Analyse

Hoe zit het met die geheimzinnige variant waarvoor Marokko zijn vliegtuigen aan de grond houdt?

Zo’n tien procent van de coronabesmettingen in het Verenigd Koninkrijk – en ongeveer één op de vijfhonderd in Nederland – blijkt te worden veroorzaakt door een nieuwe variant van het virus, genaamd ‘AY.4.2.’. Naderend onheil? ‘De kans is reëel dat er al andere, meer besmettelijke varianten rondgaan.’

null Beeld Rob Engelaar
Beeld Rob Engelaar

Marokko besloot zijn vluchten naar Nederland, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk ervoor te staken. Want alweer een nieuwe, op het oog snel om zich heen grijpende variant van het coronavirus: doe maar even niet. Zo’n tien tot vijftien procent besmettelijker zou de nieuwe variant zijn, volgens de eerste schattingen.

Maar dat zijn nog grove berekeningen. ‘Ik ben er nog niet van overtuigd’, zegt hoogleraar evolutiebiologie Tom Wenseleers (KU Leuven), die eerder de opmars van de alfa- en de deltavariant in kaart hielp brengen. Bij doorrekening van de nieuwe variant ontdekte hij dat AY.4.2. niet op alle plekken even sterk toeneemt, wat ook op toeval kan wijzen.

Verspreidingssnelheid

‘Als je consistent overal een toename van deze variant zou zien, is het aannemelijk dat hij een of ander intrinsiek voordeel heeft. Maar dat lijkt bij deze variant toch wel iets minder het geval’, zegt Wenseleers desgevraagd. Dat zou erop kunnen duiden dat het virus gewoon toevallig om zich heen grijpt in subgroepen die slecht zijn gevaccineerd, of die veel contacten hebben.

Toch komt ook Wenseleers erop uit dat het virus gemiddeld genomen een iets hogere verspreidingssnelheid heeft. Zo’n 2,2 procent sneller dan de ‘gewone’ deltavariant, zou AY.4.2 zich per dag verspreiden – wat zou implicerfen dat de variant 11 procent meer mensen besmet. Ter vergelijking: de alfavariant (voorheen ‘Britse’ variant) besmette zo’n 50 procent meer mensen dan het klassieke coronavirus, de deltavariant nog weer eens zo’n 60 procent meer.

Alleen al die cijfers maken dat AY.4.2 niet snel de dienst zal uitmaken, verwacht de bioloog. ‘Bij de alfavariant duurde het maanden voordat hij dominant werd. En deze zou veel trager oprukken, als hij al een voordeel heeft. Ik denk niet dat deze variant nu zoveel verschil gaat maken.’

Deltavariant-plus

Wat dat betreft dat doet AY.4.2 denken aan de zogeheten ‘Spaanse variant’, die vorige nazomer leek op te rukken in Europa. Misschien omdat hij wind mee had van reizigers en jonge mensen met veel contacten, misschien omdat hij écht iets besmettelijker was. Wenseleers neigt naar die tweede theorie: ‘Hij had een klein maar consistent voordeel. Maar daarna is hij finaal uit de markt geduwd door de veel besmettelijkere alfavariant.’

De nieuwe mutant is in feite een veranderde versie van de deltavariant: vandaar dat hij ook wel de bijnaam ‘deltavariant-plus’ draagt. Aan zijn uitsteeksels heeft AY.4.2 twee veranderingen ondergaan, technisch genaamd Y145H en A222V. Hoewel die al bekend zijn van eerdere coronavirussen - A222V zat ook in de Spaanse variant - is nog onduidelijk wat die veranderingen precies ‘doen’. Daarvoor zou men in het laboratorium experimenten moeten doen waarbij men cellen besmet met virussen met en zonder de mutaties.

Evolutionair potentieel

Voorlopig lijkt het goede nieuws dat deltaplus niet opeens minder gevoelig is voor vaccins of natuurlijke immuniteit, suggereren de eerste gegevens. Een grote, nog openstaande vraag is in hoeverre het virus nog ‘evolutionair potentieel’ heeft: in hoeverre de evolutie het coronavirus nog kan omvormen tot iets heel anders – of dat het virus beperkt is in zijn mogelijkheden.

Intussen lijkt AY.4.2 ook in Denemarken op zijn retour. Dat kan erop duiden de variant helemaal niet besmettelijker is dan gewone deltavirussen – maar ook dat er onder de radar nog meer varianten circuleren die nog een slagje besmettelijker zijn dan AY.4.2, zegt Wenseleers. ‘De kans is reëel dat er al andere varianten rondgaan, die eenvoudigweg nog geen eigen indeling hebben gekregen in de stamboom van coronavirussen.’

Geen paniek overigens, benadrukt Wenseleers: een variant die zoals delta of alfa de helft anderhalf keer zo besmettelijk is als zijn voorgangers, is nog niet ontdekt. ‘En voor de epidemie heeft het op dit moment veel meer impact als degenen die nog niet zijn gevaccineerd, gewoon alsnog een spuit gaan halen. Op die manier zouden we de hospitalisatiecijfers bijna kunnen halveren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden