Hoera voor heavy

Het album Machine Head van Deep Purple bestaat veertig jaar. Reden voor een feestje. Met bijvoorbeeld de uitputtende 'Deluxe Edition' cd-box van het album.

Het succes kan je soms komen aanwaaien. Letterlijk! Smoke On The Water, een van de grootste hits van de Engelse rockband Deep Purple, bestaat mét metalmijlpaalalbum Machine Head veertig jaar, en daarom is het geoorloofd de anekdote over het ontstaan van dat nummer nog één keer op te hoesten.


Deep Purple, vóór Machine Head nog een hippierockband met symfonische trekjes, was na het uitkomen van album Fireball (1971) ongelukkig met het resultaat. Meer livegevoel, wilde de band, want live kwam de stomende rock van gitarist Ritchie Blackmore, gilzanger Ian Gillan, bassist Roger Glover, drummer Ian Paice en vooral de geniale organist Jon Lord altijd zo goed uit de verf.


De band vertrok naar het Zwitserse Montreux, waar Deep Purple al eens op het festival Super Pop had gespeeld. In het Montreux Casino zou een live-opstelling worden gebouwd en zonder publiek een nieuw album worden opgenomen.


Deep Purple arriveerde op 3 december 1971 in Montreux en werd uitgenodigd om op 4 december nog even naar het laatste concert van het seizoen in het Casino te komen luisteren: Frank Zappa. Konden ze gelijk zien waar zij de volgende dag hun studio zouden inruimen.


Frank Zappa in Montreux liep uit de hand. Een overenthousiaste Zappa-fan in het publiek ontstak een vuurpijl, en het Montreux Casino vatte vlam. Publiek plus Deep Purple vluchtte de straat op. Balen voor de band, want hun onderkomen was ineens onbruikbaar. Mijmerend staarden de vijf heren vanuit hun hotel over het fraaie meer van Genève, waarover dikke rookwolken dreven, afkomstig van het smeulende Casino. Wat nu?


Gitarist Blackmore greep zijn gitaar, en bedacht in vijf seconden zijn simpelste, maar misschien wel meest geniale gitaarriff ooit. Té té tééé, té té tédééé. Meer niet. Roger Glover flapte er een titel uit: 'Smoke On The Water', want daar zaten ze tenslotte tegenaan te kijken. Oké, dacht zanger Ian Gillan. 'Dan schrijf ik er wel een tekstje bij over die brand.' Hij maakte het zich niet al te moeilijk, beschreef simpelweg wat er was gebeurd: 'But some stupid with a flare gun, burned the place to the ground.'


Deep Purple geneerde zich eigenlijk voor Smoke On The Water. Te eenvoudig, zij konden beter. Denk even aan het epische Child In Time, van Deep Purple In Rock (1970). Toch werd het nummer opgenomen voor Machine Head, nog steeds in Montreux, maar in een rustiek hotel.


Je zult het altijd zien: wordt net dát nummer de grote knaller, 'één van de grootste rockhits aller tijden', volgens vele muziekbladen toen en nu. Een nummer dat volgens sommigen, en terugblikkend, kan worden gezien als de geboorte van de heavy metal.


De veertigste verjaardag van Machine Head wordt uitbundig gevierd. Met bijvoorbeeld de uitputtende 'Deluxe Edition' cd-box van het album, bestaande uit vier cd's, een dvd, en een fraai boekwerk. Pure gekte eigenlijk, want het originele album komen we in vier varianten tegen: steeds anders geremixt en geremasterd, tot zelfs de meest verstokte fan geen verschil meer hoort.


Maar, het moet gezegd, op de cd in 'Quad SQ Stereo' klinkt het fenomenale openingsnummer Highway Star stugger en rockender dan ooit; de kortaf gestampte gitaarakkoorden van Blackmore, de aanrollende doodskreet van Gillan, het Bachiaans denderende orgel van Jon Lord. Hier ontstaat, inderdaad, de heavy metal. Wordt Deep Purple een hardrockband. Geen diepe zweefteksten meer, geen psychedelische onzin, maar een bot relaas over snelle auto's en lekkere wijven. Deep Purple leverde de rock in modderverpakking af bij de noest arbeidende klasse.


Smoke On The Water is een stukgecoverd rocklied. Het riffje is verboden in gitaarwinkels: 'No Smoke On The Water please!' Toch ontkwamen de bands The Flaming Lips en Carlos Santana niet aan hun versie van het nummer, voor het volgende feestje voor Machine Head, de tributeplaat Re-Machined. Santana speelt het nummer zoals je zou verwachten: rock met iets lossere heupen, gedragen door conga's. Vies scheurend, zoals het hoort, zijn de covers van Pictures Of Home door Black Label Society, en de logge bluesrock van Space Truckin' door Iron Maiden.


We komen Maiden-zanger Bruce Dickinson weer tegen bij een cd die we gerust kunnen beschouwen als deel drie van het Deep Purple-jubileum: een eerste uitgave van het Concerto For Group And Orchestra van de dit jaar overleden toetsenist Jon Lord. Dat de componist bij Deep Purple zijn beste tijd had, moge duidelijk zijn. Toch klinkt zijn muziekstuk als een aardig samengaan van rock en klassiek, vooral dankzij de fijne soli van bluesgitarist Joe Bonamassa en Lord zelf, en de ondersteuning van het Royal Liverpool Philharmonic Orchestra.


Een troostende gedachte: Lord heeft de resultaten van de opnamen nog net voor zijn overlijden op 16 juli mogen beluisteren.


Deep Purple, Machine Head Deluxe Edition, EMI. ****


Div. artiesten, Re-Machined, A Tribute To Deep Purple's Machine Head, Eagle Rock/ Pias. ****


Jon Lord, Concerto For Group And Orchestra, Edel/ V2. ****


Verboden te spelen!

Smoke On The Water is een stukgecoverd rocklied. Het riffje is verboden in gitaarwinkels: 'No Smoke On The Water please!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden