Hofnar van de psychiatrie

Tim Zwaan had als psychiater een voorliefde voor de zogenoemde hopeloze gevallen. Hij wist iedereen op zijn gemak te stellen en zijn studenten liepen met hem weg....

Tim Zwaan, op 51-jarige leeftijd overleden op 29 mei, was een gepassioneerd psychiater en gezins- en relatietherapeut, dichter, tekenaar en filosoof. Met dwaze en gedurfde opmerkingen brak hij het ijs en stelde hij patiënten op hun gemak. Eens vroeg hij, zomaar in het wilde weg, aan een stugge, gewelddadige man: ‘Wanneer ben je eigenlijk zo bang geworden om je ballen kwijt te raken?’ En de man begon opgelucht te vertellen.

Tegen een bekvechtend artsenechtpaar zei hij: ‘Het lukt jullie dus niet om te kalmeren. Ik zie maar één oplossing. Ik schrijf jullie beiden Prozac voor.’ De artsen waren verbijsterd. Ieder wilde bewijzen dat niet hij of zij de Prozac nodig had, maar de ander. Het gevolg was dat ze alletwee rustig werden en eindelijk luisterden. Therapieën, vond hij, mochten niet te lang duren, ‘want je patiënten moet je niet te lang blootstellen aan je eigen tekortkomingen; maar dat moet ik nog leren’. Hij kon relativeren en zei: ‘Probeer het leven te nemen zoals het is.’

Tim Zwaan werd in Brielle geboren in een geslacht van dokters en dominees. Zijn vader brak met de traditie en werd zeeman op de grote vaart. Hij hield ook van het avontuur, maar zocht het in boeken, gedichten en muziek. Hij schreef verhaaltjes, maakte tekeningen en beschermde zijn jonge zusjes met een zilveren plastic zwaard, dat hij bij de voordeur zette als zij alleen thuis waren.

Hij was een slimme leerling; ook op het gymnasium hoefde hij niet hard te werken. Hij las veel, wat zijn vader maar lanterfanten vond. Tim Zwaan was geen begenadigd voetballer, maar speelde in een hoog elftal omdat hij altijd de stemming erin bracht. ‘Zwaan kleef aan’, zongen zijn studentenvrienden op hun kroegentochten. Met Tim kon je lachen.

Heel bewust ging hij aan de VU medicijnen studeren en verdiepte zich in medische ethiek en filosofie. Hij was de tegenpool van de geboren chirurg, die sneed. Dat wilde hij niet; uit filosofische overwegingen keerde hij zich tegen donorschap. Hij werd psychiater en specialiseerde zich als systeemtherapeut in gezins- en relatieproblemen. Hij schreef een studie over het seksueel disfunctioneren van de man.

Vanaf 1990 was hij verbonden aan het Lorentzhuis in Haarlem, waar hij een grote voorliefde kreeg voor de ‘hopeloze’ gevallen waarmee sociale diensten geen raad meer wisten. Met kwinkslagen of een vrolijk lied kwam hij binnen waar anderen waren weggevlucht. Hij leidde jonge therapeuten op, en keer op keer werden de dames heimelijk verliefd op hem. Maar hij liet zich niet verleiden.

Onder collega’s wilde hij graag provoceren en de rust verstoren. Zijn naaste medewerker, Justine van Lawick, noemde hem de hofnar van de psychiatrie. Maar als een echte hofnar had Tim Zwaan, het zondagskind, ook zijn eenzame, weemoedige kant. Hij schreef in zijn dagboek: ‘Te lang heb ik geleefd als eenling, niet opgenomen, niet verbonden.’

De laatste tijd was hij weer vol levenslust. Hij had een nieuwe liefde, Katharina Trede, hield zielsveel van zijn zonen Thomas en Bob, genoot intens van zijn werk, opera, concerten en tentoonstellingen; van zeilen op zee en kamperen in de caravan op het strand van Bakkum. Hij sliep weinig, reed rond in een oude Opel en zat vol nieuwe plannen. Hij dacht zelfs aan het schrijven en tekenen van een dikke striproman.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden