Holland Festival: niet elitair, wel voor avonturiers

Altijd terugkerend beeld van het Holland Festival: elitair, highbrow, met veel piepknor en piepknars van de ouwe avant-garde. Een festival met een drempel zo hoog dat er niet overheen te klimmen valt. Klopt dat imago?

Beeld uit de voorstelling Dionysos van De Nederlandse Opera

Er klinkt ook knor en knars, soms heel goeie, en de namen die het festival brengt, vormen een mengeling van oude helden en nieuwe ontdekkingen, vaak met minder bekende muziek of theater. Maar maakt het dat ook highbrow of elitair?

In het geheel niet. Wie een beetje avontuur aandurft, op hoogtepunten hoopt en niet opziet tegen een paar daverende mislukkingen, moet juist naar het Holland Festival gaan. Om te ontdekken dat er geen drempel ligt, maar een rode loper. En het kost wat, maar dan heb je ook wat.

Beestachtig
Neem de editie van vorig jaar. De barokopera Don Chisciotte (van Francesco Bartolomeo Conti, vergeten, herontdekt door dirigent René Jacobs) en de wereldpremière van de Russische opera A Dog's Heart van Alexander Raskatov waren feestjes. Sprankelende, op-het-puntje-van-je-stoelproducties. Ontoegankelijk? In het geheel niet.

Dat zou je wel kunnen denken van het theaterstuk Rechnitz van schrijfster Elfriede Jelinek, over de Oostenrijkse adel, die zich aan het eind van de oorlog nog een keer uitleefde, op beestachtige wijze. Jelineks taal is niet gemakkelijk, maar met Rechnitz slaagde ze er wel in je met buikpijn de zaal uit te laten lopen.

Cokeversie
Omstreden producties kent het Holland Festival ook, en mislukkingen, soms daverende. Ronduit slecht was Giovanni, van de Poolse regisseur Grzegor Jarzyna. De wodka- en cokeversie van Mozarts Don Giovanni was vooral langdradig. Omstreden was Anna Teresa de Keersmaekers 3Abschied, waarin ze zelf Der Abschied zong van Richard Strauss. Dirigent Daniel Barenboim, met wie ze wilde samenwerken, had het haar nog zo afgeraden. Terecht, volgens de een, want dit was vooral genant; ten onrechte volgens de ander, want hier zagen we een gewaagde en alleen al daardoor interessante voorstelling.

Het Holland Festival kende zijn eerste editie (toen nog als High Arts in the Lowlands) in 1947. Na de oorlog snakten de Nederlanders naar kunst, en de regering naar deviezen, die moesten worden verkregen door toeristen naar een groots festival te lokken. De jaren erna groeide het festival. Legendarische sterren traden er op: Maria Callas, Kathleen Ferrier, Elisabeth Schwarzkopf, de dirigent Carlo Maria Giulini.

In de jaren zestig en zeventig zijn het onder anderen Zimmermann, Ligeti, Kagel en Berio wier werk veelvuldig wordt uitgevoerd. In 1969 is het Holland Festival wereldnieuws, als het publiek in het Concertgebouw in opstand komt tegen Stockhausens Theaterstück Oben und Unten.

Uitgewoond
In 1996, bijna vijftig jaar na het ontstaan, hing het festival aan een zijden draadje. Uitgewoond was het, weinig spectaculair meer, verarmd. Opheffen dan maar, bepleitten sommigen. Maar met extra subsidie en onder leiding van Ivo van Hove krabbelde het festival weer op. De laatste jaren, onder Pierre Audi, krijgt het festival vaak goede kritieken.

Nog een hoogtepunt van vorig jaar: het optreden van de Egyptische zangeres Amal Maher in het Concertgebouw, waar ze liederen zong van Oum Khaltoum. In het Amsterdamse Oosterpark, waar het concert live op een groot scherm werd getoond, keken duizenden Nederlanders met en zonder picknickmand, schouder aan schouder met 'nieuwe Nederlanders' met en zonder hoofddoek mee.

Het is een van de vernieuwingen van het Holland Festival: het zich onnadrukkelijk, maar met grote kwaliteit, wenden tot nieuwe publieksgroepen. Het festival is ook minder voorspelbaar geworden, er is spektakel, er valt veel te ontdekken. Met hoogtepunten, met controverse, met mislukkingen. Zoals het hoort bij een goed festival.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden