Hoge cultuur

Umeå in het noorden van Zweden is misschien wel de onbekendste culturele hoofdstad uit de historie. Het blijkt een relaxed stadje met veel studenten, aantrekkelijke gebouwen en musea, een rijke muziekscene én een Stieg Larsson-wandeltocht.

Plots zet de jonge Zweed met zijn viool een vrolijk liedje in. Over de liefde, over verlangen en een plaatsje 'in the middle of snowwhere'. Dat plaatsje, bekent hij even later, is Umeå, een stadje in het noorden van Zweden en sinds begin deze maand - met de Letse hoofdstad Riga - officieel de Culturele Hoofdstad van Europa 2014.

Maar waar Riga met zijn historische binnenstad op de Werelderfgoedlijst van Unesco staat en grote populariteit geniet als budget-citytrip, is Umeå (spreek uit Uumeejoh) misschien wel de onbekendste culturele hoofdstad uit de historie. Veelzeggend is dat ook veel Zweden lange tijd weinig voelden voor een tocht naar dit 'openlijk linkse, rebelse en alternatieve stadje op zo'n 400 kilometer van de Noordpoolcirkel', zegt Niclas Holmlund van het weekblad Nöjesmagasinet City.

Maar een wandeling door Umeå toont al snel dat het Zweedse stadje, dat tot tweemaal toe door de Russen werd platgebrand, eigenlijk vrij relaxed is. Traditionele Zweedse huizen van houten panelen, eenvoudige stenen woningen en een enkel historisch gebouw, zoals het voormalige stadhuis waar nu restaurant en nachtclub Rex te vinden is, geven Umeå een dorpse uitstraling. Toch wonen er 118 duizend mensen, van wie bijna eenderde studenten van de universiteit van Umeå.

Bovendien blijkt de 'Berkenstad', zo genoemd omdat er ruim drieduizend berkenbomen langs Umeå's brede lanen staan, volop in ontwikkeling. Zo opende onlangs aan de centrale Rådhusesesplanaden het grote winkelcentrum Utopia. Slenter er langs de trendy boetiekjes en verwonder je erover hoe Zweden heel hip maar ook heerlijk truttig kunnen zijn. Loop vervolgens even door richting Ume-rivier en kijk bij het binnenkort te openen Väven, een imposant betonnen gebouw in de vorm van een watergolf, dat de nieuwe stadsbibliotheek, het museum voor Vrouwengeschiedenis en twee nieuwe comforthotels zal herbergen.

Een van die hotels, U&Me, belooft nu al een van de meest innovatieve van Scandinavië te worden. Je kunt er kiezen uit luxe kamers en spartaanse gastenverblijven. En je ontbijt haal je niet langer bij een fantasieloos buffet, maar brood, beleg en drinken zoek je lekker bij elkaar op de grote overdekte boerenmarkt die in Väven zal komen te staan.

Burgemeester Marie Louise Rönnmark kijkt er naar uit. Aan de macht sinds 1995, wist Rönnmark met haar dadendrang van Umeå de elfde stad van Zweden te maken. Graag meldt Rönnmark er bij dat Umeå zelfs een van de snelst groeiende steden van Europa is. 'Heb ik trouwens ook al verteld dat ik jarenlang heb samengewerkt met Vivianne Boström, de moeder van Stieg Larsson, de auteur van de Millennium-trilogie?' Meerdere keren, mevrouw de burgemeester.

Er blijkt zelfs een wandeltocht (met kaart of app) langs de plekken waar de jonge Stieg Larsson opgroeide en - geplaagd door slapeloosheid - urenlang op zijn typemachine zat te schrijven aan toen nog sciencefictionverhalen. De camping van Umeå, waar Larsson als tiener getuige was van de verkrachting van een meisje dat later als inspiratiebron zou dienen voor zijn duistere hoofdrolspeelster Lisbeth Salander, is echter verdwenen.

Maar niet getreurd, Umeå heeft meer plekken met een bijzondere geschiedenis. Neem het Stora Hotellet, dat binnenkort weer open gaat na een grondige renovatie. In januari 1959 logeerde de legendarische jazztrompetist Louis Armstrong er voor twee concerten. 'Satchmo' was gek op hamburgers, maar die kenden ze destijds niet in Umeå. Dus liet Armstrong zien hoe je 'a fine burger' moest bakken en introduceerde zo de hamburger bij de Umeånen.

Nu staat ook in dit stadje de onvermijdelijke McDonald's. Ga liever als je een broodje lust naar de 'American style'-diner schuin tegenover een van de hoogste glazen kunstwerken van Europa en het schitterende roodbruine treinstation. 's Avonds ook nog eens livemuziek.

En muziek maken, dat kunnen ze beslist, zegt Josefin Isaksson, lichtblonde haren en rode alpinopet. Glunderend vertelt ze over de vele muziekstijlen in Umeå. 'We hebben de Norrlands Opera, Umeå Jazz, een van de oudste jazzfestivals van Europa, maar ook een grote punkrocktraditie met bekende bands als Refused en de vrouwen van Sahara Hotnights.' De gouden tip van Isaksson, zelf ooit bassist bij de punkrockband Ungjåvlar: poppodium Scharinska.

Het blijkt Paradiso op z'n Zweeds, waar getatoeeerde hardrockers en yuppen in Scandinavische designtruien samen drinken en dansen. Bovendien is Scharinska gevestigd in hetzelfde gebouw als het gloednieuwe Guitars - The Museum. Ruim vijfhonderd Fender Broadcasters, Gibson Les Paul Standards en andere elektrische gitaren. Een uit de hand gelopen hobby van de tweelingbroers Michael en Samuel ¿hden.

Nu we toch musea bezoeken: ga zeker even langs bij het in 2012 heropende Bildmuseet, het museum voor hedendaagse kunst. Het door Henning Larsen Architects ontworpen gebouw van larikshout en glas is een kunstwerk op zich. En je hebt er op elke verdieping schitterende vergezichten over de Ume-rivier en de huizen van de stad. En als je er toch bent: glip ook even binnen bij de buren van het Umeå Institute of Design. Volgens kenners een van de beste designscholen ter wereld. De studenten laten je er graag hun eigen gemaakte sauna zien.

Opmerkelijk genoeg zijn twee openluchttentoonstellingen misschien wel de bijzonderste. Neem de hutten en tenten rond Gammlia en het Vásterbotten-museum gewijd aan de Sami, het enige inheemse volk van de Europese Unie. Oscar Sedholm vertelt je er graag waarom de Sami geen vier maar acht seizoenen hebben, waarom ze de plaatselijke kaas in hun koffie gooien en waarom ze blij zijn dat de Sami een belangrijke rol spelen in dit cultureel jaar in Umeå.

De andere must see is het Umedalens Skulpturpark, het beeldenpark in een rond het voormalige psychiatrische ziekenhuis van Umeå. Wel 7 kilometer buiten het centrum, maar wat kun je er genieten van de stilte, de natuur en de 44 beelden van onder meer Antony Gormley. Anish Kapoor en Lin Peng. Even echt het gevoel dat je 'in middle of snowwhere' bent.

Praktisch
De snelste manier om in Umeå te komen, is vanaf Schiphol te vliegen naar de Zweedse hoofdstad Stockholm en dan over te stappen. Met SAS of Norwegian ben je binnen het uur van Stockholm in Umeå. Wil je meer van Zweden zien? Neem dan de sneltrein van Stockholm naar Umeå (7 uur). De bus kan ook: de Y Buss doet 9 uur over de 650 kilometer.

Voor een overzicht van alle tentoonstellingen, concerten en evenementen in Umeå in het kader van Culturele Hoofdstad van Europa 2014: umea2014.se/en

VOORBIJ UMEå, DE WILDERNIS
Wie Umeå uitrijdt, komt al snel in de wildernis van het Zweedse noorden terecht. Je kunt er kajakken, bijvoorbeeld bij het Kvarken-archipel, hiken en rendieren spotten. Ook kun je er op bever-safari of voor de kust van Umeå een bezoek brengen aan een van de grootste zeehondenkolonies van Zweden. Bovendien kun je, doordat je dicht bij de Noordpoolcirkel zit, 's zomers genieten van de midzomernacht en van september tot maart op zoek gaan naar het Noorderlicht.

visitsweden.com/zweden

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden