Hollande en zijn eigen House of Cards

François Hollande voelde zich de laatste tijd eenzamer en eenzamer worden. De impopulaire Franse president, die donderdag verrassend zijn vertrek aankondigde, merkte dat zijn getrouwen hem een voor een lieten vallen.

President François Hollande en premier Manuel Valls na de wekelijkse vergadering van het kabinet, 27 augustus 2014.Beeld AFP

Een paar maanden geleden vreesden veel Fransen nog dat de presidentsverkiezingen van 2017 zouden uitdraaien op een return tussen Nicolas Sarkozy en François Hollande, twee impopulaire veteranen. Maar binnen twee weken zijn ze allebei roemloos gesneuveld.

De Republikeinen kozen ex-premier François Fillon, ook geen nieuwkomer, maar wel een sterke kandidaat. Wie zal de socialistische kandidaat worden, nu president Hollande zich uit de race heeft teruggetrokken? Twee namen worden het meest genoemd: premier Manuel Valls en Arnaud Montebourg, ex-minister van Economische Zaken, exponent van de linkervleugel van de partij. De socialistische voorverkiezingen van eind januari beloven daarmee een heftige botsing te worden tussen de voorstanders van een 'Derde Weg' à la Gerhard Schröder of Tony Blair en de pleitbezorgers van klassieke socialistische waarden.

Verraad

De afgelopen maanden liet de Franse politiek zich weer van zijn meest fascinerende kant zien, een kruising tussen Versailles en House of Cards. Eind augustus werd Hollande 'verraden' door zijn politieke zoon, Emmanuel Macron, die zich kandidaat stelde voor het presidentschap. Hollande was er altijd van overtuigd geweest dat het links-liberale wonderkind hem trouw zou blijven en stemmen van de middenklasse voor hem zou binnen halen.

Toch bleef Hollande vol goede moed. Alles wees erop dat hij zich kandidaat wilde stellen. Maar toen kwam ook zijn belangrijkste dienaar, premier Valls, in opstand. Valls geloofde niet meer in de kansen van de president. Hij dreigde mee te doen aan de socialistische voorverkiezingen, tegen zijn baas Hollande.

In zijn paleis het Elysée voelde koning Hollande zich eenzamer en eenzamer worden. Volgens sommige peilingen zou hij de socialistische voorverkiezingen verliezen van zijn ex-minister Montebourg. Deelname van Valls zou zijn kansen nog kleiner maken. Er dreigde een enorme vernedering: een zittende president die de voorverkiezingen van zijn eigen partij niet overleeft.

Emmanuel Macron staat op 15 procent in de peilingen voor het Elysée.Beeld afp

Hollande heeft zich terug getrokken, maar het probleem van de socialisten is allerminst opgelost. Valls is de gedoodverfde kandidaat voor het Elysée, maar in de laatste peiling scoorde hij 9,5 procent, nauwelijks meer dan Hollande. Zijn concurrent Montebourg komt niet verder dan 6 procent. Ter vergelijking: de Republikein Fillon staat op 29 procent, Marine Le Pen van het Front National op 23 procent. De socialistische kandidaat wordt ook nog eens in de tang genomen door de links-liberaal Macron (15 procent) en de radicaal linkse Jean-Luc Mélenchon (12 procent). Door de versnippering op links zal het voor elke linkse kandidaat moeilijk zijn de tweede ronde te bereiken, waar de twee hoogst scorende kandidaten overblijven.

Het adagium 'het zijn maar peilingen' geldt in 2016 sterker dan ooit, maar het is onwaarschijnlijk dat een socialistische kandidaat een dynamiek zal ontketenen die de opiniepeilers andermaal voor schut zet. De socialisten zullen een prijs betalen voor het presidentschap van Hollande, dat vrijdag in alle Franse media als mislukt werd beschouwd. Bovendien heeft Hollande zijn partij verdeeld achtergelaten. Hij wilde een hervormingskoers à la Gerhard Schröder of Tony Blair voeren, maar wist zijn kiezers en partijgenoten nooit te overtuigen. Het resultaat was rampzalig: kiezers liepen weg en binnen de Parti Socialiste vechten reformisten en klassieke socialisten elkaar de tent uit.

Opvolging

Manuel Valls, die zich nog niet officieel kandidaat heeft gesteld, vertegenwoordigt de reformistische vleugel. In economisch opzicht wil hij de koers van Hollande voortzitten, in cultureel opzicht profileert hij zich als een autoritaire leider die de nadruk legt op staatsgezag en de Franse identiteit. Zo steunde hij deze zomer het boerkiniverbod.

Volgens zijn tegenstrever Montebourg is Valls de verkeerde man, omdat hij het 'mislukte' beleid van Hollande wil voortzetten. Zelf is hij een criticus van de globalisering en een voorstander van 'Made In France'. Hij wil de kwakkelende Franse industrie beschermen met protectionistische maatregelen. Hij ziet zichzelf als het juiste antwoord op de Republikeinse kandidaat Fillon. 'Tegenover een ultraliberaal als Fillon heb je geen sociaal-liberale kandidaat als Valls nodig, maar iemand die zich in het hart van links bevindt', aldus Montebourg. Terwijl Valls naar het centrum buigt, zoekt Montebourg juist samenwerking met radicaal links, de communisten en de groenen.

De socialistische voorverkiezingen zijn bedoeld om de socialisten te verenigen achter één kandidaat. Maar noch Valls noch Montebourg lijkt genoeg gezag te hebben om de verschillende vleugels van de partij tevreden te stellen. Zo wacht de PS een bloedige confrontatie die op een scheuring kan uitlopen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden