Reportagehuisartsentekort

Hoge werkdruk, regio’s zonder huisarts en gedigitaliseerde praktijken: huisartsentekort wordt steeds nijpender

Geert Smit in zijn praktijk.Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Huisarts Geert Smit (62) uit het Drentse Nieuw-Schoonebeek zoekt al bijna twee jaar naar een opvolger – tevergeefs. Want het tekort aan huisartsen is enorm. ‘En die er zijn, komen liever niet naar Zuidoost-Drenthe.’ En dus wordt er geëxperimenteerd met oplossingen, zoals de beeldbelhuisarts.

De huisarts die met pensioen wil (maar niet kan)

Praktijkhoudende huisartsen hebben met name in de periferie grote moeite een opvolger te vinden. Zoals Geert Smit, in Nieuw-Schoonebeek. Hij zoekt al bijna twee jaar tevergeefs. ‘Ze hebben de banen voor het uitkiezen en komen liever niet naar Zuidoost-Drenthe.’

‘In mijn regio Zuidoost-Drenthe zijn al twee huisartspraktijken dokterloos. Met kunst- en vliegwerk is daar iets op gevonden. Relatief veel huisartsen staan op het punt met pensioen te gaan. Ik ben bijna 63 en wil er na 31 jaar eigenlijk ook mee stoppen. Eerder dan gedacht, met name vanwege de hoge werkdruk.’

Huisarts Geert Smit (62) heeft een solopraktijk met apotheek in het Drentse dorp Nieuw-Schoonebeek. Zijn situatie is exemplarisch voor huisartsen in met name de periferie die – vaak tevergeefs – zoeken naar ­iemand die de praktijk wil overnemen. ‘Ik heb bijna twee jaar naar een opvolger gezocht, zonder succes.’

Drie kandidaten toonden interesse en kwamen kijken in Nieuw-Schoonebeek. ‘Maar in twee gevallen zag de partner de omgeving niet zitten. Zij zijn vaak ook hoogopgeleid, en vinden in het buitengebied niet zo makkelijk werk. De vijver waar wij in de periferie uit vissen wordt wel erg klein. In een straal van 50 kilometer rond universiteitssteden heb je dit probleem niet.’

Een huisarts uit de buurt is 63 jaar. ‘Daarom voorzien we grote problemen. Mijn collega in Schoonebeek (8 kilometer verderop, red.) wil wel uitbreiden. Uiteindelijk komt het erop neer dat ik toch nog even doorga, om hem gelegenheid te ­geven een extra huisarts te vinden. Maar het houdt een keer op.’

Werkweek van 61 uur

Een eigen praktijk runnen is ontzettend leuk, benadrukt Smit. Zeker in een dorp, waar de omgang gemoedelijk is en mensen ook nog een beetje voor elkaar zorgen. ‘Je hebt vrijheid in je dagindeling en kunt je eigen specialismen uitoefenen, in mijn geval kleine chirurgie.’

Maar, ziet Smit ook: het animo voor praktijkovername is klein, zeker bij solopraktijken. Vooral vanwege de werkdruk, denkt hij. ‘Ouderwetse praktijkhouders weten van doorwerken. Jonge huisartsen willen dat niet meer.’

Smit werkt gemiddeld zo’n 61 uur per week. De nieuwe generatie, vooral vrouwelijke huisartsen wil graag in deeltijd werken. Het gevolg: ‘Voor elke huisarts die met pensioen gaat, heb je twee nieuwe nodig.’

Om nog maar te zwijgen over Smits grootste ergernis. 30 procent van zijn tijd gaat op aan niet-patiëntgebonden activiteiten: organisatie, administratie, vergaderen, personeelsmanagement. Er zijn praktijkondersteuners bijgekomen, doktersassistenten. ‘Een solopraktijk doe je allang niet meer in je eentje. Het is ontzettend druk geworden.’

Huisarts Geert Smit met een patiënt. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Zoektocht naar een crisisbed

En dan zijn er nog de talloze instanties waar de dokter als spil contact mee heeft. Van psychologen tot thuiszorgorganisaties – vanwege de marktwerking vaak meer dan een. ‘Het onderscheid tussen genezen en zorgen vervaagt. En ik moet die zorg vaak ook zelf zoeken. Dertien telefoontjes voor het vinden van een crisisbed is geen uitzondering.’

Nieuwe samenwerkingsverbanden opstarten kost veel tijd. En dat terwijl de reguliere spreekuren al bomvol zitten. Het verplaatsen van zorg van het ziekenhuis naar de huisarts komt in het geding, voorziet hij. ‘Ik ben er voorstander van, maar je moet er wel tijd voor hebben.’

Huisbezoeken van mensen die slecht ter been zijn, daar kon hij in het verleden nog soepel in zijn. Maar nu rekent hij voor: één huisbezoek is drie spreekuurpatiënten. ‘Dat is nu al passen en meten.’ Als er straks maar twee of misschien nog maar één huisarts in de streek overblijft, is het volgens Smit onontkoombaar dat er tijd bespaard gaat worden op chronische zorg. ‘Om maar te voorkomen dat er in acute gevallen ongelukken gebeuren.’

Er zouden meer organisaties moeten zijn zoals de Huisartsenzorg Drenthe die de huisartsen werk uit handen neemt, vindt Smit. ‘Maar de kern van de zaak is: er zijn gewoon niet genoeg huisartsen. En die er zijn, hebben de banen voor het uitkiezen en willen liever niet naar Zuidoost-Drenthe. In een regio als de onze wordt het nijpend.’

 De waarnemer die voorlopig geen eigen praktijk wil

Het is niet dat waarnemend huisartsen zoals Marlies de Jong geen praktijk wíllen overnemen. ‘Een duopraktijk is als een huwelijk, vindt zo’n partner maar eens.’

Marlies de Jong: ‘Een eigen praktijk moet bij je levensfase passen.’Beeld RV

Waarnemers willen geen praktijk meer overnemen? Het ligt echt genuanceerder, zegt Marlies de Jong (36) uit Nijeveen. Zij werkt sinds drie jaar als waarnemend huisarts in Zuidwest-Drenthe (rond Meppel). ‘Veel huisartsen die net klaar zijn met hun opleiding willen denk ik op den duur een eigen praktijk. Maar niet meteen. Het moet bij je levensfase passen.’

Vroeger was de huisarts doorgaans een man die voltijds werkte. De partner was vaak doktersassistent. Die tijd is voorbij, zegt de Jong. ‘Ik heb twee jonge kinderen en een hoog opgeleide partner die niet makkelijk kan veranderen van locatie. Dan verhuis je niet zomaar even.’

Laat haar eerst maar ervaring opdoen in de patiëntenzorg. ‘Zo ontdek je wat je leuk vindt en verzamel je bagage voor als je ooit zelf een praktijk krijgt. Bijvoorbeeld als de kinderen op de basisschool zitten.’ Zo’n acht praktijken zag ze inmiddels vanbinnen. ‘Het heeft me nog niet afgeschrikt. Natuurlijk zijn er zaken waarvan je denkt: dat zou ik anders doen. Maar de administratie? Daar kom ik wel uit en vind ik wel hulp bij.’

Haar droompraktijk: een goed georganiseerde dorpspraktijk, samen met iemand anders. ‘Bijna niemand wil meer een solopraktijk’, zegt ze. ‘Maar samen een praktijk houden is een intensieve samenwerking. ‘Haast een huwelijk’, zeggen ze wel. Zie zo’n partner maar eens te vinden.’

Deels gedigitaliseerde praktijk kan uitweg bieden voor streken zonder fysieke huisarts

Er is geen enkele reden om meewarig naar Zeeland te kijken, zegt Edwin Leutscher die namens zorgverzekeraar CZ moet helpen het huisartsentekort daar het hoofd te bieden. Zijn voorspelling: in Zeeland zet de komende jaren de norm als het gaat om de toekomst van de huisartsenzorg.

Huisarts Vladan Ilić pioneert al een paar jaar met een innovatief concept: een grotendeels gedigitaliseerde huisartspraktijk. Beeld Harry Cock

Uit nood geboren, dat wel. Nergens slaat het tekort zo hard toe als in het zuid-westen van het land. De komende vijf jaar zijn tot wel 100 nieuwe huisartsen nodig, op het eiland Walcheren is liefst de helft van de artsen ouder dan zestig.

Eerste noodverband: CZ-verzekerden die op de wachtlijst terecht komen krijgen dit kwartaal nog toegang tot een app, waarmee zij kunnen (beeld)bellen met verpleegkundigen en huisartsen in Tilburg.

‘Een opmaat voor de toekomst’, zegt Leutscher, ‘want de hoeveelheid zorg die nodig is matcht niet met de beschikbaarheid ervan. Een deel van de problemen zul je dus moeten oplossen met digitale huisartsenzorg.’

Ook in Drenthe besloten ze dat, ook hier uit nood. De huisarts van Barger-Compascuum kon geen opvolger vinden. ‘Omdat omliggende praktijken ook al aan hun limiet zitten, betekende dat een acuut probleem’, zegt Ingeborg Bakker, manager praktijkvoering van Huisartsenzorg Drenthe.

Sterker: het was ‘1 voor 12’, met zo’n tweeduizend patiënten die zonder huisarts dreigden te komen zitten. ‘Dat wilden we het dorp besparen.’ In samenspraak met verzekeraar Zilveren Kruis nam de HZD de praktijk zelf over. Maar doorgaan op oude voet was geen optie.

Innovatief concept

De oplossing bleek uit Amsterdam te komen. Daar pioniert huisarts Vladan Ilić al een paar jaar met een innovatief concept: een grotendeels gedigitaliseerde huisartspraktijk. Hij werkte daarmee al samen met een praktijk in het Brabantse Wouw. En nu haakt ook Barger-Compascuum aan.

Van de nood een deugd maken, noemt Bakker het. Patiënten krijgen meer regie en gebruiksgemak. Ze hebben via een digitaal portaal inzicht in hun eigen dossier, kunnen zelf afspraken inplannen, een e-consult aanvragen of herhaalmedicatie verlengen.

Voor de huisarts van de toekomst gaat het om clicks, niet om brics (stenen), is Ilić’ filosofie. Een groot pand is niet nodig als een deel van de zorg van de spreekkamer naar de web-app verplaatst. Dus wordt binnenkort naast het dorpshuis van Barger-Compascuum een ‘tiny practice’ geplaatst: 50 vierkante meter, waarschijnlijk de kleinste huisartspraktijk van Nederland.

Twee vaste waarnemers voorzien patiënten in Barger-Compascuum nu van persoonlijke zorg. Want, zegt Bakker: digitalisering gaat het face-to-face-contact met de huisarts nooit overbodig maken.

Het concept is nieuw en nog volop in ontwikkeling. Het was ook even wennen voor zeker oudere patiënten, zegt Bakker. ‘Maar inmiddels wordt het digitale portaal goed gevonden.’ En de twintig patiënten die deze morgen een terugbelverzoek hebben achtergelaten? Die worden teruggebeld en geholpen vanuit Amsterdam. Maar wel vanaf het telefoonnummer van hun eigen huisartspraktijk in het dorp.

Welke maatregelen nemen regio’s nog meer?

 Satelliet-huisartsopleidingen in Middelburg, Zwolle en, en per 1 september, in de kop van Noord-Holland

•Volgende maand: een bustour door Groningen om geneeskundestudenten kennis te laten maken met het platteland

•Subsidie voor het verbouwen of moderniseren van een huisartspraktijk in Friesland

•Bekostiging van praktijkovernamebegeleider door De Friesland (onderdeel van Zilveren Kruis)

Speeddates tussen stoppers en starters in Drenthe

Gratis zomerverblijf in Zeeland voor waarnemende huisartsen

Lees meer over het huisartsentekort:

Huisartsentekort leidt tot patiëntenstops
Het tekort aan huisartsen is dusdanig groot dat inwoners van ten minste vier steden zich bij geen enkele nieuwe praktijk kunnen inschrijven. In onder meer Middelburg, Enschede, Kampen en Emmen nemen huisartsen geen nieuwe patiënten aan. Die komen – vaak maandenlang – op een wachtlijst terecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden