Hof: landen moeten meer doen tegen eerwraak

Europese overheden hebben een verregaande verplichting vrouwen te beschermen tegen huiselijk geweld en eerwraak.

Bovendien heeft het EHRM, het hoogste rechtscollege in Europa, voor het eerst erkend dat geweld tegen vrouwen een ernstige vorm van discriminatie is, aldus prof. Cees Flinterman, lid van het Comité tegen vrouwendiscriminatie (CEDAW) van de Verenigde Naties.

Daarmee zegt het EHRM dat geweld tegen vrouwen niet kan worden afgedaan als een incident of een privézaak, maar dat het moet worden gezien als een structureel, maatschappelijk probleem.

‘Daar ben ik heel blij mee’, zegt Flinterman. ‘Het CEDAW behandelt ook klachten over vrouwengeweld, maar onze uitspraken zijn juridisch niet bindend. Die van het hof zijn dat wel voor alle 47 lidstaten van de Raad van Europa. De reikwijdte van de uitspraak is veel breder dan Turkije alleen.’

Niet genoeg gedaan

De leden van het hof oordeelden op 9 juni unaniem dat de Turkse autoriteiten niet genoeg hebben gedaan om Nahide Opuz (37) en haar moeder te beschermen. De vrouwen werden jarenlang mishandeld door Opuz’ echtgenoot Huseyin, die in 2002 zijn schoonmoeder doodschoot. Deze verklaarde dat hij de moord had begaan omdat zijn eer was geschonden.

In 2008 werd hij weliswaar tot levenslang veroordeeld, maar vervolgens mocht hij de beroepsprocedure in vrijheid afwachten. Daarna ging hij door met het bedreigen van Opuz. Het hof heeft Turkije veroordeeld tot het betalen van een schadevergoeding van 36.500 euro aan het slachtoffer.

‘De staat wist dat er sprake was van ernstige dreiging, en had dus moeten optreden’, zegt Ineke Boerefijn van het Studie- en Informatiecentrum Mensenrechten van de Universiteit Utrecht, die de uitspraak een ‘mijlpaal’ noemt.

Nieuw is volgens haar dat het EHRM ‘heel breed’ naar het juridische systeem – dat passief en discriminerend wordt genoemd – heeft gekeken.

‘Het hof telt de gevolgen van de tekortkomingen in wetgeving, het gedrag van de politie en de rechterlijke macht bij elkaar op, en concludeert dat Turkije zijn verplichtingen om vrouwen tegen mishandeling te beschermen niet is nagekomen.’

Turkije zei tijdens de behandeling van de zaak niets te kunnen doen omdat Opuz en haar moeder de aangifte hadden ingetrokken (dat hadden zij onder bedreiging van de echtgenoot gedaan, die dat kon doen omdat hij steeds werd vrijgelaten). Het hof neemt het de autoriteiten ‘zeer kwalijk’ dat zij niet hebben onderzocht waarom de vrouwen de klachten introkken, terwijl zij op de hoogte waren van de dreiging, aldus Boerefijn.

Implementatie blijft achter

De afgelopen jaren heeft Turkije wetgeving en protocollen ingevoerd om huiselijk geweld tegen te gaan, zegt PvdA-Europarlementariër Emine Bozkurt, die optreedt als Europees rapporteur vrouwenrechten in Turkije. ‘Alleen de implementatie blijft achter. In kleine plaatsen worden vrouwen door de politie nog steeds teruggestuurd naar hun man: los het zelf maar op.’ Daarom is het Opuz-arrest volgens haar een belangrijke ‘wake up call’ voor Turkije, die de mensenrechten op orde moet hebben om te kunnen toetreden tot de Europese Unie. ‘Daar kunnen vrouwen met het arrest in de hand van profiteren.’

Er moet vooral een ‘kentering in denken’ op gang worden gebracht, meent de Nederlands-Turkse advocate Famile Arslan. ‘In Turkije doet men in het algemeen erg lacherig over vrouwenmishandeling. Ook onder aanklagers en rechters is dat geaccepteerd. Dat kan doorbroken worden wanneer meer vrouwen zitting nemen in de rechterlijke macht.’

\N (Joost van den Broek / de Volkskrant) Beeld
\N (Joost van den Broek / de Volkskrant)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden