Hoezo kleinzielig politiek geneuzel

In de politieke arena van Amersfoort ruikt het tegenwoordig weer naar bloed, dankzij de Burgerpartij en Leefbaar Amersfoort. 'We zijn doorgeslagen hier.'..

Het gemeentelijk bestuur van Amersfoort is ook al niet meer wat het was.

Komt door het duale systeem dat sinds de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2002 van kracht is, zegt de een. De komst van lokale partijen, zegt de ander, die heeft Amersfoort op z'n kop gezet.

'Maar het komt natuurlijk door die twee factoren samen', zegt Cees van Engelenhoven, voormalig wethouder voor D66 en een van de twee overgebleven raadsleden voor die partij. Alles moet anders, luidt nu het credo in Amersfoort. Van Engelenhoven: 'De oude partijen, de nieuwe partijen, allemaal roepen ze hetzelfde. Afstand van de oude politiek, alles moet anders. Want anders is beter.'

Vroeger, zegt Lideke Willenborg, sinds 1992 raadslid voor de VVD, belde je met de wethouder. 'Je sondeerde even. Ja toch?' Is er niet meer bij, in de gedualiseerde en hardere gemeenteraad. Tegenwoordig kan een wethouder niet eens meer van zijn eigen partijgenoten op aan. De coalitie heeft de afgelopen anderhalf jaar al vijf keer op ploffen gestaan: Italiaanse taferelen in Amersfoort.

Zeeën van schriftelijke vragen krijgt het college over zich heen - ze wisten voorheen amper dat het middel bestond. Zo'n Van Wegen van de Burgerpartij, of anders Smit van Leefbaar Amersfoort: ze bombarderen het college met schriftelijke vragen.

Wat is er aan de hand, in Amers-foort? Amersfoort! In 2000 door onderzoeksbureau Nyfer nog uitgeroepen tot aantrekkelijkste stad van het land. Stad van stabiel bestuur, van vooruitgang en voorspoed, van economische groei, prachtige nieuwbouwwijken. Belichaming van het optimisme en het eeuwig economisch crescendo van de jaren negentig van de vorige eeuw. Ze hadden er in de gemeenteraad niet eens een oppositie, zo goed ging het. GroenLinks, de oppositiepartij, maakte éigenlijk gewoon deel uit van de coalitie. Want waar viel in Amersfoort oppositie tegen te voeren? Juist, nergens tegen.

Dat dachten tenminste de zittende partijen in de raad, tot maart 2002 zes in getal. Nu zijn het er elf - op zich al een signaal van onvrede. Van de vijf nieuwelingen behoren er bovendien drie tot de lokale golf, tot de verspreiders van het Leefbaar -gedachtengoed van openheid van bestuur en participerende burger: Leefbaar Amersfoort (LA, 4 zetels), Burgerpartij Amersfoort (BPA, 2 zetels) en Hart van Amersfoort (HvA, 1 zetel) - dat zegt ook iets.

Iedereen in Amersfoort is het erover eens dat de politiek met de komst van de Leefbaren levendiger is geworden. De publieke tribune stroomt bij raadsvergaderingen regelmatig vol. De suffe gemeenteraadszaal is weer een politieke arena waar het naar bloed kan ruiken.

'Dat zie ik als het grootste succes van onze partij', zegt Hans van Wegen van de BPA. 'Van de BPA ja. Wij verzorgen met z'n tweeën vijftig procent van de publiciteit en het kabaal.' Van Wegen werkte jarenlang voor de Verenigde Naties, tot hij uit het buitenland terugkeerde naar Amersfoort en actief werd in de gemeentepolitiek.

Waarom? Kijk, Van Wegen heeft het gymnasium afgemaakt. Dan kun je wat. Maar de meeste mensen, daar moet je van uitgaan, hebben niet meer dan lagere school-plus. 'En dan wordt politiek een ander verhaal. Als nou maar iedereen gymnasium had, dan was het makkelijk.' Veertig emails per dag krijgt hij, van de lagere school-plussers.

Dat is de moderne politiek, zegt Van Wegen. De burger die zich rechtstreeks meldt als er iets aan schort. Die jongens van de PvdA, die nog altijd een keer in de acht weken staan te stencilen: heel treurig voorbeeld van ouwe politiek.

Van Wegen is de grote onruststoker in de gemeenteraad. 'Die man is zo publiciteitsgeil', zegt Van Engelenhoven van D66. 'Het gaat allang niet meer om de inhoud. De motivatie om raadslid te worden is bij dat soort mensen totaal anders.' 'Publiciteitsgeil? Ik?', zegt Hans van Wegen. 'Zei hi ¿ j dat? Had Cees zeker net even in de spiegel gekeken. Als er nou één opportunist rondloopt!'

Ze spelen tegenwoordig flink op de man, in Amersfoort. Dat was vroeger veel minder.

De BPA werd opgericht in juni 1998. Rafael Smit, voorheen PvdA, stampte een paar weken voor de verkiezingen van 2002 Leefbaar Amersfoort uit de grond. En voormalig VVD-wethouder Ton Berends (Hart van Amersfoort) begon tijdens de vorige raadsperiode voor zichzelf en behield vorig jaar maart zijn zetel. LA en HvA hebben inmiddels de eerste stappen gezet op weg naar een fusie. Aanvankelijk lonkte Smits LA ook naar de BPA van Van Wegen, maar die liefde is over. De twee prima donna's van de raad liggen elkaar niet zo.

'Het is eigenlijk een beetje een Boerenpartij-achtige toestand, die BPA', zegt Smit. 'Weet je nog, de Boerenpartij? Van die rare Hendrik Koekkoek.' Van Wegen: 'Koekkoek! Die had volgens mij geen gymnasium. Lagere tuinbouwschool, dacht ik.' Van Wegen verwacht binnenkort de vorming van één grote Stadspartij. 'Maar wij doen niet mee. De mensen moeten wat te kiezen hebben.'

Smit, zegt Van Wegen, die wil gewoon wethouder worden. Zelf wil hij juist géén wethouder worden. 'Ik ben nu financieel onafhankelijk. Als ik wethouder word, lever ik geld in. Bovendien, ik heb aan tafel gezeten met de secretaris-generaal van de VN! Zit je er dan nog op te wachten wethouder te worden? Dacht het niet.'

Hij laat het bij het bestoken van het college, middels zijn gevreesde schriftelijke vragen. 'Dat is helderder dan vroeger. Toen belden ze elkaar even op en maakten een deal.' 'Die schriftelijke vragen van die Van Wegen', zegt Ton Berends. 'Ik lees ze geeneens meer. Dat is alleen maar voor de publiciteit. Ik denk wel eens: goed dat de buitenwereld niet ziet hoe we hier bezig zijn.'

'Wij zijn de super-vragenstellers', zegt Hans van Wegen trots. 'En je ziet dat de PvdA en de VVD er nu ook mee beginnen. Die denken ook: hé, zo'n schriftelijke vraag is toch weer een kleine advertentie in de Amersfoortse Courant waarvoor je niet hoeft te betalen.'

Die mannen van de LA zijn een beetje zielig, vindt Van Wegen. Komen uit partijen als de PvdA of de VVD, waar ze het niet hebben gered. Zagen hun kans schoon dankzij Fortuijn en de tijdgeest. Die Berends van HvA is helemaal zielig. 'Problemen met drank en zo.' 'Popiejopie, die man', zegt Berends.

De omgangsvormen zijn sterk veranderd. 'Vroeger was het ouwe-jongens-krentenbrood', zegt Van Wegen. 'Nu nemen we elkaar meer de maat. Dat kan best wel eens lastig zijn, als je veertig jaar lang ongestoord je gang hebt kunnen gaan.'

De laatste schriftelijke vraag van de BPA betrof de prullenbakken in de Langestraat en omgeving. Design-prullenbakken, een persoonlijke hobby van wethouder De Wilde, zegt Van Wegen. Wat blijkt: 'De diameter van deze design-prullenbakken is veel te klein. Zodra er een frietbakje of een leeg colablikje dwars in de design-prullenbakken zit, is de design-prullenbak verstopt en gooit het publiek noodgedwongen zijn afval op straat.'

Nee, zegt Van Wegen, dat is geen kleinzielig politiek geneuzel. Evenmin als de schriftelijke vraag over de drie nieuwe bruggen in de wijk Rustenburg, die veel te steil zijn, waardoor bejaarden vastlopen met hun rollator.

'De Burgerpartij is een hele burgerlijke partij', zegt Rafael Smit. 'Ze pluizen ' s ochtends de krant uit en komen ' s avonds al met schriftelijke vragen', zegt Cees van Engelenhoven. 'De ambtenaren hebben er een hoop werk van.'

'In het stadhuis heb ik de mare al opgevangen: laten we het maar doen, anders krijgen we weer vragen', zegt Hans van Wegen. Dus het helpt, de lawine aan schriftelijke vragen. 'De gemeente gaat z'n werk beter doen.' Overigens kan Smit van LA er ook wat van. Zijn partij stelde vorig jaar nog meer schriftelijke vragen dan de BPA.

'Ze zijn niet te veronachtzamen, die twee partijen', zegt Lideke Willenborg. 'Ze manifesteren zich. Als er vroeger sprake was van een regentenmentaliteit, dan begint dat er nu wel beter op te worden, dat moet ik toegeven.'

Cees van Engelenhoven ziet het allemaal met zeer gemengde gevoelens aan. 'Veel van de nieuwe raadsleden vinden hun persoonlijk profiel belangrijker dan de stad. Er wordt maar door elkaar heen gekakeld en geschreeuwd. Allemaal opportunistisch gedrag voor de bühne. Populisme is het. We zijn doorgeslagen, hier in Amersfoort.'

Dat is soms wel grappig, maar we hebben het wel over Amersfoort, stad van bijna 140 duizend inwoners, en niet over de duivenmelkersvereniging. 'Natuurlijk is dat gekrakeel kwalijk voor de stad', zegt Van Engelenhoven. 'Je ziet het ook: er blijven dingen liggen. Je ziet dat de besluitvorming vertraagt. Ik hoor dat ook vanuit het bedrijfsleven.' Het snelfietspad vanuit de nieuw te bouwen wijk Vathorst, eindeloos wordt erover gehakketakt.

'Vroeger hadden ze dit er even doorgedrukt, ten koste van de omwonenden', zegt Van Wegen. 'Dan liever uitstel.' Het lijkt soms wel alsof ze de democratie helemaal opnieuw aan het uitvinden zijn in Amersfoort, zegt Van Engelenhoven, 'alsof we helemaal opnieuw zijn begonnen.'

Maar de politiek staat weer dichter bij de mensen, zegt Rafael Smit. Er hoeft maar ergens een inspraakavond te zijn of een straatfeest, of zijn halve fractie geeft acte de présence en luistert naar wat er leeft onder het volk.

Binnenkort start de derde verbouwing van de raadszaal in minder dan twee jaar. Eerst zaten de gedualiseerde wethouders in een hoek. Dat vonden ze niks. Toen kwamen ze op een podium te zitten en dat vonden ze ook niks. En nu komen er twee ringen. 'Typerend', zegt Van Engelenhoven. 'Wat een gepruts. Wat een poppenkast.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden