik moet zorgen dat het er lekker uitziet.'


Sanne Wallis de Vries, de enige vrouw in de voorstelling, zal een oranje jurkje dragen, en voor haar sketch over Vijftig tinten grijs dus iets uit de seksshop. 'Het moet lachwekkend zijn.'


De derde 'werkvoorstelling' van Het Eerlijke Verhaal, de oudejaarsshow van frontman Erik van Muiswinkel en een gelegenheidscollectief cabaretiers, is net afgelopen. Het publiek in het uitverkochte Posttheater heeft vrolijk en enthousiast gereageerd op de ruim twee uur durende voorstelling.


In de artiestenfoyer is niemand tevreden. Ritme en balans ontbreken nog. De sketch waarin Bert van Marwijk in de kleedkamer van het Nederlands elftal op het EK terugkijkt op het bezoek aan Auschwitz leidt in de zaal tot gemengde reacties. Hetzelfde geldt voor de imitaties van Van Muiswinkel als Toon Hermans en Owen Schumacher als Willem Holleeder.


'Ik moet nog maar zien of Holleeder en Hermans het halen', zegt Van Muiswinkel. 'Volgens mij zijn de mensen Holleedermoe.' Hij zweet en drinkt bier. Over de Auschwitz-sketch gaat hij nog eens goed nadenken.


'Ik zette het ook verkeerd in. Ik noemde het woord en de lol was weg. Dan komt het niet meer goed.' Het verhaal van Toon Hermans over het veelbesproken SBS-programma Sterren Springen was ook niet goed. 'Daar moet ik nog een dag in stoppen. Minimaal.'


Het is 27 november. Dit is pas het begin. De komende maand zal de voorstelling worden gebouwd, verfijnd en ingekort, in veertien voorstellingen in Leiden, Heerhugowaard, Haarlem, Rotterdam, Groningen, Alphen aan de Rijn en Zaandam. Grappen zullen worden geschrapt, sketches worden herschreven, of geschrapt, en de volgorde van de show zal worden veranderd.


Op 29 december worden 's middags en 's avonds in Delft tv-opnamen gemaakt, op 31 december zendt de VARA de show uit. Behendig betrekt Van Muiswinkel in Arnhem de zaal bij de bouw van de voorstelling. U zult wel merken of deze grap 31 december haalt, zegt hij tijdens een monoloog over de Paralympics.


Hij sluit de avond af met de oproep om op oudejaarsavond toch vooral naar de televisie te kijken. 'Want die show zal totaal niet lijken op wat u vanavond hebt gezien.'


Oudejaarsavond is in Arnhem nog ver weg. Het podium is leeg, op het tv-scherm van de 'factcheckers' Rob Urgert en Joep van Deudekom na. De meeste cabaretiers hebben de komende weken ook nog andere bezigheden. Op 6 december in Leiden zal de ploeg voor de eerste keer compleet zijn.


In 2010 maakte Van Muiswinkel Gedoog, Hoop en Liefde!, ook voor de VARA. Hij ziet vooruitgang. 'Vanaf Leiden is iedereen er steeds bij. Daar ben ik blij mee. Twee jaar geleden liep het tot het einde moeizaam. Nu is de planning beter. En we zijn dit jaar eerder begonnen.'


Iedereen moet woekeren met zijn tijd. Sanne Wallis de Vries: 'Gelukkig past Jetske vanavond op, die vindt het geen probleem als ik wat later kom.'


Wachtend op de anderen werpt ze in de artiestenfoyer van het Posttheater een blik op de muur waar affiches hangen van voorstellingen van Nederlandse cabaretiers. Met gespeelde verontwaardiging: 'Ik hang er niet bij, terwijl ik hier ook heb opgetreden.'


Ze kijkt nogmaals naar de affiches. 'De meesten hebben heel veel aan mij te danken', zegt ze tegen niemand in het bijzonder. Korte stilte: 'Met de meesten ben ik ook naar bed geweest.' Opnieuw een korte stilte. 'Maar niet met Sara Kroos, ook al wilde die het wel.'


Tekstschrijvers, decorbouwers, de eindredacteur, de regisseur, bijna alle medewerkers zijn vanavond aanwezig. De kleding zal worden besproken. Carin Eilers vertelt over de fluwelen jasjes, de giletjes in verschillende kleuren - groen voor Woe, rood voor Van der Laan, blauw voor de factcheckers - en het chique oranje jurkje. Aan de houten tafel wordt kritisch gereageerd.


Van Muiswinkel stelt vast dat je met fluweel erg moet uitkijken. Zo zegt hij dat, ernstig: 'Met fluweel moet je erg uitkijken.' Hij vraagt zich af wat onder het jasje moet worden gedragen. 'Donkere jeans?'


Regisseur Patrick Stoof pleit voor een 'glittertje, een print of iets druks' en stelt voor om de jasjes te huren. 'Dan kunnen we eventueel alsnog voor iets anders kiezen.' Ze zijn niet te huur, zegt Eilers. Van Muiswinkel: 'We moeten de jasjes uit kunnen trekken en op het podium weg kunnen gooien.'


Stoof: 'Ik zie het allemaal niet.' Eilers: 'Maar een smoking is te saai.' Stoof: 'Oké, ik zie het palet, maar het is misschien allemaal iets te glijerig met dat fluweel.' Wallis de Vries: 'We hebben ook allemaal van die rommelige hoofden. Daarom vind ik het wel een strak idee, smokings.' Stoof: 'Die rode is wel heel rood, veel roder dan die groene groen en die blauwe blauw zijn.'


Wallis de Vries: 'Ik meen het hoor, van die rommelige koppen. Kijk maar eens goed om je heen.' Van der Laan: 'Of een Jimmy Savilebroek eronder.' Woe: 'Ja, leuk, allemaal in een Jimmy Savilebroek.' Wallis de Vries tegen Eilers: 'En wij gaan dus nadenken over een sekspakje.'


Het is inmiddels half twaalf. Geert Vriend van producent Bunker Theaterzaken stelt voor om met de fluwelen jasjes en de gekleurde giletjes te beginnen. 'Dan kunnen we het later altijd nog veranderen.' Iedereen applaudisseert.


Van Muiswinkel blijft alleen achter. Hij blijft slapen in Arnhem. De volgende dag treedt hij met 4-8-'61, zijn eerste grote soloshow, op in Hardenberg. Hij haat de discussies over kleding, maar heeft geleerd dat het een belangrijke bijzaak is: 'Als mensen de tv aanzetten, is het eerste wat ze zeggen: wat een stomme schoenen.' De volgende dag gaat hij de voorstelling in Arnhem in zijn geheel terugbeluisteren. 'Alleen, in de auto.'


Op hem is de druk het grootst. Van Muiswinkel staat het langst op het podium en is het gezicht van de voorstelling, net zoals twee jaar geleden. Destijds was het een 'sprong in het totale diepe', met een frustrerende bijkomstigheid. 'We zijn toen een beetje genaaid. Naar het programma dat voor ons werd uitgezonden, de eerste aflevering van Op zoek naar Zorro, keken maar 300 duizend mensen. Maak dat maar eens goed.'


Uiteindelijk viel het mee. Naar het begin van de voorstelling keken 600 duizend mensen. Op het hoogtepunt waren dat er 2 miljoen, waardoor het gemiddelde uitkwam op 1,2 miljoen. 'We hadden voor de eerste keer in de geschiedenis verloren van de commerciëlen, hoorde je de hele dag op Radio 1. Oké, maar dat hadden de publieke omroep en de zendercoördinator dan volledig aan zichzelf te wijten.'


'De koningsplek voor cabaretiers', noemt hij oudejaarsavond. Het is ook een beproeving, 'een hogedrukketel.' Met de druk valt te leven, zegt hij. Hij heeft gelukkig niet het gevoel dat hij de hele natie moet toespreken, 'zoals Wim Kan vroeger en daarna Freek de Jonge'.


Hij vindt wel dat hij in een traditie past, maar in een jongere. 'Die van Kopspijkers. We laten de dingen zien waar we ons een jaar lang over hebben verbaasd en maken er goede grappen over. Kan had het veel zwaarder dan wij, die moest in zijn eentje een WK-finale spelen.'


Haarlem, 12 december. Erik van Muiswinkel woont in Haarlem. Dat is te merken. De Stadsschouwburg juicht als hij opkomt. Hij laat zijn blik over het publiek glijden. 'Al mijn stalkers zijn er.' Het decor, een muur met 80 duizend ledlampjes, is klaar en opgebouwd. De voorstelling duurt iets minder dan anderhalf uur, kondigt hij aan. Dat is een half uur korter dan in Arnhem. Willem Holleeder is verdwenen, Toon Hermans ook. 'En dat laatste stuk, over politiek, rammelt aan alle kanten', zegt Van Muiswinkel na de voorstelling.


Hij is ontevreden. Gisteren in Heerhugowaard beleefde de show een doorbraak. Het was 'de eerste echte voorstelling, zonder hobbels. En vanavond was ik het helemaal kwijt. En als je het kwijt bent, vind je het meestal niet meer terug.'


Joep van Deudekom: 'Gisteren had hij het, vandaag niet. Niet dat iemand in de zaal het merkt. Ja, wij wel.' Hij spreekt vol lof over de frontman. 'Hij heeft een enorme harde schijf, daar staat alles op en niks verdwijnt. Voor hem is het verreweg het zwaarst. Wij zijn het bijnummer, hij is de man. Zelfs de kleinste verandering van het programma heeft voor hem grote gevolgen.'


De twijfels nemen toe, niet alleen bij Van Muiswinkel. De sketch van Sanne Wallis de Vries als Beatrix die aan het bed van Friso zit, heeft boze reacties uitgelokt, en discussies in eigen kring. 'Dan maar boze reacties', zegt Van Muiswinkel. 'Het is smaakvol genoeg. Het moet goed zijn. Dat is het enige dat telt.'


De voorstelling is nog steeds hevig in beweging. Morgen zal de volgorde opnieuw worden veranderd. Het lied van Woe en Van der Laan over Project X in Haren wordt een houseversie - nog wel op de melodie van Meisjes met rode haren- en Marc Heinz (licht) kondigt aan dat het slot spectaculairder zal worden. 'Het moet grootser, met flitsen en bollen en rook. Het publiek moet zien dat ze naar Mars vertrekken.'


Met de verdwijning van Holleeder is Owen Schumacher zijn plek op het podium kwijtgeraakt. Hij schrijft nog wel mee. 'Over Holleeder zijn alle grappen wel zo'n beetje gemaakt, ook in Koefnoen.'


Schumacher schat dat de voorstelling voor 75 procent is voltooid. Volgens hem moet er een stap terug worden gezet. 'We moeten de lol weer terugvinden van het allereerste begin; de lol en de verbazing.' En weg is hij: 'Ik moet de bus naar het station halen.' Wallis de Vries is al naar huis: 'De oppas.'


Een week later is de astronautensketch van Woe en Van der Laan geschrapt en de kleedkamerspeech van Van Marwijk na het bezoek van Oranje aan Auschwitz ook. In de eerste sketch beklagen twee Russische astronauten zich over André Kuipers. Hij doet in het ruimtestation de hele dag niets anders dan skypen met Nederland.


De astronauten zijn nog niet definitief geschrapt. Van Muiswinkel: 'We zijn ons allemaal gaan hechten aan die twee gasten. Er moeten nog twee, drie goede grappen bij.' Het zijn geen makkelijke beslissingen. 'Ze vechten allemaal als leeuwen voor hun nummers.'


De VARA heeft laten weten dat de show geen 75, maar 80 minuten zal duren. Dat betekent dat de voorstelling nog maar met vijf minuten hoeft te worden ingekort. 'Die vijf minuten zijn erg waardevol.'


Tot op het laatste moment blijft het spannend. Twee jaar geleden sneuvelde tijdens het monteren voor de tv-uitzending nog een lied over Octopus Paul van Thomas van Luyn. 'Die had daar ontzettend de pest over in. Het was een ontzettend grappig liedje, maar de clou bleef te lang uit. Dat betekent dat er meteen 300 duizend mensen wegzappen. En dat betekent dat het nummer eruit moet.'


Hij vertelt dat hij twee jaar geleden op oudejaarsavond het huis verliet toen Gedoog, Hoop en Liefde! werd uitgezonden. 'Ik ben een stuk gaan fietsen. Als ik langs huizen kwam, keek ik naar binnen om te controleren of er wel werd gekeken. Dat viel trouwens tegen.'


De druk neemt toe, geeft hij toe. Soms voelt hij wanhoop. Als troost leest hij soms stukken uit de dagboeken van Wim Kan. 'Die had het nog veel zwaarder, die was voor een oudejaarsshow helemaal kapot van de zenuwen.'


Het is spannend. 'Iedereen heeft een mening, ook in onze eigen groep. En allemaal hebben ze drie suggesties hoe het beter kan. Er zijn mensen die vinden dat ik wat dictatorialer moet zijn, maar dat laat ik graag aan Hans over.'


Hans is Hans Riemens. Hij is de eindredacteur en een van de tekstschrijvers en heeft een grote staat van dienst, onder meer bij Kopspijkers. Met Van Muiswinkel is hij de componist van de voorstelling.


Riemens: 'Er bestaat een ultieme volgorde. Die bestaat altijd. En die volgorde moeten we vinden. Dat doen wij nu, zoeken naar de juiste volgorde.' Het gaat om praktische vragen. Zoals: 'Waar laten we de astronauten?'


Het is pittig, zegt Riemens. 'Dat is het sowieso, in zo'n korte tijd een volwassen tv-programma maken, maar dat is het helemaal met al die acts en groepen.' De tijd is te kort, het aantal voorstellingen te gering. 'Maar met meer voorstellingen zou het te kostbaar worden. En de mensen hebben de tijd er ook niet voor.'


Ook hij is lovend over Van Muiswinkel, over de manier bijvoorbeeld waarop hij met de teksten omspringt. Van Muiswinkel reproduceert de woorden niet letterlijk. 'Hij zoekt de stroom. Hij weet wat hij wil vertellen, dan komen de woorden vanzelf. Heel bijzonder.'


Als gezicht van de voorstelling wordt Van Muiswinkel voortdurend belaagd. 'Hij moet het overzicht bewaren en kalm blijven, terwijl hij van alle kanten wordt bestookt met meningen. Hij zit in een achtbaan, veel meer dan wij.'


De pakken met de gekleurde giletjes hebben het niet gehaald. Uiteindelijk is gekozen voor compleet verschillende pakken. Sanne Wallis de Vries draagt wel een oranje jurk.


Erik van Muiswinkel: 'We zien er allemaal anders uit. Dat blijkt heel goed te werken en de man van de tv zei dat het oké is.' Kleding is belangrijk, zegt hij nog een keer. 'We zijn allemaal erg opgelucht.'


Het Eerlijke Verhaal, Oudejaarsvoorstelling; Erik van Muiswinkel en anderen, maandag 31 december 21.40 uur, VARA, Nederland 1.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden