Nieuws Allard Pierson Museum

Hof: nog geen uitspraak over Krimgoud

Het gerechtshof in Amsterdam heeft nog geen uitspraak gedaan over de schatten die het Allard Pierson Museum in Amsterdam had geleend van vier musea op de Krim voor een tentoonstelling in 2014. Zowel Oekraïne als de musea eisen die op.

Aardewerken kruikjes in de vorm van een ram; 2de/3de eeuw n.Chr. Beeld Simferopol, Centraal Museum van Tauris

Het hof verlangt meer informatie over wie de eigenaar was van het ‘Krimgoud’ en welke vorm van beheer de musea op de Krim daarover hadden. Dit staat in een zogenoemd tussenarrest dat het hof dinsdag heeft gewezen. Verwacht werd dat de raadsheren een einduitspraak zouden doen. Eind 2016 bepaalde de rechtbank in Amsterdam dat de Krimschatten moeten worden afgegeven aan de Oekraïense staat. Daartegen hadden de vier musea op de Krim hoger beroep aangetekend.

Het geschil ontstond toen de Krim in maart 2014 door Rusland werd geannexeerd en het schiereiland zich afscheidde van Oekraïne. In het Allard Pierson Museum was op dat moment de tentoonstelling De Krim – Goud en geheimen van de Zwarte Zee te zien, waarvoor zowel bruiklenen waren verkregen van een museum in Oekraïne als van vier musea op de Krim.

Na de expositie verlangden de Krimmusea hun uitgeleende collectiestukken terug. Het gaat om honderden archeologische vondsten, die volgens een expert bepalend zijn voor de identiteit van het schiereiland. De Oekraïense staat eiste die evenwel ook op. Het Allard Pierson Museum, dat onder de Universiteit van Amsterdam valt, besloot de Krimschatten na de tentoonstelling op te slaan, mede uit vrees voor claims. De rechter moest maar beslissen wie daarop aanspraak kon maken.

Cultureel erfgoed

De rechtbank in Amsterdam oordeelde ruim twee jaar later dat het museum de Krimschatten moet afgeven aan Oekraïne, omdat ze tot het erfgoed van dat land behoren. De rechters baseerden deze beslissing onder meer op een Unesco-verdrag uit 1970 over de bescherming van cultureel erfgoed. Dit verdrag is zowel door Nederland als door Oekraïne geratificeerd.

Het Allard Pierson Museum in Amsterdam. Beeld Hollandse Hoogte / Berlinda van Dam

Volgens het hof is het Unesco-verdrag in deze situatie echter niet van toepassing; het ziet toe op illegale uitvoer van cultuurgoederen en daarvan is hier geen sprake. Volgens het hof zijn de Krimschatten rechtmatig uitgevoerd naar Nederland en houdt het Allard Pierson Museum die nu ook rechtmatig onder zich; het heeft teruggave aan de Krimmusea terecht opgeschort, gezien het feit dat Oekraïne zich daartegen verzet.

Om het geschil goed te kunnen beoordelen, wil het hof nu meer informatie hebben over de wederzijdse aanspraken op het betwiste erfgoed. ‘De opinies spreken elkaar op vele punten tegen’, zo staat in het tussenarrest te lezen.

De Krimmusea beroepen zich er niet op dat zij de eigenaar van de uitgeleende objecten zijn, zo stelt het hof vast, maar dat zij die beheren en dat ze daarom in hun collecties moeten terugkeren. De Oekraïense staat stelt eigenaar te zijn van de Krimschatten en verlangt op die grond de overdracht van de objecten. Dat geldt ook voor de in 2014 uitgeroepen ‘Autonome Republiek van de Krim’, die door Nederland niet wordt erkend.

Einduitspraak

De procespartijen krijgen nu twee maanden om hierover nadere inlichtingen te verschaffen. De einduitspraak van de raadsheren volgt naar verwachting pas over zes tot negen maanden.

Inmiddels liggen de Krimschatten al bijna vijf jaar opgeslagen in Nederland – de tentoonstelling liep op 31 augustus 2014 af. Het geschil kost het Allard Pierson Museum handenvol geld; in november 2015 was de rekening al opgelopen tot ruim 300 duizend euro, waarvan bijna twee ton aan juridische kosten. De rechtbank oordeelde dat Oekraïne alleen de opslag- en inspectiekosten hoeft te vergoeden, tezamen ruim 100 duizend euro.

Gesp van een riem, met kop van een adelaar, zilver, ijzer en glas; 7de eeuw n.Chr. Beeld Simferopol, Centraal Museum van Tauris

Naar de uitspraak van het hof wordt met spanning uitgekeken, mede gezien de moeizame relatie die Nederland met Rusland heeft sinds de ramp met vlucht MH17. De Russische minister van Cultuur dreigde in november 2017 de samenwerking met Nederlandse musea op te zeggen als de Krimschatten ook in hoger beroep zouden worden toegewezen aan Oekraïne. Dat zou onder meer een klap zijn voor de Hermitage Amsterdam, dat sinds 2009 tentoonstellingen organiseert die op de enorme collectie van de Hermitage in Sint-Petersburg steunen.

35 duizend bezoekers

De tentoonstelling over de Krimschatten in het Allard Pierson Museum trok in 2014 ruim 35 duizend bezoekers. De expositie werd al op de openingsdag verlengd en was bijna zeven maanden te zien in Amsterdam.

Kiev of de Krim, dat is de kwestie

Terwijl stukken uit de Krim te pronk lagen in Amsterdam, annexeerde Rusland de plaats van herkomst. Nu moet de rechter uitmaken naar wie ze teruggaan. Is dit wel Oekraïens erfgoed?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden