Hollandia in Salzburg: 'briljant' of 'matig'

Luchino Visconti, de cineast en aristocraat die een Duitse staalfabrikantenfamilie in grootse stijl ten onder liet gaan in zijn film La caduta degli dei ('The damned'), zou zich in zijn graf omdraaien - veronderstelt de Oostenrijkse krant Die Presse kribbig, na het zien van de moorden, verkrachtingen en daden van...

Met andere woorden: 'Moeten we boos zijn, of mild?'

De Oostenrijkse media, altijd bereid tot geestdriftig geëngageerde, dan wel hartgrondig verontwaardigde theaterkritiek, komen er niet helemaal uit.

De val van de goden, van regisseur Johan Simons, dramaturg Tom Blokdijk en muzikant-regisseur Paul Koek, de eerste theatervoorstelling van Nederlandse origine in de geschiedenis van de Salzburger Festspiele, is 'boeiend', volgens het Oostenrijkse persbureau APA. Maar ook 'riskant', een 'matig succes', meldt hetzelfde APA. Der Fall der Götter is een 'Dallas-Dynasty-Dritte Reich soap opera' (volgens Die Presse), 'glad gepolijst van buiten, hol van binnen' (vonnist Der Standard). 'Niet spectaculair, enigszins struikelend', volgens Kurier.

Niettemin, oordeelt dit rechts-populair georiënteerde tabloid, heeft de toeschouwer een 'interessante, indrukwekkende theateravond'. Freifrau von Essenbeck alias 'de briljante Elsie de Brauw' (Kurier) en de staalmagnaat Baron von Essenbeck ofwel 'de virtuoze Jeroen Willems' (Salzburger Nachrichten) bewegen zich in 'grandioze scènes' (Kurier) met een 'zeer werkzaam muzikaal element' (Salzburger Nachrichten).

Zelfs het ZT/Hollandia-Duits, gecoacht en bloedig doorgerepeteerd, en in alle zangerigheid, schreeuwzucht en knap gearticuleerde Bissigkeit niet van Duits Duits te onderscheiden (voor de Nederlandse toeschouwer), heeft in Oostenrijkse oren in tal van dialecten geklonken. Het Weense boulevardblad Kronenzeitung, bij elke festivalpremière kritisch van de partij, hoorde 'een krampachtig gezoek naar de Duitse taal, waarbij elke poging schipbreuk leed'.

Volgens Die Presse vormde juist het 'vloeiende Duits' van de acteurs de grondslag tot formidabele scènes. De Salzburger Nachrichten beoordeelde de uitspraak van Willems en zijn acht Hollandia-collega's als een 'bravoureuze prestatie', waarbij een 'licht accent' zich bewees als 'probaat middel tot vervreemding'.

Het zevenhonderdkoppige premièrepubliek, schouder aan schouder op de tribune geperst van de festivaldependance Perner Insel in het stadje Hallein, had er kennelijk geen problemen mee. Het beloonde het tweeëneenhalf uur durende spel van (beurtelings) razende dynamiek en minimale handelingstempi met een krachtig applaus, dat vanuit de goedkopere rijen werd versterkt door voetgestamp. Waarbij alleen het festivalbestuurslid Fehle, ex-honorair consul in het Chili van Pinochet en thans afgevaardigd namens de FP & Ouml;, zich van bijval onthield.

De staalfamilie Von Essenbeck, die in Visconti's The damned uit 1969 ten ondergaat aan moreel verval en onderlinge machtsconflicten, gecatalyseerd door de opkomst van het nazisme, telt in de theaterreductie van Blokdijk, Simons en Koek maar luttele gezichten. Van de negen acteurs kruipen de meesten onophoudelijk in verschillende personages. Het is een kunstgreep die ook de toeschouwer voor opgaven stelt, en volgens de Süddeutsche Zeitung (net als andere Duitse en Zwitserse media veel positiever reagerend) de stof op een 'sterke, fascinerende' manier terugbrengt tot zijn essenties ('Hoe kan een mens integer blijven en niettemin deelhebben aan de macht?').

Simons en zijn groep brachten het stuk eerder met succes in Braunschweig en Stuttgart. Ondergangssentimenten zijn vermoedelijk ook van toepassing op de plaats waar ZT-Hollandia zijn festivalvoorstellingen brengt. De Oostenrijkse blauw-zwarte regeringscoalitie bezuinigt op de Festspiele. Overwogen wordt de voormalige zoutfabriek in Hallein (te vergelijken met de Westergasfabriek, maar dan met meer avondtoiletten op de tribune) als festivaltoneel te sluiten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden