Hollands koken voor de Russen

Iedereen kan koken, is het motto van Mac van Dinther. Om dat te toetsen, eet hij iedere week bij een lezer thuis. Deze week: Jopie Ritsema (77) uit Bergen aan Zee.

Vanavond eet ik bij de waarschijnlijk best verkochte Nederlandse kookboekenschrijfster in Rusland. En het is niet Wina Born, niet Sonja Bakker, zelfs niet Sylvia Witteman, maar Jopie Ritsema.

Jopie is getrouwd met Jan die voor zijn pensionering vijfentwintig jaar burgemeester was van Bergen. Dat was in de tijd dat Bergen nog een echt kunstenaarsdorp was. Lucebert, Roland Holst, je kon ze zomaar tegenkomen in café de Pilaren.

De zeden waren los, de sfeer vrijgevochten. Jan en Jopie hadden een zoon die kraakte in Amsterdam en streakte in Bergen. Elders zouden ze daarvan opkijken: de zoon van de burgemeester die in zijn nakie door het dorp loopt. Niet in Bergen. 'Hoogstens dat ze dachten: die zal het koud hebben.'

Das war einmal. Tegenwoordig heeft de nouveau riche bezit genomen van het dorp. Herman Heinsbroek bezit er een villa, Rafael van de Vaart heeft iets gekocht. Toch een ander niveau dan Lucebert. Aardige vent, zegt Jan. Lucebert schilderde ooit een portret van hem. Dat hangt aan de muur. Het lijkt niet, maar is wel helemaal Lucebert.

Terug naar Jopie's kookboek. Via hun dochter die slavistiek studeerde, hebben Jan en Jopie connecties in Rusland. Zo maakten ze kennis met Igor, een uitgever in Moskou. Op een van hun bezoekjes nam Jopie spliterwten en rookworst mee en kookte erwtensoep voor de Russen. Het viel in de smaak. Heb je daar een recept van?, vroeg Igor. Natuurlijk. Had ze er meer? Natuurlijk ook. 'Ik ben geen receptenschrijfster, maar ik kook al vijftig jaar.' Dan ga ik dat uitgeven, zei Igor.

En zo verscheen in 1992 'De Hollandsche Keuken' in het Russisch. Met recepten van Joppie Ritsema en illustraties van haar zus Mieke van Tilburg. In een oplage van honderdduizend exemplaren lagen ze voor 2 roebel in de winkel. Ze waren in een ommezien uitverkocht. Niet dat Jopie er rijk van is geworden. De gage bedroeg vijftienduizend roebel. Die ze uiteindelijk maar aan de uitgever heeft gelaten. 'Ze hadden al zo weinig.'

In Jopie's kookboek staan alle Nederlandse klassiekers als Hete Bliksem, Haagse Bluf en Zuurkool met spek. Maar er zit ook een Indisch hoofdstuk in, vanwege ons koloniaal verleden. Daar komt Jopie's favoriete recept uit: Boemboe Bali met vis. Bladzijde 68 in het Hollandsche kookboek.

Ze maalt knoflook, ui, gember, trassi en sambal met de suiker in de keukenmachine tot een pasta. 'Eigenlijk moet dat met een vijzel, maar dat vind ik nogal zwaar.' Daarna fruit ze de pasta in olie, voegt water met tamarinde toe, ketjap en citroensap. Even laten indikken op laag vuur, uitgieten over de vis die klaarstaat in een ovenschaal. Opwarmen in de oven of magnetron en klaar.

We eten hem in stijl: met rijst, atjar en sajoer. De saus is zuur genoeg en niet te pittig. 'Ik heb er nog wat suiker bij gedaan', zegt Jopie. 'Hij moet echt zoetzuur zijn.' Past perfect bij de vette makreel. En terwijl Jopie een tweede keer opschept ('Ja, lekker!'), denk ik aan Moskou, Kiev of Almati waar nu wellicht iemand precies hetzelfde zit te eten.

Kook-cv van Jopie Ritsema
Kookt 'We koken om de week. Jan de ene week, ik de andere.'
Doet boodschappen bij 'De Albert Heijn in Egmond aan de Hoef, de markt. Zoveel mogelijk biologisch.'
Geeft per week uit aan eten 100 euro.
Altijd in huis Citroen, sambal, kaas.
Nooit op tafel Kant en klaar.
Boemboe Bali met gerookte makreel (voor 4 personen):
Twee grote gerookte makrelen (500 gram), van vel en graten ontdaan.
Voor de saus: 3 tenen knoflook, 6 uitjes, 1 stukje gemberwortel (ter grootte van een halve duim), 1 theelepel trassi, 2 eetlepels sambal (djeroek), 2 eetlepels goela djawa (of gewone bruine suiker), 2 tot 3 eetlepels ketjap manis, sap van 1 citroen, een eetlepel tamarindepasta, opgelost in een koffiekopje water, zonnebloemolie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden