Hogere hartslag is een rotonde

Een beperking van de maximumsnelheid kan het dodental op de Nederlandse snelwegen aanzienlijk verminderen, denkt de verkeerspsycholoog, maar daarvoor zijn wat extra borden in de berm niet genoeg....

MAARTEN EVENBLIJ

OP MEER snelwegen dan nu moet de snelheid terug naar honderd kilometer per uur en jongeren moeten een tijdelijk rijbewijs krijgen,

vindt het kabinet. Dat komt de doorstroming en de veiligheid ten goede. De Groningse verkeerspsycholoog dr. Dick de Waard is het roerend met het eerste eens. 'Al een paar kilometer per uur minder zal de veiligheid drastisch vergroten', blijkt uit onderzoek. Het effect van een tijdelijk jeugdrijbewijs durft hij echter niet in te schatten. 'Mensen, ook jongeren, maken de meeste ongelukken als ze hun rijbewijs twee, drie jaar hebben. De voorzichtigheid is dan verdwenen, terwijl de routine nog ontbreekt.'

De Waard (34) bestudeert bij het Centrum voor Omgevings- en Verkeerspsychologie van de Rijksuniversiteit Groningen het gedrag van

weggebruikers. In de kelders van het gebouw waar het centrum huist, vormen een rij-simulator en een met elektronica volgebouwde Renault zijn belangrijkste onderzoeksinstrumenten.

'Zo'n simulator lijkt misschien niet zo echt, maar je vergeet al snel dat je naar een projectie van een computerbeeld kijkt. De gesimuleerde auto's gedragen zich zoals echte auto's op de weg zouden

doen. Ze halen je in, en als je te lang op de linkerstrook rijdt, doen ze dat zelfs aan de rechterkant.'

De Waard werkt vooral in opdracht van derden, zoals Rijkswaterstaat, de automobielindustrie en farmaceutische bedrijven. 'We kijken hoe het gedrag van bestuurders, meestal automobilisten, wordt beïnvloed. Soms door alcohol of geneesmiddelen, maar ook door aanpassingen aan wegen en ook de auto. Door met een ECG bepaalde aspecten van de hartslag te registreren tijdens het rijden, kunnen we de mentale belasting van de chauffeur vaststellen. We kunnen zo precies zien waar iemand een moeilijke rotonde heeft genomen, de stad binnenreed of rustig op een autoweg koerste.'

Feitelijk is de rijopleiding een lachertje. Na eenmaal een examen afgelegd te hebben, hoef je nooit op herhaling. De Waard: 'Verkeerde gewoonten slijten in en niemand corrigeert ze. Eigenlijk is het een wonder dat er maar zo weinig ongelukken gebeuren. Wat dat betreft is het voorstel voor een herhalingsexamen voor de jonge brokkenmakers niet zo slecht.' Behalve een gebrek aan ervaring, speelt bij de ongelukken die jongeren maken ook bravoure een rol. Vooral in groepsverband.

De Waard: 'In Zweden hebben ze onlangs een experiment gedaan met een auto vol verborgen camera's. Die gaven ze dan aan een groepje jongeren mee. Die gingen daar dan enorm mee jagen. Ze jutten elkaar op en gedroegen zich verschrikkelijk.'

Tegen zulk gedrag helpt ook een herexamen niet. Wellicht alleen de tijd die jongeren hun wilde haren doet verliezen. Maar er zijn wel andere clou's voor het stimuleren van een veiliger verkeersgedrag. Een belangrijke daarvan is, duidelijk maken waarom het belangrijk is om langzamer te rijden. Alleen een snelheidsbord is daarvoor niet voldoende.

De Waard: 'Mensen hebben bijvoorbeeld vaak geen idee dat ze op een weg zitten waar ze maar tachtig mogen, terwijl alles op die weg ingericht lijkt als een honderd-kilometerweg. Behalve dat er af en toe een bord met ''80'' staat.' Om dat te voorkomen moeten automobilisten niet alleen voortdurend weten waar ze aan toe zijn, maar mogen er ook psychologische trucs worden toegepast. Zoals het aanbrengen van optische versmallingen of stukken wegdek die dermate veel bandgeruis geven dat de voet automatisch van het gas gaat.

'De snelwegen zijn de veiligste verbindingen, hoewel er te hard wordt

gereden, op de bumper van de voorligger gehangen, rechts ingehaald. Maar het gaat bijna altijd goed. Slecht rijgedrag wordt er dus niet direct bestraft.'

Veel maatregelen hebben het verkeer de afgelopen decennia veiliger gemaakt. Wegen en kruispunten zijn verbeterd, evenals de auto's zelf.

Veiligheidsgordels, kooiconstructies, rembekrachtiging en anti-blokkeersystemen (ABS) maken de auto veiliger dan ooit.

De Waard: 'Maar die technische verbeteringen doen bestuurders ook meer risico nemen. Ze hebben immers toch ABS of een verbeterde wegligging. Elektronische verklikkers in de auto kunnen de veiligheid

vergroten.

'Wij hebben experimenten gedaan die de bestuurder lieten zien hoe hard hij reed ten opzichte van de toegestane snelheid. Bij een 5 tot 10 procent te hoge snelheid lichtte een display met de actuele snelheid oranje op, in plaats van groen. Boven de 10 procent werd ie rood en klonk er een geluidssignaal. Snelheidsovertredingen werden daardoor gehalveerd.'

De Waard test ook systemen die bestuurders waarschuwen bij verkeersovertredingen. 'U reed door rood licht' of 'Uw snelheid is te

hoog', klinkt uit een speakertje. De Waard: 'Mensen houden zich dan beter aan de regels, zoals stoppen voor rood licht in plaats van snel

te gassen om nog net door oranje te kunnen gaan. Blijkbaar schamen ze

zich toch als ze van de computer een standje krijgen.'

Een andere manier om mensen te bewegen zich aan de snelheidslimiet te

houden is ingebouwd in de Groningse simulatorauto. Het gaspedaal levert een toenemende tegendruk als het dieper wordt ingetrapt dan ter plekke is toegestaan. Alleen een bodybuilder lukt het dan nog om honderd te blijven rijden binnen de bebouwde kom.

Maar het neusje van de zalm is een experimenteel systeem dat waarschuwt tegen ongebruikelijk of ongeoorloofd gedrag van de bestuurder. Sensoren in de auto bepalen of deze meer slingert dan normaal, erg hard door een bocht gaat of te dicht op een andere auto zit. Dan volgt een waarschuwing.

'Bij ongeveer eenderde van de ongelukken is abnormaal gedrag van de bestuurder in 't spel: door alcohol, medicijnen, vermoeidheid of de bediening van autoradio of mobiele telefoon', zegt De Waard. 'We kunnen ook dat gedrag van de bestuurder registreren: hoe hard knijpt hij in het stuur, maakt ie wilde bewegingen, zijn z'n ogen dichtgevallen, of ligt z'n kin op de borst? De computer moet eerst wennen aan de rijstijl van de bestuurder - zo rijden ouderen in het algemeen wat aarzelender en voorzichtiger dan jongeren. De computer moet immers alleen waarschuwen als er, voor déze bestuurder, gevaarlijke situaties dreigen te ontstaan.'

Maarten Evenblij

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden