Reportage Begrotingsdebat

Hoekstra liet de zalmnorm los, de Kamer spendeert lekker mee

Op Prinsjesdag presenteerde minister Hoekstra zijn feestbegroting. Tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen kon hierover dan stevig politiek gestreden gaan worden. Maar de oppositie feest mee. Waar is het debat?

Minister van Financiën, Wopke Hoekstra tijdens de schorsing van de financiële beschouwingen in de Tweede Kamer. Beeld Freek van den Bergh - De Volkskrant

SGP’er Chris Stoffer is het laatste Zeeuwse Meisje in de Tweede Kamer. De andere parlementariërs hebben de calvinistische waarden uit de klassieke Unilever-reclame (‘Ons bin zuunig’ en ‘Geen cent te veel’) ingeruild voor een Bourgondischer opvatting over kasbeheer. Stoffers pleidooi voor een verdere verlaging van de staatsschuld valt tijdens de financiële beschouwingen, het jaarlijkse Kamerdebat over de nieuwe rijksbegroting, in dorre aarde.

Stoffer tegen VVD-Kamerlid Aukje de Vries: ‘Ik ben opgegroeid met het idee dat de VVD dé partij van de financiële degelijkheid is. Nu hoor ik mevrouw De Vries ineens zeggen dat er belangrijkere dingen zijn dan het verlagen van de staatsschuld, terwijl u vorig jaar nog zei dat de staatsschuld naar beneden moest.’ De Vries: ‘Minister Hoekstra heeft gezegd dat we niet meer alles moeten inzetten op een lagere staatsschuld. Het klinkt misschien vreemd uit de mond van een VVD’er, maar daar ben ik het volledig mee eens. De staatsschuld is nu laag genoeg. Lastenverlichting voor middeninkomens vinden wij nu belangrijker.’

De VVD haalde in het debat een oud voorstel van stal, namelijk het opnemen van een ‘meevallerformule’ in de begrotingsregels. Van elke begrotingsmeevaller wordt dan een vast percentage gereserveerd voor lastenverlichting. De meevallerformule zou een verdere versoepeling van de begrotingsdiscipline betekenen en een definitieve breuk met de zalmnorm. Gerrit Zalms begrotingsregel uit 1994 bepaalt namelijk dat inkomstenmeevallers altijd worden ingezet voor het verlagen van de staatsschuld. Meevallers aan de uitgavenkant worden naar inzicht van het kabinet besteed en kunnen dus zowel worden gebruikt voor extra uitgaven of aflossing van de staatsschuld. Met de meevallerformule zou dus bij voorbaat een deel van de meevallers aan de inkomsten- of de uitgavenkant bestemd zijn voor lastenverlichting.

Alles ligt anders

Het is de tweede poging van de VVD de meevallerformule tot kabinetsbeleid te verheffen. De liberalen probeerden dat ook al in 2017, maar vonden er toen weinig steun voor bij hun coalitiegenoten. Minister Hoekstra van Financiën schreef begin vorig jaar aan de Kamer dat hij wilde vasthouden aan de zalmnorm en daarom de meevallerformule afwees.

Anderhalf jaar en twee begrotingsoverschotten later lijkt alles anders te liggen. Van de vier coalitiepartijen voelt alleen de ChristenUnie aarzelingen bij een structurele versoepeling van het begrotingsbeleid. Kamerlid Eppo Bruins: ‘Het is best een spannend idee, maar ik ben wel een beetje huiverig om zoiets langjarig vast te leggen. We hebben een hele gulle minister van Financiën dit jaar en het is mooi dat dit nu kan, maar we zien ook dat de flinke plus op de rijksbegroting vanaf 2021 alweer naar nul of zelfs naar een min dreigt te gaan.’

Het kabinet heeft ervoor gekozen dit jaar van het staande begrotingsbeleid af te wijken om de kiezer te kunnen verblijden met miljarden euro’s aan lastenverlichting. CDA’er Evert-Jan Slootweg vindt dat goed te verdedigen, omdat het kabinet veel extra uitgaven – hij noemt het stopzetten van de gaswinning en de klimaat- en pensioenakkoorden – niet goed kon voorzien. ‘Wie de commentaren op de Miljoenennota leest, krijgt soms het idee dat er een misdaad is gepleegd. Ja, dit jaar is de zalmnorm losgelaten, het heeft geen zin dat te ontkennen. Maar hoe zwaar moeten we die misdaad wegen? Het kabinet heeft aangegeven dat het om een eenmalige afwijking gaat en wat mijn fractie betreft het daar ook bij.’

Draai van 180 graden

In een adem door schaart Slootweg zich vervolgens wel achter het VVD-voorstel voor een meevallerformule. ‘In de jaren vijftig en zestig kenden we de Zijlstranorm. Van de groei van de overheidsinkomsten werd eenderde besteed aan het aflossen van de staatsschuld, eenderde aan extra overheidsuitgaven en eenderde aan het verlagen van de lasten van onze inwoners. Hoe kijkt de minister daartegenaan?’

De meeste oppositiepartijen bekritiseren de schending van de begrotingsregels, maar ze pleiten tegelijk voor extra uitgaven. Chris Stoffer, helemaal aan het eind van het debat: ‘Vorig jaar zei de minister nog dat we nu reserves moeten aanleggen voor de toekomst. De minister is kennelijk 180 graden gedraaid, maar ik wil toch oproepen tot matiging.’ Hoekstra zal donderdag in de tweede debattermijn reageren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden