beschouwing

Hoeveel geld gaat er om in het onderwijs? En wat is er nog meer nodig?

Als u minister van Onderwijs bent, wordt alles natuurlijk anders en beter. Maar hoeveel geld is er? En wat zijn de prangende problemen?

Een regeerakkoord is misschien nog ver weg, maar gezien de trend van de afgelopen 20 jaar zal de totale hoeveelheid geld die het Nederlandse onderwijs ter beschikking heeft niet enorm veranderen. Al jaren besteedt Nederland 5 tot 6 procent van het bbp aan onderwijs; van elke 20 euro gaat er eentje naar de scholen. Ruim 40 miljard is afkomstig uit de rijkskas, 4 miljard komt van het bedrijfsleven (via bijvoorbeeld het beroepsonderwijs) en nog eens 4 miljard van de huishoudens (via bijvoorbeeld de ouderbijdrage). Vanwege corona krijgt het onderwijs een­malig 8,5 miljard extra en structureel 645 miljoen om de toestroom van nieuwe leerlingen en studenten (velen kiezen nu niet voor een wereldreis of tussenjaar) te betalen.

null Beeld

Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCW) geeft ruim 9 duizend euro per jaar uit per middelbare scholier, het hoogste bedrag per leerling (‘deelnemer’ zegt de het ministerie zelf) van alle onderwijssectoren. Daarna zijn mbo’ers het ‘duurst’. Voor hbo- en wo-studenten is 7,5 duizend euro per jaar per student beschikbaar. Dat is inclusief het collegegeld dat de studenten betalen.

U wilt alles natuurlijk beter maken (wie niet?), maar alleen al om de huidige kwaliteit te behouden, moet er geld bij. Dit stelt PricewaterhouseCoopers in een onderzoek in opdracht van het Ministerie van OCW. Met name op de universiteiten schieten de huidige budgetten tekort. Veel sectoren in Nederland vragen weleens extra geld bij de overheid, maar zelden wordt die wens ook kracht bijgezet door een onderzoek waartoe het zelf ministerie opdracht heeft gegeven. Zo’n 1,1 miljard euro is extra nodig, waarvan 800 miljoen structureel. Het mbo en hbo hebben volgens de consultants genoeg geld om de huidige kwaliteit te behouden, maar voor de gewenste hogere kwaliteit moet het budget ook met honderden miljoenen per jaar omhoog.

Op de basisscholen en in het voortgezet onderwijs knelt vooral het leraren­tekort. Over het huidige tekort heeft de rijksoverheid geen exacte cijfers, maar een prognose is er wel. In 2025 zijn op de 6 duizend basisscholen in Nederland 1.439 leraren en directeuren te weinig in dienst. Dit gaat om voltijdbanen. Om dit op te vullen zijn ruim 1.500 extra leraren nodig. In het voortgezet onderwijs is het verwachte tekort in 2025 ongeveer even groot. In de Randstad zoeken veel scholen nu al tevergeefs naar nieuwe leerkrachten. Landelijk zijn er vooral te weinig leraren op scholen die veel kinderen met een migratieachtergrond hebben. De onderwijsinspectie waarschuwt dat dit de kansenongelijkheid vergroot.

null Beeld

Nederlandse kinderen worden steeds slechter in lezen, blijkt uit onderzoek van Pisa (Programme for International Student Assessment). De leesvaardigheid van 15-jarigen daalt significant en was bij het laatste onderzoek in 2018 voor het eerst lager dan het gemiddelde van de 15 EU-landen die meedoen. Informatie opzoeken kunnen leerlingen nog redelijk, maar stukken begrijpen en de geloofwaardigheid toetsen zijn zwakke punten. Nederlandse pubers doen het wel goed op de internationale ranglijsten als het om rekenen gaat.

Ook lastiger te kwantificeren problemen wachten u als minister. De kansenongelijkheid in het onderwijs moet verdwijnen, maar hoe? Hoe gaat u om met het spanningsveld tussen bijzonder onderwijs en tolerantie jegens andersdenkenden? Een ding is zeker, u hoeft zich niet te vervelen. Genoeg te doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden