analyse

Hoekstra heeft na ziekmelding Omtzigt handen vrij om te onderhandelen over regeringsdeelname

Nu het CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt zich formeel heeft ziekgemeld, is voor partijleider Wopke Hoekstra de weg vrij om serieus te gaan onderhandelen over eventuele kabinetsdeelname. Betrokkenen hopen nu op een doorbraak in de formatie.

CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt en premier Mark Rutte in september dit jaar in de Tweede Kamer. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt en premier Mark Rutte in september dit jaar in de Tweede Kamer.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Omtzigt maakte dinsdag via Twitter bekend zich de komende vier maanden te laten vervangen. Het kritische Kamerlid wordt daarom pas weer rond Prinsjesdag terugverwacht op het Binnenhof. Omtzigt is overwerkt. In de verkiezingscampagne moest hij al gas terugnemen en net na de verkiezingen in maart kwam hij overspannen thuis te zitten.

De CDA’er is naar eigen zeggen jarenlang tegengewerkt door het kabinet in zijn onderzoek naar de toeslagenaffaire. Demissionair premier Mark Rutte moest begin april bijna aftreden nadat bekend was geworden dat hij tijdens formatiegesprekken had gesproken over een ‘functie elders’ voor de lastige Omtzigt.

‘Geest Omtzigt blijft rondwaren’

Omtzigts tijdelijke afwezigheid betekent niet dat zijn invloed op het Binnenhof verdwenen is. Hij heeft weliswaar geen formele rol, als lid van de CDA-fractie, maar zijn schaduw zal de komende weken over toekomstige coalitieonderhandelingen hangen, voorspellen de onderhandelaars van de potentiële regeringspartijen. Ook al is Omtzigt er niet, zijn geest zal nog rondwaren op het Binnenhof. Het is volgens betrokkenen ondenkbaar dat zijn gedachtengoed over een nieuwe bestuurscultuur niet wordt meegenomen bij de vorming van een nieuw kabinet.

Tegelijkertijd wordt het formatieproces wel overzichtelijker nu Omtzigt zich tijdelijk terugtrekt. Na een tegenvallende verkiezingsuitslag en de vertrouwenscrisis rondom Rutte, was het voor Hoekstra lastig om formatiegesprekken te beginnen zonder de uitgesproken rugdekking van Omtzigt. Het Kamerlid maakte er geen geheim van moeite te hebben met de manier waarop Rutte de afgelopen kabinetsperiode te werk is gegaan.

Maar met Omtzigt nog vier maanden buiten beeld en een vervanger op zijn plaats, ligt de weg open voor Hoekstra om alsnog te gaan praten over een kabinet met Rutte. Informateur Mariëtte Hamer maakte dinsdagmiddag bekend dat zij woensdag verder praat met VVD, D66, CDA, PvdA, GroenLinks, SP en ChristenUnie over het coronaherstelbeleid. Het is een kleine, maar significante volgende stap in de kabinetsformatie.

Voorzichtige hoop op doorbraak

Voor potentiële regeringspartners was het de afgelopen twee maanden onduidelijk of Hoekstra überhaupt aan tafel wilde en of hij namens zijn hele CDA-fractie sprak. Vorige week nog sprak Hoekstra cryptisch: ‘Ik kan me zowel een rol in de coalitie als de oppositie voorstellen.’ Hij benadrukte tevens dat ‘Omtzigt een van de vijftien leden van de CDA-fractie’ is en dat zij ‘straks met alle vijftien beslissen of ze het logisch vinden om in de oppositie te gaan of te formeren’.

Ingewijden bevestigen nu dat Hoekstra het mandaat van ‘zijn hele fractie’ heeft om te gaan onderhandelen over regeringsdeelname. Achter de schermen was niet eerder zo duidelijk te horen dat het CDA wil meepraten over een nieuw kabinet. Bij potentiële regeringspartners wordt voorzichtig gesproken over een mogelijke doorbraak in de formatie, al zal de opstelling van Hoekstra in de komende weken duidelijk moeten maken of er echt iets veranderd is.

Onderhandelingen waar de christendemocraten geen deel van uitmaken liggen sowieso niet voor de hand. VVD-leider Mark Rutte wil niet vooruitlopen op de vraag met welke partijen hij wil formeren, met één uitzondering: het CDA moet aan tafel.

Win-win-situatie

Een tijdelijk vertrek van de CDA-pitbull kan zowel goed uitpakken voor de machtspartij als voor Omtzigt zelf. Lukt het Hoekstra om in vier maanden tot een akkoord te komen, dan heeft hij formeel geen toestemming nodig van de mogelijk dwarsliggende Omtzigt, en lonkt voor het CDA alsnog een plekje in de Trêveszaal.

Mocht Omtzigt bij terugkeer alsnog problemen hebben met het regeerakkoord, dan hoeft dat niet per se tot een coalitiecrisis te leiden. Het past volgens een prominente CDA’er die betrokken is bij de formatie prima in de nieuwe bestuurscultuur dat Kamerleden zich onafhankelijk uitspreken over de koers van de nieuwe regering, vooral als de volgende coalitie een ruime meerderheid in de Kamer heeft.

Zo bezien kan de ziekmelding van Omtzigt een win-win-situatie voor iedereen zijn. Het geeft Hoekstra en het CDA de mogelijkheid te gaan meeregeren. En het geeft Omtzigt de mogelijkheid om over vier maanden met opgeheven hoofd terug te keren in zijn rol als kritisch Kamerlid dat niet heeft mee-onderhandeld over een eventueel Kabinet Rutte-IV.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden