'Hoezo kan Nederland niet in vijftien jaar volledig duurzaam zijn?'

Een demissionair kabinet presenteert dinsdag de begroting. De onderhandelingen over een nieuw kabinet slepen zich voort, tot afgrijzen van Ruud Koornstra, de eerste Nationale Energiecommissaris. Hoezo kan Nederland niet in vijftien jaar volledig duurzaam zijn?

Ruud Koornstra stuitert de godganse dag van vergadering naar lezing, van peptalk naar innovatief bedrijf, van geldverstrekker naar uitvinder. Beeld Jiri Buller / de Volkskrant

Aan zelfvertrouwen geen gebrek. Ruud Koornstra (52), de eerste Nationale Energiecommissaris van Nederland en de stem van de vernieuwers, is te vaak voor gek versleten terwijl hij gelijk bleek te hebben.

Een anekdote om dat te illustreren. Samen met prins Maurits van het Formule E-team dat elektrisch vervoer promoot, bracht hij in 2009 een bezoek aan de hoogste baas van BMW in München. Hoe hij over de elektrische auto dacht, vroegen ze. 'Quatsch', zei de BMW-baas. 'Wat zou hij daarmee bedoelen?', vroeg prins Maurits op de terugweg. Voor Koornstra was de boodschap helder: 'Hé lul, houd je bek, ik wil die elektrische auto niet, dus hij komt er niet, wij gaan voor schone diesel.'

Deze maand kondigde BMW aan in 2019 met een e-Mini te komen en het jaar erop met een nog onbekend, volledig elektrisch massamodel. Alle klassieke automakers hebben het roer omgegooid, bleek op de internationale autobeurs in Frankfurt en Koornstra staat voor BMW op het podium om klanten aan te sporen in 2030 volledige elektrisch te rijden.

Nog een voorbeeld. Hoewel nutsbedrijven beweerden dat het gekkenwerk was, liet Koornstra zijn huis afsluiten van het net. Het is zelfvoorzienend doordat gebruik wordt gemaakt van aardwarmte en zonne-energie.

Verbeeldingskracht

Met zijn oudste zoon heeft Koornstra ooit een weekeinde alle James Bond-films gekeken en zijn ze van alle sciencefictionuitvindingen van Q nagegaan wanneer die op de markt waren gekomen. Gemiddeld drieënhalf jaar nadat de film was uitgekomen, ontdekten ze bij negen van de tien noviteiten.

Wat Den Haag aan verbeeldingskracht mist, brengt Koornstra in. Nederland kan in vijftien jaar volledig, voor de volle honderd procent, overgaan op duurzame energie. Hij is lid van zo'n beetje alle politieke partijen en bestookt die met oplossingen.

Het Nederlands vernuft, het Nederlands geld en de Nederlandse ondernemerszin wil hij mobiliseren en aan elkaar koppelen in de strijd tegen de opwarming van de aarde. Er moet een deltaplan komen voor de overgang van fossiele naar duurzame energie.

Tekst gaat verder onder de foto.

Ruud Koornstra 1 jaar.

Per sms prikkelt hij de onderhandelaars van de formerende partijen. 'Er kan meer dan de sector wil.' Voeden met positief nieuws en oplossingen, noemt hij dat. Dan wijst hij bij voorbeeld op de vorderingen van een Nederlandse uitvinder die op het punt staat efficiënt waterstof te produceren en vervolgens op te slaan in poedervorm. Als de zware industrie waterstof als energiebron kan gebruiken, is dat een reuzenstap in de strijd tegen luchtvervuiling.

Op zijn Koornstra's: hij komt niet zeiken, hij komt niet om geld, hij laat zien wat mogelijk is. De tijdbom tikt, de klimaatontwrichting door fossiele energie is vernietigend, alle hens aan dek. Hij ergerde zich kapot toen de onderhandelaars een paar weken vakantie namen.

Zijn eerste kapitaal vergaarde Koornstra door zijn productiehuis voor tv-programma's (Lingo, Wie is de Mol?, Breekijzer) te verkopen. Daarna heeft hij vijftien jaar aangetoond dat ondernemen, geld verdienen en duurzaamheid goed samengaan. Hij zette duurzame bedrijven op en gaf uitvinders een kontje. De ledlamp is het aansprekendste product uit de stal van Tendris, zoals zijn 'initiërende' onderneming heet.

Niels Sprong doet aan de Radboud Universiteit in NIjmegen promotie-onderzoek naar het creëren van markten voor duurzame innovaties. Hij zegt: 'Koornstra heeft het begrip duurzaam uit de geitenwollensokkensfeer getrokken.'

Sinds anderhalf jaar heeft Koornstra een sabbatical en is hij geen directeur meer maar commissaris van Tendris. Dat weerhoudt hem er niet van de godganse dag te stuiteren van vergadering naar lezing, van peptalk naar innovatief bedrijf, van geldverstrekker naar uitvinder.

Koornstra is een rasondernemer. Bij de demonstratie tegen kernwapens in 1983 in Den Haag verkocht hij, 18 jaar, vierduizend augurken met de slogan: 'Alle bommen de wereld uit, behalve de zure bom.' Hij haalde het journaal ermee.

Hij reed in een elektrische auto, een in Lochem omgebouwde Lotus cabrio, voordat de Tesla Roadstar op de markt was. Die stoof in 3,7 seconden van 0 naar 100 kilometer per uur en had een top van 250 kilometer. 80 duizend kilometer reed hij ermee. Met zijn postuur was het geen comfortabele auto, maar alles voor de goede zaak. Tegenwoordig rijdt hij in een Tesla met vleugeldeuren.

Koornstra spreekt onstuimig. Van enthousiasme struikelt hij over zijn woorden en toch komt zijn boodschap over. Anekdotes, hij heeft er tientallen, schudt hij gnuivend uit zijn mouw.

De messias heeft iets volks ('de wereld gaat naar de kloten'), noemt zichzelf een dikke kakker en een ouwe lul van 52 als hij de eerstejaars economie & ondernemen van het Rotterdamse Albeda College toespreekt.

Koornstra is een paar maanden aan de slag als Nationale Energiecommissaris en legt bij RTL uit wat zijn ambities zijn. Zijn dochter Pilou kijkt thuis toe, maart 2017.

Hij jut ze op: 'Onderneem, heb lef, geef niet op, pak door. Check bij alles wat je doet: wat draag ik bij om de wereld leefbaar te houden.' Koornstra spreekt graag jongeren toe. 'Veranderingen komen van dit soort gasten die knutselen in schuurtjes.'

Koornstra toont een dia, Times Square, New York, 1900. Paard en wagens zo ver het oog reikt. Volgende dia van Times Square, tien jaar later, geen paard te zien, allemaal auto's. 'Zoek het paard', zegt Koornstra en hij wijst een verloren paard aan.

Wat Koornstra maar wil zeggen: in tien jaar zijn we overgestapt van paard en wagen naar automobielen. Hij geeft meer voorbeelden. In nog geen tien jaar is Nederland van kolen overgegaan op aardgas. Acht jaar na de eerste vlucht om de aarde stond de eerste man op de maan. Hoezo kan Nederland niet in vijftien jaar volledig duurzaam zijn?

Niet verbeten, niet zuur

Zijn kracht is zijn voorstellingsvermogen, vindt Sanne Paulan, zijn vrouw. 'Te hoog gegrepen, daar heeft Ruud geen last van.' Op de terugweg van een voordracht heeft ze weleens gezegd: 'De zaal stond weer op zijn kop, maar wat was nu je punt?' Dan vroeg ze zich af of de beelden, dromen en visoenen zouden beklijven. Een volmondig ja, hoorde ze later van mensen die in de zaal hadden gezeten. 'Die zeiden 'dat kunnen wij ook' en zijn aan de slag gegaan om hun business duurzaam te maken.'

Nico Moen, schoolleider van IJburg College 2 en ambassadeur van de zon voor de gemeente Amsterdam: 'Ik ken mensen die niks met het milieu hebben en door hem enthousiast worden. Hij lijkt op Steve Jobs van Apple, zoals die zijn nieuwste iPhones presenteerde.'

Duurzaamheid belonen en verspilling stoppen zonder in te leveren op luxe, spreekt Moen wel aan. 'Je ziet aan hem dat hij een levensgenieter is. Hij is geen betweterige puritein, niet verbeten, niet zuur. Een mooi uithangbord voor de goede zaak.'

Duurzaam ondernemer Pauline Westendorp is de motor achter organisaties met tot de verbeelding sprekende namen als Wij krijgen Kippen (missie: schone, eerlijke en veilige energie samen opwekken in onze eigen buurten in Amsterdam). 'Welbespraakt, geestig, slim en open', vindt ze Koornstra. Westendorp: 'Een stand-upcomedian met een goed verhaal. We zijn de vrijblijvendheid voorbij, daarover laat hij geen misverstand bestaan.'

Meestribbelaars noemt Koornstra de tegenstribbelende oude industrie, die hij een zetje wil geven. Een echt Koornstra-woord, waarin de golfslag voelbaar is. 'Hij prikkelt op een charmante manier', zegt Westendorp. 'Hij snapt dat Shell niet à la minute 180 graden kan draaien, maar ze moeten wel meedoen.'

Paulan, zijn vrouw: 'Hij kan scherp zijn, maar hij denkt niet in vijanden. We moeten het samen doen, hij wil iedereen erbij houden. Het maakt niet uit wie je bent, als je maar meedoet.'

Groene doener

Onderzoeker Sprong: 'Koornstra heeft zich voorgenomen iedereen ervan te overtuigen dat we duurzamer moeten gaan leven. Waar anderen stoppen, gaat hij door. Hij blijft zijn verhalen vertellen.'

Paulan kan zich nog steeds verbazen over zijn energie. 'Nu even niet bestaat niet bij Ruud. Als hij moe is, gaat-ie slapen. Als het moet in een bezemkast. Plop, dan is-ie weg.'

Jury's noemen Koornstra een groene doener die zijn ondernemerstalent met bravoure en humor inzet voor een betere wereld. Critici vinden hem een bluffer, een groene ridder van de schone schijn die vaak gebakken lucht verkoopt.

18 oktober
Geboren in Rotterdam

1983-1986 Pedagogische academie (niet afgemaakt)
1987 Televisieproductiemaatschappij opgericht
2001 Tendris opgericht, initiëringsmaatschappij voor duurzame ondernemingen
2008 Boek Wat led je? Met een lampje de wereld redden
2009 Columnist De Telegraaf
2010 Bestuurslid en sinds 2016 voorzitter De Groene Zaak, vereniging van duurzame onderemers
2011 Lid Innovatieberaad, ministerie van Infrastructuur en Milieu
2017 Eerste Nationale Energiecommissaris






Koornstra, geboren in Rotterdam geboren, getogen in Den Haag, zoon van een politieagent en een doktersassistente, heeft vijf kinderen bij twee vrouwen. Als kind wilde hij acteur worden. Met schooltoneel kon hij zijn gehoor tot tranen toe bewegen. 'Ik wist ze te boeien, ik kon ze raken', zei hij in Forum, het opinieblad van de werkgeversorganisatie VNO-NCW.

Half werk bestaat niet in Koornstra's wereld. Toen hij meer moest bewegen om af te vallen (nu 105 kilo) koos hij voor krav maga, een Israëlische vechttechniek. Enkele keren per week, anderhalf uur vroeg in de ochtend, is hij met een personal trainer in de weer.

Hij was een vleeseter en is sinds een paar maanden veganist. Hij twijfelde al langer, eigenlijk sinds hij van Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren had gehoord dat een veganist die in een Hummer rijdt minder schadelijk is voor het milieu dan een vleeseter met een elektrische auto. De documentaire What the health, van de Amerikaanse veganisme-activist Kip Andersen, over de gezondheidsrisico's van het consumeren van vlees en zuivel, gaf het laatste zetje.

Koornstra tot de studenten in Rotterdam: 'Het gaat retesnel. De rekencapaciteit van je mobieltje is twee keer zo groot als die van het ruimteschip waarmee Wubbo Ockels in 1985 naar het ruimtestation vloog. Durf te dromen. Aan de slag!'


Krasse Uitspraken

- 'De naarste plekken in de hel van Dantes Inferno waren gereserveerd voor de mensen die de catastrofe zagen, de oplossing voorhanden hadden, maar niet handelden.'

- '80 procent van de tijd zijn we bezig met het afzeiken van elkaars plannen. Politici leven daarvan.'

- 'Niets is zo sterk als een droom. Als Martin Luther King had geroepen I have a strategy had niemand naar hem geluisterd.'

- 'Als de aarde een mens was, zouden artsen en psychiaters de diagnose terminaal, suïcidaal en levensgevaarlijk stellen.'

- Over de speedboot op zonne-energie: 'Het is een boot voor de superrijken. Die kunnen dan gewoon blijven proleten zonder de natuur te vergallen.'

- 'Wij willen helemaal geen subsidie, wij willen geld verdienen.'

- 'Ik denk dat ik heel vroeg doorhad dat we in een maakbare wereld leven.'

- 'Duurzaamheid is niet rijden in een auto waarin je niet dood gevonden wilt worden.'

- '80 procent van alle duurzame innovaties komt uit Nederland. Tegen de tijd dat ze in Azië onze ideeën namaken, zitten wij alweer op een nieuw spoor.'

- Als columnist van De Telegraaf: 'Ik verkondig graag voor ongelovigen.'

- 'Je laat de vos op de kippen passen.' Over de benoeming van oud-Shelltopman Jeroen van der Veer tot innovatieboegbeeld van de energiesector.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden