Hoera voor het CDA

Nu VVD en PvdA op elkaar lijken uitgekeken, ziet het CDA nieuwe kansen. De partij van Jaap de Hoop Scheffer wil weer meeregeren....

door Frank Poorthuis

Eind vorig jaar liepen Wim Kok en Jaap de Hoop Scheffer elkaar tegen het lijf tijdens een diner in de Ridderzaal. Ze hadden een, leek het, oppervlakkig gesprek. Tot Kok bijna terloops opmerkte: 'Jaap, denk eraan, het is voor ons niet meer alleen de VVD.'

Het was voor Kok geen toevallige opmerking. Eerder die dagen had hij in een bijeenkomst met PvdA-ministers hardop verzucht: 'Hoe lang zit dat kabinet van ons er eigenlijk nog.'

Voor de CDA-leider was het in zes lange jaren in de oppositie het eerste teken van leven. Opgetogen bracht De Hoop Scheffer de volgende dag in kleine kring verslag uit van zijn ontmoeting met de premier.

Sindsdien belt hij weleens met Kok en weet de premier De Hoop Scheffer ook makkelijker te vinden. Toen Kok doorkreeg dat Maxima de vaste vriendin van Willem-Alexander was geworden en duidelijk werd dat de vader een probleem was, nam hij de CDA-leider als enige oppositiewoordvoerder in een informatierondje op.

Kok beloofde uitvoeriger informatie te verschaffen wanneer een verloving aanstaande was.

Onlangs heeft de premier de CDA-fractievoorzitter zelfs op het Torentje genood om eens bij te praten over de gezondheidszorg, de WAO en andere Haagse zaken die nooit voorbij lijken te gaan. De Hoop Scheffer rapporteerde terug dat Kok ijverig aantekeningen had gemaakt.

Hoera voor het CDA dus. Want het is weer in beeld. Wie door de gangen zwerft van het voormalige ministerie van Justitie, waar de Tweede-Kamerfractie huist, kan het gejuich haast horen. 'Na zes jaar irrelevant geweest te zijn, krijgen we weer publiciteit', zegt Kamerlid Theo Stroecken. 'De coalitiepartijen nemen onze ideeën weer over', verkondigt collega Gerd Leers. 'Ze stemmen met onze moties mee', vertelt Hans Hillen, naaste adviseur van fractievoorzitter Jaap de Hoop Scheffer, die zelf ook niet nalaat te verkondigen dat het CDA 'er weer klaar voor is'.

Wat heet: het kabinet mag nú vallen. 'Kom maar op', zegt campagneleider Joep Mourits. En, zo luidt de boodschap, als Paars het tot volgend jaar uitzingt, gaat de partij op dat moment oogsten. Nu de VVD en PvdA op elkaar lijken uitgekeken, ziet het CDA weer kansen. De campagne is in grote lijnen klaar. Over de slogan zijn ze het nog niet eens, maar hoge ogen gooit: stop paars, stem CDA.

Vierenvijftig zetels worden het er nooit meer, weten ze. Maar het CDA gaat gewoon dertig of 31 zetels halen en Jaap gaat aan tafel met Kok of Melkert en Dijkstal. Weer mee-praten, mee-formeren. Jazeker, mee-regeren: in de corridors van het gebouw waar zoveel roemrijke CDA-historie ligt, wordt al voorzichtig gespeculeerd over de teksten die in een regeerakkoord zouden moeten komen te staan.

Hoewel de gesprekken met Kok geheim worden gehouden, is de euforie tot buiten de CDA-vleugel hoorbaar. Honderd meter verder, in het voormalig ministerie van Koloniën, zegt Adri Duivesteijn, vice-fractievoorzitter van de PvdA: 'Wat ik zie is een CDA dat bereid lijkt alles in te leveren om opnieuw aan de macht te komen.'

Dat is een sceptischer toon dan je zou verwachten van iemand die eind vorig jaar in het tijdschrift Socialisme & Democratie verkondigde dat de PvdA misschien eens een tijdje zonder de VVD moet regeren, mét GroenLinks, mét klein christelijk en waarom niet: ook met het CDA.

Duivesteijns terughoudendheid heeft alles met dat artikel en de reactie van het CDA erop te maken. In een openbaar debat met Hans Hillen had hij de uitgestoken hand graag aanvaard gezien. 'Maar het tegendeel gebeurde', vertelt hij. 'De manier waarop Hillen Kok en Paars afbrandde heeft me enorm gechoqueerd. Een dialoog was niet mogelijk. Hij stelde het voor alsof Paars een ramp voor het land is geweest. Hij was zo plat, zo populistisch, ik was perplex.'

De partij kan een goed sociaal program hebben, maar het gaat om de mensen die de politiek maken, zegt Duivesteijn. 'Ik zie bij dit CDA nergens mensen met een sociale agenda, een sociale hoofdstroming.' Het CDA, vindt de PvdA'er, voert oppositie op ad hoc basis. Het kijkt welke standpunten goed scoren bij kiezersgroepen en geeft aan de hand daarvan reacties. 'Het zijn de rekenmeesters die de standpunten formuleren. Dan prefereer ik het klimaat in de coalitie. Er is wel verschil van opvatting, maar we kunnen tenminste met elkaar werken.'

Jaap de Hoop Scheffer bezoekt niet alleen Kok in het Torentje. Sinds vorig jaar hebben zijn vertrouwelingen in de fractie ook gesprekken met de partijen. De fractieleider schenkt daarnaast af en toe een kopje thee voor VVD-leider Dijkstal en D66-fractievoorzitter De Graaf en gaat uiteten met zijn oude studievriend en huidig VVD-minister Benk Korthals. Van enige toenadering tussen De Hoop Scheffer en Melkert is aan beide zijden nog niets vernomen. Met GroenLinks-voorman Paul Rosenmöller wil de CDA-leider best een aardig babbeltje maken in de Kamer. Maar daar blijft het bij. 'Jaap is als de dood voor GroenLinks', zegt een CDA-Kamerlid.

'Toen aan het begin van Paars 2 Duive steijn probeerde een alternatief Des Indes-beraad op te zetten met GroenLinks en het CDA stuurde De Hoop Scheffer buitenland-specialist Maxim Verhagen. Dat was voor kenners genoeg om te weten dat hij er niets voor voelde.

Adri Duivesteijn staat niet alleen in zijn kritiek. D66-leider Thom de Graaf is evenmin erg vleiend over de wijze waarop het CDA de afgelopen jaren heeft geopereerd. 'Ik zie gebrek aan koers. De oppositie is niet slecht, maar onbegrijpelijk. Jarenlang heeft de partij een goed buitenlands beleid en dan plots is ze tegen de Unmee-deelname in Eritrea. Ze verliest de euthanasie-discussie en dan gaat de partijvoorzitter vreemd uithalen. Ik krijg weinig hoogte van ze. Hun oppositie bestaat uit oprispingen en opvliegers. Ze proberen te veel achterbannen te bedienen.'

En in de wandelgang achter de Grote Zaal, waarin Jaap de Hoop Scheffer op dat moment juist de regering weer eens om opheldering vraagt, zegt Hans Dijkstal, VVD-lijsttrekker: 'Ik vind de oppositie van het CDA weinig oppositioneel. Het zit hun natuurlijk niet in de genen en het is niet makkelijk opponeren tegen een financieel en sociaal-economisch beleid dat het tij mee heeft. Maar Jaap heeft ook lang verdeeldheid in eigen kring gehad. Misschien dat er, nu dat voorbij is, een nieuw tijdperk aantreedt.'

Die avond zit Hans Hillen in het licht van zijn bureaulamp nog een stuk te lezen. Met haar lambrizeringen en plafondornamenten behoort zijn kamer tot de mooiere van de CDA-vleugel; een statusymbool dat hem toekomt. Zonder de sluwe oude vos, die zelfs bij zijn grootste tegenstanders op ontzag mag rekenen, was Jaap de Hoop Scheffer misschien allang van het toneel verdwenen.

Hillen is de man die een strategie uitstippelt als er crisis dreigt. Intern of extern. Hij levert oneliners op bestelling. Als De Hoop Scheffer zegt dat Herfkens 'haar klep moet houden' of dat een stuk van De Graaf over het koningshuis door de 'papierversnipperaar' moet, horen kenners hem spreken. Hillen is niet vies van een smerig karweitje. Hij gaat de radio op om De Milliano van zetelroof te beschuldigen. Hij bedenkt met De Hoop Scheffer hoe die bij het CDA-partijbestuur al vroegtijdig kan afdwingen om tot lijsttrekker aangewezen te worden.

Progressief ingestelde christen-democraten zijn niet ongelukkig dat Hillen na de verkiezingen niet als souffleur terugkeert. 'Hillen staat toch voor het conservatisme in de partij. Hij is ontzettend belangrijk geweest en natuurlijk: c'est le ton qui fait la musique. Maar het kan ook de aandacht weghalen van waar het om gaat', zegt er een.

Maar zover is het nog niet, en deze dinsdagavond probeert Hillen de kritiek van de coalitie te weerleggen. 'Wij zijn juist de laatste jaren op inhoud gegroeid. We hebben onze dossiers klaar en onze inbreng wordt relevant gevonden. Op het dossier van gezondheidszorg zijn wij maatgevend. De WAO idem dito. Ik ben een fanaat belijder van het subsidiariteitsprincipe, van het terugleggen van de politieke verantwoordelijkheid bij de burger. Daar sta ik voor, daar staan wij voor. Die boodschap hebben we de afgelopen jaren uitgedragen. Die is nu duidelijk voor iedereen.'

Natuurlijk vinden ook andere CDA-kopstukken dat de partij wel degelijk een duidelijke koers vaart. Maar zodra de avond is gevallen en het duister anonimiteit garandeert, klinkt in de gangen van het voormalig ministerie van Justitie kritiek op de eigen leider. Dan weten CDA-Kamerleden plots heel goed dat Jaap de Hoop Scheffer niet de gedroomde oppositieleider is. Zelfs in eigen kring wordt hij door een aantal omschreven als 'te verkrampt', 'schichtig' en 'schreeuwerig.'

'Maar', klinkt het dan, 'we kunnen ons natuurlijk niet permitteren om nog een ander te kiezen. Na alle ellende die we al hebben gehad, maken we ons dan volstrekt ongeloofwaardig. Wij zijn de gevangene van Jaap.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden