Reportage

'Hoeveel lijken? Ja, kom maar brengen. Leeft er ook nog iemand?'

De frontlinie in Oost-Oekraïne ligt plots dicht bij het slaperige stadje Artjomovsk. Drie dagen tussen chirurgen, soldaten en dronkaards in het ziekenhuis aan de Tsiolkovskistraat.

Een gewonde Oekraïense soldaat wordt het kleine ziekenhuis van Artjomovsk binnengedragen.Beeld Petr Shelomovskiy / Demotix

Zaterdag 31 januari

16.05 uur

Pavlo heeft felblauwe ogen. Om een van zijn epauletten - de linker - is een rozenkrans van wit plastic gebonden. 'Ik heb zes jaar in Sint-Petersburg gewoond. Ik ben militair arts, maar vechten komt nu op de eerste plaats. Ik diende bij de reddingsdiensten in de tweede Tsjetsjeense oorlog. Nu vecht ik tegen de jongens die ik toen uit de hel heb getrokken.' Een soldaat hinkelt door de sneeuw op de binnenplaats van het ziekenhuis. Met moeite houdt hij zijn eigen röntgenfoto's vast. Je hoeft geen arts te zijn om de diagnose te stellen. Zijn linkerbeen is verbrijzeld. Pavlo rookt drie sigaretten. 'Ik heb vrienden en familie in Rusland', zegt Pavlo. 'Maar het kan me geen ruk meer schelen. Ik wil dat dat hele land in elkaar stort.'

16.52 uur

Een passagiersbus met lichtgewonde soldaten vertrekt naar het militair hospitaal in Charkov. Een soldaat heeft zijn voet in een plastic tas. De neus van een ander is ingezwachteld in een goedkope prothese. Hij ziet niks, het verband is over zijn neus en ogen getrokken.

19.09 uur

Een dronkaard probeert in het ziekenhuis de trap op te lopen, maar blijft vallen. Niemand stoort zich aan de man. Hij ontdekt de lift. Op de vierde verdieping zoekt hij naar ethanol. Een zuster pakt zijn hand vast en stuurt hem naar buiten.

19.52 uur

De parkeerwacht heet Igor Petrovitsj. Hij blijkt een van de meest ervaren legerartsen in Oekraïne. Iemand heeft loeisterke koffie gezet in een glazen pot van 5 liter. In kleine urinebekertjes slaan de artsen espresso's achterover. 'Er waren in deze frontlinie nog drie ziekenhuizen, in Popasna, in Svitlodarsk en in Debaltseve. Die zijn allemaal aan flarden geschoten. Alleen hier is ruimte', legt Igor Petrovitsj uit. Hij schreeuwt in zijn telefoon: 'Wat? Hoeveel lijken? Ja, kom maar brengen. Leeft er ook nog iemand?' Zijn diepe stem rochelt.

20.12 uur

In het kleine kantoor van de hoofdarts stapt een man met een baard en een kalasjnikov binnen. 'Hallo, hoe gaat het?', vraagt hij in vloeiend Nederlands. 'Ik woonde in Enkhuizen, een paar jaar. Het is lang geleden. Tien jaar. Ik werkte als chauffeur en bodyguard voor een miljonair', zegt de man. Hij stelt zich voor als Vasil en heeft de leiding over een groep legerartsen. 'In Nederland klopt alles. Hier klopt niets, alles probleem.' Soldaten op de binnenplaats noemen Vasil anesthesist, iemand wijst op zijn kalasjnikov. 'Een schot en je voelt nergens pijn meer.'

Een soldaat wordt behandeld. De drie andere ziekenhuizen in de regio zijn 'aan flarden geschoten'.Beeld AP

21.34 uur

Vrijwilligers kijken naar de tweedehandsambulances die af- en aanrijden naar de frontlinies. Ze hebben allemaal schade opgelopen, want op alles wat beweegt wordt geschoten. Vasil vertrekt in een jeep richting Debaltseve. Hij lacht en roept heel hard: 'Doei! Doei-doei!'

Zondag 1 februari

00.26 uur

'My name is Tyler', zegt een jonge knul met een rossig baardje. Hij spreekt een beetje Engels. Samen met Adessa staat hij op de binnenplaats. 'Adessa is een nom de guerre', legt Tyler uit. 'Net als Tyler. Alle Odessa's waren al bezet, dus heeft-ie van de O een A gemaakt.' Ze zijn aan de frontlinie in Debaltseve geweest. Ze drinken bier uit literflessen. Over een paar uur moeten ze weer terug. Adessa is de chauffeur. 'Het ergste is dat je voor God moet spelen. Je moet kiezen wie je gaat redden. Eerst je commandant, dan de mensen zonder armen of benen, dan de soldaten die schreeuwen. Doe het maar eens.' Tyler knikt. Ze lachen om de officiële cijfers die de Oekraïense overheid dagelijks vrijgeeft - vrijdag 15 soldaten om het leven gekomen, zaterdag 13. 'Het zijn er veel, veel meer.'

01.12 uur

'Ik heb een raadsel voor je', zegt Adessa. 'Weet je hoeveel jongens er in een lijkzak passen? Eentje? Natuurlijk niet. Als het moet, prop je er drie, vier in.' Hij krijgt wat te eten in de kantine en mag tussen de schreeuwende slachtoffers op een ziekenbed bijslapen. Maar hij staat de hele nacht buiten te roken. 'Nog een raadsel: weet je wat wij een schildpad noemen? Soms moet je een tweede scherfvest dragen, ondersteboven om je benen en ballen te beschermen. Wanneer je dekking zoekt en in je broek schijt, lig je als een schildpad op z'n rug in je eigen stront te draaien. Welterusten.'

13.10 uur

Over Artjomovsk dreunt het klapwieken van een helikopter. In een colonne trekken vier ambulances door de stad. De zwaargewonden worden overgevlogen naar een militair hospitaal in Charkov.

15.23 uur

Een gehavende stadsbus komt voorrijden met geëvacueerde burgers. Een meisje van 16 heeft glasscherven in haar nek gekregen, ze wordt naar de operatiekamer getild. 'Dit is wat de Russen onder vrede verstaan', schrijft iemand in de modder op de bus.

16.03 uur

De jonge zusters dragen hun gewone kleding onder witte overjassen. Het is koud, ook op de vierde verdieping traumatologie. Een gewonde soldaat strompelt in zijn onderbroek door de gang.

'Waar is het toilet?', vraagt hij aan de zuster.

'Eind van de gang', zegt ze.

'Links of rechts?'

'Dat ruik je vanzelf.'

17.36 uur

Met Adessa valt niet meer te praten. Hij is terug van het front, de shock is op zijn gezicht gefixeerd, het trekt niet bij. Hij loopt rondjes, rookt sigaretten maar praat met niemand.

19.21 uur

Op de binnenplaats staat een moeder te snikken. Haar 19-jarige dochter Oksana wordt geopereerd. Het meisje werd drie jaar geleden 's nachts aangereden. De dader liet haar voor dood achter langs de kant van de weg. Drie jaar lang zamelde de familie geld bij elkaar voor haar revalidatie. Ze kon sinds kort voorzichtig lopen. Vrijdag explodeerde een raket naast het huis van de familie. Oksana probeerde instinctief weg te rennen. Ze kon nog niet rennen. Opnieuw liep ze zware verwondingen op aan haar benen. '24 uur heb ik gesmeekt om een ambulance', zegt haar moeder. Oksana heeft een lief gezichtje. Ze glimlacht. De broeders laden haar in een ambulance. De operatie is te moeilijk voor Artjomovsk. Ook Oksana gaat naar Charkov.

22.01 uur

Door de gang van de afdeling traumatologie rolt een man in een rolstoel. Hij schreeuwt. Hij wil niet geopereerd worden. Uit wat ooit zijn hand was druppelt bloed, dwars door de dikke laag verband heen.

22.46 uur

Op de binnenplaats verschijnt een Humvee, een oud-Amerikaans model gepantserde wagen. Een chirurg die in de regen een sigaretje rookt, tikt op de ramen. 'Laat eens zien, zo'n Amerikaanse bak. Mooi ding!' Tyler raakt bevriend met Avrag. Een grote lachende kerel die trots zijn outfit laat zien. 'Mijn scherfvest komt uit Israël, het uniform hier van vrijwilligers en de schoenen zijn Amerikaans.' Komt er nog iets uit Oekraïne? Hij lacht. 'Wil je mijn lul zien?'

Oekraïense soldaten houden zich schuil in een politiestation in Debaltseve, Donetsk-regio.Beeld afp

Maandag 2 februari

00.13 uur

Vanaf de tweede verdieping klinkt geschreeuw. 'Godverdomme. Hoeren! Klootzakken, allemaal! Ik schiet jullie allemaal overhoop!' 'Niks aan de hand', zegt Avrag. 'Vroeg of laat gaan we allemaal schreeuwen.' Avrag is eigenlijk politieagent in het stadje Loetsk. Hij heeft twee dagen eerder zijn ontslag ingediend om te gaan vechten. 'Ik ben een huurling. Ik heb in Irak gevochten, in Afghanistan. Vorig jaar nog in Syrië. Voor Assad. Ik trainde de speciale politie.' Hij zit niet bij het leger, niet bij een bataljon, nergens niet. 'Ik stap gewoon in de auto, leen een kalasjnikov en ga mijn land verdedigen. Gratis en voor niets. Begrijp me goed, ik wil niet dat iemand me komt helpen, ik wil gewoon dat niemand me in de weg staat.'

00.58 uur

Op de afdeling polikliniek schenkt Avrag een glaasje peperwodka in. De nachtzusters kijken argwanend. 'De slag om Fallujah in Irak, waarbij zo'n honderd Amerikanen om het leven kwamen, is hier niets bij', zegt Avrag. 'Wat er hier staat te gebeuren is veel erger, we vechten hier tegen de Russen. Ik ben even wezen kijken aan de frontlinie, mijn benen trillen nog.'

01.12 uur

Een moeder komt met een kleine jongen binnenlopen in de kamer waar Avrag de fles leegdrinkt. 'Mamma, ik ben bang', piept het jochie. 'Geen zorgen, er zijn zelfs soldaten om je te helpen', zegt Avrag. Het jongetje glimlacht.

11.45 uur

Weer vervoert een legerhelikopter de zwaargewonde soldaten richting Charkov, ruim 200 km ten noordwesten van Artjomovsk. Igor Petrovitsj besluit een paar lichtgewonde mannen mee te laten vliegen. Ze zitten gehurkt naast elkaar en stijgen op.

Beeld de Volkskrant

14.43 uur

Op een paar plaatsen in de stad worden A4'tjes opgehangen. 'Er is bloed nodig! Kinderen, burgers en soldaten hebben bloed nodig, kom doneren bij het ziekenhuis aan de Tsiolkovskistraat.'

16.06 uur

Verstopt achter de binnenplaats van de kliniek is een klein huis. Ljoedmila Nikolajevna kookt er borsjtsj, aardappelsoep en boekweit met draadjesvlees. Er klinken luide knallen. 'Daar krijg ik altijd kippevel van', zegt ze. Dag in dag uit is de gepensioneerde vrouw in de weer. 'Ik hoorde dat sommige mensen hun huizen in de frontlinie niet willen verlaten omdat ze hun huisdieren niet mee mogen nemen', zegt ze. 'Dat is toch verschrikkelijk?' Een vrijwilliger gniffelt. 'Eigen schuld, dikke bult.' Een legerarts staat op om de afwas te doen. Hij omhelst Ljoedmila. 'Ja, dat is verschrikkelijk', zegt hij. 'Het is allemaal verschrikkelijk.'

Een vrouw inspecteert haar beschadigde huis na gevechten in Donetsk.Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden