Hofdame nieuwe stijl is organisator

Solliciteren als hofdame heeft geen zin. De koningin dient haar oog op je te laten vallen. Hofdame drs. Ottoline Antoinette Gaarlandt begeleidt Máxima bij haar inburgering....

ZE IS 'inhoudelijk sterk', zegt een hofdignitaris. Ze is 'een intellectuele dame', beaamt iemand van een organisatiecomité die met haar te maken had, 'maar ook heel erg iemand van ons-soort-mensen'.

De begaafde en beschaafde drs. Ottoline Antoinette (Lieke) Gaarlandt (1947) begeleidt de komende maanden Máxima Zorreguieta tijdens haar kennismakingstocht door Nederland. Ze heeft het openbare programma voor prins Willem-Alexander en zijn aanstaande bruid meebedacht en voorbereid. Ook is zij nauw betrokken bij het niet-publieke deel van Máxima's inburgeringscursus. Als hofdame van koningin Beatrix is Gaarlandt sinds eind mei 'uitgeleend' aan Máxima.

Wat aan het Nederlandse hof een hofdame heet, gaat in Engeland door het leven als lady in waiting. Op de vraag wat zo'n hofdame nou precies doet, pleegt een van de andere hofdames van Beatrix - de vorstin heeft er vijf - het fijnbesnaarde grapje te maken: 'I'm lady in waiting, but I never wait.'

Een hofdame, zo verzekeren ingewijden, is geen relict uit antieke tijden, maar een eigentijdse organisator van vooral de binnenlandse bezoeken die de koningin en haar familieleden afleggen. Dit steeds in samenwerking met een adjudant van de militaire hofhouding en projectmedewerkers van de Rijksvoorlichtingsdienst. Ook vergezellen de hofdames beurtelings de koningin tijdens buitenlandse staatsbezoeken, zoals Gaarlandt eerder dit jaar deed in Rusland.

Gaarlandt paart een gedegen algemene kennis aan het vermogen 'om zowel afwezig als aanwezig te zijn'. Ze beweegt zich even gemakkelijk aan het hof van Jordanië als op de afdeling demente bejaarden van Huize Avondrood. Gaarlandts kennis is van belang vanwege Beatrix' taakopvatting van het koningschap, dat inhoudelijk moet zijn. Het is daarom niet toevallig dat Máxima's vandaag beginnende bezoekenreeks zich niet louter kenmerkt door wuiven en zwaaien, maar door een thematische aanpak.

Lieke Gaarlandt, geboren Van Voorst van Beest, groeide op in Arnhem in een gezin met twee broers. Ze bezocht het Stedelijk Gymnasium waar ze volgens een oud-klasgenoot 'een excellente leerling' was. Tijdens haar studie Frans in Leiden was ze lid van de VVSL, het toenmalige vrouwencorps. Na haar huwelijk vestigde ze zich in Rotterdam. Daar gaf ze vanaf 1972 lessen Frans op de havo-afdeling van de hervormde pedagogische academie Koningin Wilhelmina (nu Ichthus Hogeschool). Oud-directeur Cees van der Vlerk herinnert zich haar als 'een degelijke, zeer opgewekte vrouw'. Ze kon 'goed met de moeilijke leerlingen in vier en vijf havo omgaan'. Daarna ging de havo-afdeling op in een scholengemeenschap, 'en daar had ze geen zin in', zegt Van der Vlerk. Gaarlandt stapte over naar het Erasmiaans Gymnasium en in 1983 naar Van Dale Lexicografie, waar zij redactrice was van het Groot woordenboek Frans-Nederlands.

Eind jaren tachtig verhuisden zij en haar echtgenoot naar Wassenaar. Ze vervulde een bestuursfunctie bij het Dames Leesmuseum in Den Haag en begon in Leiden aan haar tweede studie: algemene literatuurwetenschap.

Volgens een vroeger systeem had de koningin hofdames in alle grote steden. Formeel bestaat die verdeling niet meer, maar toen begin jaren negentig de in Wassenaar woonachtige hofdame Harriëtte Goudswaard afzwaaide, lag het niettemin voor de hand dat een opvolgster in de Haagse regio werd gezocht.

Solliciteren naar zo'n baan heeft geen zin. Het oog van de koningin of een lid van haar hofhouding dient op je te vallen, ten einde een kans te maken op een kennismakingsgesprek aan het hof. Hoe Gaarlandt er belandde is onduidelijk. Vast staat dat haar man, die carrière maakte bij Robeco, een broer is van Jan Geurt Gaarlandt, directeur van uitgeverij Balans waar een bundel toespraken van Beatrix verscheen, alsmede de door Beatrix met archiefvoorzieningen mogelijke gemaakte Wilhelmina-biografie van Cees Fasseur. Jan Geurt Gaarlandt is op zijn beurt gehuwd met een zuster van de voormalige grootmeester aan het hof, Floor Kist.

Onder Juliana werden hofdames gerecruteerd uit de vriendenkring van de koningin. Nu niet meer. Alleen de grootmeesteres (een soort super-hofdame) is een kennis van Beatrix uit haar Leidse studententijd. Vrouwen als Gaarlandt dienen de rol van hofdame als een erefunctie te beschouwen. Zij hebben geen dienstverband, ontvangen louter een 'kostenvergoeding', dienen dus financieel onafhankelijk te zijn, al dan niet dankzij een vermogende echtgenoot, maar worden desalniettemin geacht tenminste een dag per week beschikbaar te zijn.

Voor Gaarlandt geldt deze maanden een verzwaarde inspanning. Hoewel als begeleidster toegevoegd aan Máxima, is zij vrijgesteld van het beantwoorden van de fanmail voor dit aanstaande zeventiende lid van het Koninklijk Huis. Ook over de verzoeken van scholen en ziekenhuizen om zich naar Máxima te mogen vernoemen, hoeft zij zich niet te buigen. Alle post wordt door het secretariaat van Willem-Alexander beantwoord. In strijd met de geldende afspraak dat de ruim driehonderd werknemers tellende dienst van het Koninklijk Huis niet zal worden uitgebreid, is bovendien vorige week een adjunct-particulier secretaris aan Noordeinde 66 toegevoegd teneinde Jaap Leeuwenburg, particulier secretaris van Willem-Alexander sinds 1995, te ondersteunen.

De komende weken leert Máxima de provincies kennen, en de provincies haar. Vast staat dat als deze missie is voltooid, Gaarlandt zal terugtreden in haar dienstige rol achter koningin Beatrix. Waarschijnlijk krijgt Máxima dan een van Buitenlandse Zaken gedetacheerde diplomate als eigen particulier secretaris. Tot de mogelijke kandidaten wordt gerekend Renée Jones-Bos, ambassadeur voor de mensenrechten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden