Nieuws gerrymandering

Hof VS bemoeit zich niet met herindeling kiesdistricten en werkt daarmee Republikeinen in de hand

Voorstanders van de hervorming van het Amerikaanse kiesstelsel hebben donderdag een gevoelige nederlaag geleden. Het Amerikaanse Hooggerechtshof besloot met 5 tegen 4 stemmen dat het zich niet gaat bemoeien met de omstreden gerrymandering-praktijk, waarbij de partij die aan de macht is de grenzen van kiesdistricten zo aanpast dat die met zo klein mogelijke meerderheden in zoveel mogelijk kiesdistricten kan winnen.

Demonstranten voor het Hooggerechtshof. Beeld EPA

Vooral de Democraten hebben last van die praktijk sinds de Republikeinen in 2010 in een groot aantal staten de meerderheid in het staatsparlement wonnen en ook de gouverneursposten in handen kregen. Daardoor kregen ze de gelegenheid druk aan de slag te gaan met het opnieuw indelen van de kiesdistricten. De truc is dan zoveel mogelijk Democratische kiezers in een paar kiesdistricten te proppen, zodat de Republikeinen in nabijgelegen kiesdistricten net verzekerd zijn van een meerderheid. Het resultaat daarvan is dat het voor de onderliggende partij heel moeilijk wordt zetels in het Amerikaanse Congres terug te winnen van de andere partij. 

De zaak draaide om het herindelen van de kiesdistricten door de Republikeinen in North Carolina en gerrymandering door de Democraten in Maryland. In beide gevallen besloot het Hof niet in te grijpen, omdat gerrymandering volgens een meerderheid van de rechters onder leiding van opperrechter John Roberts   ‘een politieke kwestie is die buiten het bereik van de federale rechter valt’.  Zij concludeerden dat de Amerikaanse grondwet federale rechters niet de bevoegdheid geeft om de politieke macht tussen de twee belangrijkste partijen te herverdelen. Ook hebben de rechters volgens Roberts en de vier conservatieve rechters in het Hof niet de bevoegdheid de partijen voor te schrijven hoe zij te werk moeten gaan bij het herindelen van de kiesdistricten.

Liberale rechters

De vier liberale rechters in het Hooggerechtshof waren het niet met hun collega’s eens. Volgens hen druist het herindelen van kiesdistricten door een partij voor politiek gewin duidelijk in tegen de Amerikaanse grondwet. Zij wezen erop dat Republikeinse afgevaardigden bij het opstellen van hun plannen voor het opnieuw indelen van de kiesdistricten niet onder stoelen of banken staken dat het hen erom ging hun meerderheid in handen te houden. David Lewis een Republikein in North Carolina motiveerde de nieuwe indeling zelfs met het argument: ‘Ik denk dat het beter is Republikeinen te kiezen dan Democraten. Dus heb ik deze kaart getekend om iets te bevorderen dat naar mijn mening het beste voor het land is’.

Doel van Lewis’ operatie was ervoor te zorgen dat de Republikeinen hun voorsprong op de Democraten zouden houden: tien zetels tegen drie voor de Democraten, hoewel beide partijen vrijwel gelijk stonden. Het hertekenen van de grenzen had succes. In 2016 haalden de Republikeinen in North Carolina bij de Congresverkiezingen 53 procent van de stemmen, maar daarmee kregen zij 10 van de 13 Congreszetels in handen.

De uitspraak kan grote gevolgen hebben voor de uitkomst van de verkiezingen van volgend jaar. Volgens critici wordt het gerrymandering steeds extremer, ook doordat de partijen met behulp van big data en computer software een steeds beter beeld hebben van waar hun kiezers en die van de tegenstander zitten. Daarbij komt dat in 2020 een nieuwe volkstelling wordt gehouden. Op basis daarvan kan dan een nieuwe ronde herindelen van de kiesdistricten beginnen.

VERDER LEZEN

Gerrymandering is niet de enige zwakke plek van het Amerikaanse democratisch systeem. In november zetten we de bedoelde en onbedoelde beperkingen op een rij voor de Congresverkiezingen. 

In Charlotte zagen we in 2016 hoe de grens van een kiesdistrict over het midden van een bochtige laan in een mooie buitenwijk loopt – een uitgekiend voorbeeld van gerrymandering.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden