Hoezo feestje voor de democratie?

 

Je moet maar durven. Sommige commentatoren hebben de afgelopen Statenverkiezingen een feestje voor de democratie genoemd. Heerlijk, zoveel partijen. Hoe meer fragmentatie en versplintering, hoe beter. Elke Nederlander zijn eigen partij. Dat is het ideaal waar we naar op weg zijn. We geloven immers niet meer in representatie, in vertegenwoordiging. We vertegenwoordigen alleen nog onszelf.

Kijk naar al die politici die onder het motto 'fuck de kiezers en fuck de partij waaraan ik mijn anonieme zetel te danken heb' aan zetelroof doen. Zie de Kamerleden Kuzu en Öztürk. Zie die malafide VVD-makelaar uit Winterswijk. Hoe symbolisch wil je het hebben?

Deze verkiezingen, een feestje voor de democratie? Met alle macht is door Politiek Den Haag geprobeerd om een onbeduidende 'tweede orde' verkiezing op te pompen tot een betekenisvolle eerste orde verkiezing. Niet langer zouden deze verkiezingen gaan over obscure organen als Provinciale Staten of waterschappen, organen waar de gemiddelde burger nul voeling mee heeft. Nee, niets minder dan het kabinetsbeleid zou inzet van deze verkiezingen zijn.

Dat hebben we geweten. De regeringspartijen werden zwaar afgestraft. Het meest junior-partner PvdA. De o zo dierbare oppositie - D66, ChristenUnie en SGP - werd weliswaar electoraal beloond, maar als geheel kreeg deze kabinetsdragende constructie weer geen meerderheid in de Eerste Kamer.

Dramatisch was de lage opkomst van onder de 50 procent. Dit ondanks de opgefokte 'nationalisering' van deze verkiezingen: landelijke kopstukken waren niet van de TV weg te slaan. Met zo'n opkomst zijn we op de rand van democratische illegitimiteit en ongeldigheid terecht gekomen.

En voor zover men wel kwam opdagen, werden er zware protestsignalen afgegeven. Groningen deserteerde massaal van PvdA naar SP, in de hoop dat Emile Roemer in eigen persoon de gaskraan dicht zou komen draaien. En hoe feestelijk was de democratie in Rotterdam, de meest multiculturele stad van ons land? Daar werd Wilders' PVV ondanks een record lage opkomst de grootste partij. Hoe gesegregeerd en conflictueus wil je de volkswil in onze grote steden opgediend krijgen?

Minstens zo onfeestelijk zijn de gevolgen van deze uitslag. Geen meerderheid in de Eerste Kamer betekent dat elk beleidsvoornemen een permanente sudoku van onderhandelingen en Haagse spelletjes met zich mee brengt. Den Haag dreigt meer dan ooit alleen nog met Den Haag zelf bezig te zijn.

En de neiging is al zo groot om zichzelf als navel van de wereld te zien. Wat dat betreft deden de provinciale verkiezingen hun naam eer aan. Nogal provinciaals was de politieke stilte rondom de internationale brandende kwesties van dit moment. In Duitsland wordt heftig gedebatteerd over de toekomst van de eurozone. Men koerst aan op een gemeenschappelijk ministerie van Financiën voor de eurolanden. Verder gaat het daar serieus over de dreiging van Poetin, de Grexit en het handelsverdrag TTIP.

Nederland lijkt zich erbij te hebben neergelegd dat het geen Europese speler is. We wachten wel af waar de grote landen mee komen, en doen vervolgens aan Europese aanpassingspolitiek. Dit wordt, door de grote politieke versplintering en het kluitjesvoetbal in het midden, alleen maar erger.

De zogenaamde 'bestuurspartijen' houden elkaar in een ijzeren greep. De facto hebben we Eenpartijstaat Nederland gekregen, naar een roemruchte benaming van de historicus Oerlemans. Een partijenconglomeraat runt de BV Nederland binnen de door internationale verdragen en Europese richtlijnen bepaalde 'ultra-smalle marges van democratische politiek'. Koekoek eenzang tegenover populistische 'ordeverstoorders'.

Met name de PvdA wordt het verdampen van de links-rechts tegenstelling in de politiek zwaar aangerekend. Hoe kan een zichzelf respecterende sociaal-democratische partij een conformistische bestuurspartij zijn in een land waar niemand meer een vaste baan krijgt, de thuiszorg (het enige menselijke contact voor eenzame ouderen) technocratisch wordt weggesaneerd en bankiers blijven doorgraaien?

De obscure waterschaps- en Statenverkiezingen hebben opnieuw laten zien dat het partijpolitieke systeem van Nederland op springen staat. Tussen politici, politieke partijen en burgers zit het helemaal niet goed. Mensen zijn hun geloof in politiek aan het kwijtraken.

Zullen de politieke partijen ooit het lef en urgentiegevoel hebben om over hun eigen schaduw en machtskartel heen te springen? De tamelijk voorspelbare reacties op de uitslag doen het ergste vrezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.