Hoezo meer eigen familie?

Onder de vlag van eigen verantwoordelijkheid wordt fors bezuinigd

Eigen verantwoordelijkheid, wie zou daar tegen durven zijn? ‘Juist een hoogleraar actief burgerschap zou het moeten waarderen en stimuleren wanneer mensen hun verantwoordelijkheid nemen’, betoogt CDA-Kamerlid Jan de Vries in reactie op mijn columns over de bezuinigingen op de AWBZ (Forum, 2 juli).

Oneens
Helemaal waar. Toch zijn De Vries en ik het hartgrondig oneens. Onder ‘verantwoordelijkheid nemen’ kan blijkbaar een wereld van meningsverschil schuil gaan. Het begint al bij het bijvoeglijk naamwoord dat doorgaans aan verantwoordelijkheid wordt gekoppeld: eigen.

De Vries vermijdt die toevoeging maar duidelijk is dat het daarover gaat: hij vindt dat ik moet waarderen dat ‘mensen hun verantwoordelijkheid nemen voor elkaar en niet te gemakkelijk een beroep doen op collectieve voorzieningen’.

Ik denk bij de term verantwoordelijkheid eerder aan collectieve verantwoordelijkheid, als het over zorgvoorzieningen gaat. Ik pleitte ervoor onze collectieve verantwoordelijkheid te nemen door meer premie (of belasting) te betalen.

Opdat dementerenden naar de dagopvang kunnen blijven gaan en niet hele dagen door mantelzorgers hoeven te worden opgevangen. Mantelzorgers die nu al in groten getale overbelast zijn, zoals uit recent onderzoek bleek. Collectieve verantwoordelijkheid nemen betekent hier: die mensen ontlasten, door meer premie of belasting betalen.

Tweedeling
Het alternatief is tweedeling: rijken kunnen wel naar dagopvang, armeren niet. En rijke verpleeghuisbewoners kunnen wel naar buiten en wel dagelijks douchen, armere niet. Dit is geen karikatuur zoals De Vries mij verwijt, maar kabinetsbeleid, onder de naam ‘pluspakket’.

Het kabinet heeft daartoe met steun van de CDA-fractie besloten. De Vries steunt dit want hij wil dat mensen ‘verantwoordelijkheid nemen voor elkaar en niet te gemakkelijk een beroep doen op collectieve voorzieningen’. Wie gebruikmaakt van collectief gefinancierde dagopvang, ontloopt de eigen verantwoordelijkheid, is de suggestie.

Individuele, ‘eigen’ verantwoordelijkheid, is hier, zoals vaak, een dure term voor ‘eigen familie’ en ‘eigen portemonnee’. Voor meer beroep op mantelzorg en meer uit eigen zak betalen.

Pluspakketten zijn daar een goed voorbeeld van: bewoners van verpleeghuizen en gehandicapteninstellingen mogen voortaan kiezen of ze hun familie vragen of individueel bijbetalen als ze naar buiten willen. Dat geldt ook voor het kabinetsbesluit om ‘ondersteunende en activerende begeleiding’ te reduceren tot ‘begeleiding’.

Dat kan inderdaad gaan om de voorbeelden die de Vries geeft: hulp bij boodschappen of uitstapjes of huiswerkbegeleiding voor ADHD’ers. Dat zijn echter wel de makkelijkste voorbeelden – al is het maar omdat huiswerkbegeleiding eerder thuishoort bij onderwijs dan bij zorg.

Voorbeelden
De Vries zwijgt over de voorbeelden die ik gaf: de dagopvang voor dementerende ouderen, of dagbesteding voor gehandicapten in zorgboerderijen, ateliers of restaurants. Die voorzieningen worden uit de AWBZ geschrapt en gaan in afgeslankte vorm naar de Wmo en dus de gemeente.

Gemeenten krijgen 127 miljoen extra voor deze nieuwe taken, maar daarvoor krijgen ze ook zestigduizend extra zorgvragers. Per persoon hebben ze voor die mensen 2.100 euro per jaar, een fractie van wat er in de AWBZ voor stond. Bovendien verdubbelt het aantal dementerenden de komende decennia en komen er dus tweemaal zoveel zorgvragers voor hetzelfde geld.

Onder de vlag van eigen verantwoordelijkheid wordt dus fors bezuinigd. Dat wil De Vries ook, want in meer collectieve verantwoordelijkheid ziet hij niets. Premieverhoging leidt tot tweedeling, betoogt hij: ‘de bereidwilligheid mee te betalen aan de zorg voor de ander zal daardoor snel slinken’.

Meer betalen
Maar is dat nu zo? Er zijn veel aanwijzingen dat Nederlanders kwaliteit en toegankelijkheid van zorg zo belangrijk vinden dat ze liever meer betalen dan daarop in te leveren. Bovendien zouden we rijke mensen er nog eens op kunnen wijzen dat zij onevenredig weinig AWBZ-premie betalen.

Deze wordt namelijk alleen geheven over de eerste twee belastingschijven. Voorstellen om ook over de overige schijven premie te heffen, heeft het CDA nooit gesteund.

‘De houdbaarheid en kwaliteit van de langdurige zorg van morgen vraagt moedige politieke keuzes vandaag’, besluit De Vries. Inderdaad: daarom stel ik moedige keuzes voor: de AOW-leeftijd te verhogen, hypotheekrenteaftrek beperken, AWBZ-premie gelijkmatiger verdelen en verhogen. Dat alles lijkt me moediger en rechtvaardiger dan meer eigen familie en eigen portemonnee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden