Hofnar op zoek naar de grenzen

Een interview met de koning is voor iedere journalist een probleem. Je weet dat je niet te kritisch kunt zijn. 'Je censureert jezelf.'

AMSTERDAM - 'Geen protocolfetisjist'

Twee dagen lang interviewde Paul Witteman prins Willem-Alexander in kasteel Het Oude Loo. Tussen de opnamen door trokken de journalist in de prins zich terug, ieder in een eigen ruimte met een team adviseurs. Als twee boksers die in de pauze door hun coach worden opgepept.

Het was zijn eerste interview met de prins, in 1997. Willem-Alexander mocht weleens kritisch worden ondervraagd, hadden koningin Beatrix en prins Claus laten weten. Witteman: 'Maar ik wist dat ik niet te kritisch kon zijn.' De RVD zou te pittige uitspraken uit het interview knippen. 'Je censureert jezelf, dat is het paradoxale.'

Het is het probleem waar iedere journalist tegenaan loopt die een lid van de koninklijke familie mag interviewen. Hoe maak je een goed interview als je niet het laatste woord hebt over de inhoud? Over de valkuilen van het koninklijke interview debatteerden vier journalisten bij VK op zondag in de Rode Hoed in Amsterdam.

De aanleiding vormde het vraaggesprek met het aanstaande koningspaar, dat de NOS (Nederland 1) en RTL 4 woensdag gezamenlijk uitzenden. De eer is dit keer aan Mariëlle Tweebeeke van Nieuwsuur en Rick Nieman van RTL Nieuws. Het is voor het eerst dat de publieke en commerciële omroep samen optrekken in zo'n interview.

'Andere journalisten zagen me als hofnar, maar ik heb me nooit zo gevoeld', zegt Ed van Westerloo. De oud-directeur van de NOS interviewde Willem-Alexander twee keer. Kranten waren negatief over het interview, Van Westerloo zou zich te kritiekloos hebben opgesteld. Zelf heeft hij begrip voor het strenge toezicht van de overheid. De premier is grondwettelijk verantwoordelijk voor alle uitspraken die de koninklijke familie doet. Problemen met de Rijksvoorlichtingsdienst heeft Van Westerloo nooit gehad. 'Misschien weet ik zelf al wat ik niet kan vragen.'

Witteman probeerde in zijn interviews met Willem-Alexander 'binnen de marges' de grenzen op te zoeken. Dat liep uit op een aanvaring. Toen hij in 2002 Willem-Alexander samen met Máxima interviewde, vroeg hij de prins naar het omstreden verleden van zijn schoonvader. Willem-Alexander noem-de het rapport waaruit bleek dat Zorreguieta 'fout' was tijdens de Argentijnse dictatuur 'een mening, waar andere meningen tegenover staan.'

In een column in de VARAgids, voorafgaand aan de uitzending van het interview, schreef Witteman over de opvallende uitspraak. Koningin Beatrix, die het interview nog niet had gezien, was niet blij. De uitspraak kon na deze onthulling niet meer uit het interview worden gehaald. Witteman: 'Ik heb het gevoel dat dit incident mijn relatie met het koningshuis wel heeft bekoeld.'

Het gesprek dat Brecht van Hulten na Witteman met Willem-Alexander en Máxima voerde, was een stuk luchtiger van toon. 'Het was voor het Jeugdjournaal. We konden ze elke vraag stellen onder het mom: dit willen de kinderen weten.' Van Hulten hoopte vooral dat het stel niet te stijf en plechtig zou zijn. Dat is naar haar smaak redelijk gelukt. 'Maar echt gezellig werd het niet. Het was alsof ze een veiligheidsmuur optrokken zodra de camera aan ging.'

Het is een herkenbaar beeld voor Pieter Jan Hagens, die Willem-Alexander in 2007 interviewde. 'Eigenlijk vond ik het heel aandoenlijk. Ik zag de prins worstelen, op zoek naar de juiste woorden.' De gespannen houding van Willem-Alexander is begrijpelijk, vindt Hagens. De interviews die de kroonprins geeft, zijn bepalend voor het beeld dat Nederlanders van hem hebben.

Ook het vraaggesprek dat woensdag wordt uitgezonden, is beladen, schrijft NOS-eindredacteur Piet van Asseldonk op zijn weblog. Máxima moet zich tijdens dit interview op de achtergrond houden. 'Er zal beslist op gestuurd worden dat de nieuwe koning in het gesprek de hoofdrol speelt, terwijl de 'bijrol' van Máxima ook weer niet al te manifest mag zijn.'

Het maakt prins Willem-Alexander en prinses Máxima niet uit hoe ze als koning en koningin door de burgers worden aangesproken. 'Ik ben geen protocolfetisjist', zegt de kroonprins in een tv-interview van de NOS en RTL Nieuws dat woensdag wordt uitgezonden. 'Mensen mogen me aanspreken zoals ze willen, omdat ze daarmee op hun gemak kunnen zijn.' Máxima: 'Iedereen noemt me Máxima, hoor. Uiteindelijk, koningin of prinses, het doet er niet toe. Het is meer wat wij vertegenwoordigen dan de titel.' De houding van het paar wijkt af van die van koningin Beatrix. Zij wilde het liefst met 'majesteit' worden aangesproken.

Eruit geknipt

De Rijksvoorlichtingsdienst en de minister-president hebben het recht om in elk interview met leden van het koninklijke huis te knippen. Welke fragmenten mocht het Nederlandse volk niet zien?

Jeroen Pauw interviewde in 2005 prinses Máxima. Zijn eindredacteur, die in Argentinië heeft gewoond, gaf hem een potje dulce de leche mee, een caramelpasta die buiten Argentinië moeilijk te verkrijgen is. Pauw had het potje naast zijn stoel gezet met de bedoeling het pas achteraf aan de prinses te geven. Maar toen Máxima het zag riep ze uit: 'Ik hou van jou! Zó veel.' Het fragment mocht niet worden uitgezonden.

Uit het interview dat Paul Witteman met Willem-Alexander in 1997 maakte, werden 12 seconden geschrapt. De kroonprins zei daarin dat hij een wet die de doodstraf invoert wellicht niet zou ondertekenen. Wim Kok, toen premier, zou de uitspraak hebben geschrapt, schrijven Volkskrant- redacteuren Remco Meijer en Jan Hoedeman in een boek over Willem-Alexander.

De schaar ging zelfs in het interview dat Brecht van Hulten met Hans Smit voor het Jeugdjournaal maakte. Van Hulten: 'We stelden een vraag waarbij Willem-Alexander en Máxima moesten kiezen welke van twee beroemdheden ze het leukst vonden.' De presentatrice kan niet zeggen om wie het ging. Ze begrijpt wel waarom het fragment eruit moest.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden