Hof VS moet beslissen over toelaatbaarheid van positieve actie

Is positieve discriminatie aanvaardbaar in het hoger onderwijs? Het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft die beladen vraag deze week opnieuw onder de loep genomen, omdat de Texaanse studente Abigail Fisher zich gediscrimineerd voelt - als blank slachtoffer van 'affirmative action'.

NEW YORK - Fisher klaagde de Universiteit van Texas (UT) aan omdat zij vanwege haar huidskleur geen plek zou hebben gekregen. De teleurgestelde studente meent dat ze wel toegelaten zou zijn als de univerisiteit geen voorrang zou geven aan zwarte studenten of jongeren uit andere minderheden.


Haar zaak kwam bij het hoogste beroepshof in Washington terecht; het hof dat in 2003 nog oordeelde dat een beperkte mate van positieve discriminatie toegestaan is. Tijdens de hoorzitting woensdag hoorden de opperrechters opnieuw de argumenten voor en tegen Fishers stelling dat positieve actie in strijd is met de Grondwet.


Van diverse, conservatieve rechters is bekend dat huidskleur volgens hen geen enkele rol mag spelen bij de toelating tot universiteiten. 'Er moet toch een logisch eindpunt zijn voor uw toepassing van het begrip ras', zei John Roberts, de voorzitter van het hoogste gerechtshof, woensdag tegen de advocaat van de UT, die de praktijk verdedigde. 'Wanneer komt dat eindpunt?' Zijn gematigde collega Anthony Kennedy zal in deze zaak vermoedelijk de beslissende stem uitbrengen. 'Wat u zegt, is dat ras het zwaarst weegt', zei de sceptische Kennedy tegen de advocaat, die dit ontkende.


Wanneer het arrest volgend jaar verschijnt, dan zal het als nieuwe leidraad gelden voor alle openbare onderwijstellingen in de VS. De geanimeerde hoorzitting in Washington werd dan ook in heel Amerika met argusorgen gevolgd, met name op universiteiten. Na eeuwen van slavernij en rassenscheiding is affirmative action sinds de jaren zestig toegestaan. Het Hooggerechtshof voegde negen jaar geleden toe: zolang er geen quota worden gehanteerd, en zolang huidskleur ('ras' in de Amerikaanse discussie) niet de enige factor is.


De meeste universiteiten selecteren streng op basis van cijferlijsten en toelatingsexamens. In zeven staten zijn wetten aangenomen om positieve actie te verbieden. In die staten hanteren de openbaaronderwijsinstellingen vaak andere manieren om een gemêleerde studentenbevolking aan te trekken. Ze gaan bijvoorbeeld actief achter leerlingen aan op scholen in de armste wijken om sociaal-economische en raciale diversiteit te bewerkstelligen.


Tal van 'vrienden van het Hof' hebben de opperrechters getracht te overtuigen in openbare brieven. Oud-generaals, univeriteitsvoorzitters en bedrijven betogen allemaal dat positieve discriminatie nog altijd wenselijk is om het hoger onderwijs een ware afspiegeling te maken van de Amerikaanse bevolking. Maar de progressieve expert Richard Kahlenberg is in het nieuws gekomen door een alternatief beleid te bepleiten, waarbij niet 'ras', maar klasse expliciet wordt meegewogen. Dat leidt tot een rechtvaardiger toelatingsbeleid en vanzelf ook tot de gewenste 'kleur-diversiteit', zegt hij.


Zo'n aanpak heeft het voordeel dat de beroemde burgerrechtenleider Martin Luther King zich er al voor uitsprak. King was immers voor 'kleurenblindheid', niet voor voorrang op basis van ras. 'Het is een eenvoudige zaak van gerechtigheid', zei King in 1964, 'dat Amerika ook een groot deel van de vergeten, blanke armen moet redden, terwijl het creatief omgaat met de taak om de neger te verheffen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden