Hoe zijn de Britse voor- en tegenstanders nu onder de Brexit?

Vijf interviews

De nieuwe verhouding van Groot-Brittannië met de Europese Unie moet dit jaar vorm krijgen. Eind januari komt de Britse premier May naar Brussel om te spreken over een overgangsperiode. Hoe zijn, anderhalf jaar na het Brexit-referendum, de Britse voor- en tegenstanders eronder?

Carol Cheong en George Day Foto Antonio Olmos

Martin Heap

Leeftijd: 72
Stemde tegen de Brexit

Voor het keukenraam hebben Martin en Bryony Heap een vaas oranje tulpen neergezet, voor het Nederlandse bezoek. In de keuken staat Martin groentesoep te maken. En koffie verkeerd. Ze zijn net terug uit een dorpje in Norfolk, waar Bryony is opgegroeid. Zonder vader, want die kwam om bij D-day. Binnenkort reizen ze naar Sydney, waar een van hun drie dochters woont.

De zeventigers hebben weinig tijd om stil te staan bij het afgelopen jaar, bij de chaotische wandeling die het koninkrijk maakt naar de achteruitgang van de EU. 'We leven in een crisistijd, maar het leven gaat gewoon door', zegt Martin. 'Vergeet niet dat er onder ons Remainers veel verborgen woede zit, veel onderhuidse spanning. Een van mijn beste vrienden heeft voor de Brexit gestemd. Hij is de echtgenoot van een voormalig Kamerlid. Jarenlang hebben we over politiek gesproken. Dat doen we sinds het referendum niet meer.'

Martin is worstenmaker en heeft zelfs een recept op zijn naam staan, The Smithfield Sausage. Deze gekruide worst is het uithangbord van een worstenfabriek in Hull die hij 22 jaar geleden heeft opgericht. Ook heeft hij een slagerij annex koffiehuis. 'Bij het koffiehuis ben ik de enige Brit, op de boekhouder na. In Hull bestaat tweederde van het personeel uit EU-migranten. Al die werknemers mogen blijven, maar de vraag is of ze het willen. En of ik in de toekomst makkelijk nieuwe kan werven.'

Geregeld is Martin op het vasteland, in Frankrijk, Nederland en Duitsland vooral. 'Sinds de Brexit merk ik dat er veel onbegrip leeft over ons. We hebben een andere politieke cultuur. We zijn geobsedeerd door democratie: aan de uitslag van een referendum valt bij ons niet te tornen.'

Neergeploft in de serre zegt Martin zichzelf als een 'Britse Europeaan' te zien, maar zijn eurogezindheid wordt op de proef gesteld. 'Wat er in Brussel over ons is gezegd, is ronduit beledigend en naarmate de scheiding langer duurt, zal het erger worden.' In de premier zegt hij weinig vertrouwen te hebben. 'Je bent te negatief over Theresa', valt Bryony hem in de rede, 'ze is een vrouw met principes, dochter van een dominee. Ze heeft het beste met ons land voor. Echt.'

Foto Antonio Olmos

David en Lavinia Hall

Leeftijd: beiden 39
Hij stemde voor de Brexit, zij steunde hem

Voor David Hall is de euforie van de Brexit-zege een beetje verdwenen. 'Ik zie wel wat er gebeurt, maar het lijkt erop dat men aan het terugkrabbelen is. De gevestigde orde neemt wraak en May is een marionet.' Het zijn uitspraken die voor stiltes zorgen op verjaardagsfeestjes, want zijn vrienden zijn allemaal eurogezind.

De euroscepsis van David, telg van een eurosceptische middenstandsfamilie uit Zuid-Londen, gaat terug naar de dagen toen hij economie studeerde in Nottingham. 'Mijn scriptie ging over de euro en waarom het geen goed idee was om het pond daarvoor op te geven.' Gaandeweg groeide zijn afkeer van de EU. 'Ik hou van Spanje en Frankrijk, vooral van Frans eten, maar ik zie de EU als een monopolie waar de banken de baas zijn', zegt David, die voor internetbedrijven de smaak van consumenten onderzoekt, zodat die na een aankoop meer kooptips krijgen.

In politici blijkt David, die zijn nieuws haalt van de anti-establismentwebsite UK Column, weinig fiducie te hebben. Na enig doorvragen vallen twee namen die hem kunnen bekoren. De oud-UKIP-leider Nigel Farage en Ron Paul, de Amerikaanse libertariër.

Foto Antonio Olmos

In de woonkamer staan aan de ene kant honderden langspeelplaten van David en aan de andere stapels Vogues van Lavinia, die werkt bij een beroemd modebedrijf. De gastheer zet Nick Drake op, zijn vrouw nestelt zich op de sofa en hun 5-jarige dochter Mia brengt bouwvakkersthee - grote koppen met veel melk.

Lavinia, die sympathie koestert voor Bernie Sanders, zegt als buitenlandse geen moeite te hebben met de Brexit. 'In de modewereld is bijna iedereen geschokt, maar ik denk dat het kansen biedt. De Britten hebben een rijk textielverleden en misschien kunnen de oude ambachten worden herontdekt. Het kan een positieve impuls zijn voor hoogwaardige Britse modefabrikanten.'

De Brexit is zeker niet de grootste zorg, dat zijn de kosten van het levensonderhoud en de moeite om een huis te kopen, zegt Lavinia. 'Meer dan in New York is huizenbezit een obsessie in Londen. Wie weet dat de huizenprijzen een beetje gaan dalen dankzij de Brexit.'

Brian Vale

Leeftijd: 79
Stemde tegen de Brexit

Tijdens zijn loopbaan bij het departement van Koloniale Zaken en The British Council heeft hij gewoond in Zambia, Brazilië, Saoedi-Arabië, Egypte en Spanje, maar geen politieke cultuur lijkt exotischer voor Brian Vale te zijn dan die in zijn vaderland anno 2018. 'Bekommernis en ontreddering zijn woorden die me te binnen schieten', zegt de oud-diplomaat, terwijl zijn kat Yoshi hem kopjes geeft, 'je kent de vervloeking: dat u in interessante tijden moge leven?'

Na zijn vervroegde pensionering heeft Vale zich toegelegd op het schrijven van vijf boeken over de Britse invloed in het Zuid-Amerika van de 19de eeuw. 'Wist je dat oorlogen tussen Brazilië en Argentinië werden uitgevochten door Britse mariniers die na het einde van de oorlogen tegen Napoleon geen werk meer hadden? Het was een tijd dat we de wereld domineerden.'

Brexit noemt hij 'een moedige sprong in het verleden', waarbij vergeten wordt dat de tijd van de zelfvoorzienende natie voorbij is. Hij haalt zijn oude baas Douglas Hurd aan, de minister van Buitenlandse Zaken die zei dat de Britten de laatste decennia 'boven hun macht hebben gebokst'. 'De alliantie met Amerika, het fenomeen-Thatcher en het EU-lidmaatschap hebben geholpen bij het in stand houden van de illusie dat we een wereldmacht zijn. Die beschermlaag valt nu weg.'

Foto Antonio Olmos

Vale woont in een 18de-eeuws herenhuis, dat hij in de jaren zeventig, toen moderne architectuur de mode was, voor een prikkie kon kopen. Arabische kruiken liggen voor de open haard, zeilschepen staan op de schoorsteenmantel. 'Als student leerden we dat Labour een radarstoomboot was die ongeacht de omstandigheden koers zet, terwijl de Tories als een zeilschip met de wind mee varen. Dat is een achterhaalde theorie.'

'May voerde vorig jaar een ongeïnspireerde verkiezingscampagne en joeg ouderen als ik ook nog eens in de gordijnen met het voorstel om mensen als ze oud zijn hun huis te laten opeten om voor hun zorg te betalen. Jeremy Corbyn had de tijd van zijn leven. Hij is geen leider, maar kan als geen ander mensen opzwepen. Mijn verwachting is dat David Cameron na het uiteenvallen van de Tories terugkomt om de Brexit-troep op te ruimen.'

Carol Cheong en George Day

Leeftijd: 47 en 53
Stemden beiden voor de Brexit

Carol Cheong en George Day stemden voor de Brexit, omdat hun zoontje niet naar de school van hun voorkeur kon. 'We hebben twaalf jaar geleden juist hier een huis gekocht, 150 meter van een goede school', zegt Carol. 'In de tussentijd zijn er in deze buurt zoveel mensen met gezinnen bijgekomen, migranten vooral, dat er geen plek meer was voor Justin.' Hij gaat nu naar een andere openbare school, verder weg. Zijn zusje gaat naar een particuliere school die Carol wat discipline, ethos en lesniveau betreft doet denken aan haar eigen schooljaren in Maleisië.

Carol zit aan de keukentafel met haar echtgenoot George, met wie ze trouwde nadat ze in 1999 naar Londen was gekomen. Al jaren heeft ze een Brits paspoort. Ze leest The Daily Telegraph, The Daily Mail en de Financial Times ('Al wordt die me te links'), stemt Conservatief en bakt, getuige een boek op de keukentafel, cakerecepten van Mary Berry. Ze zorgt voor de kinderen en beheert de zes woningen die ze verhuren, vooral aan immigranten. Goede mensen, verzekert ze. Alleen laten sommigen zich volgens haar bewust uit hun woning zetten - door bijvoorbeeld een huurverhoging niet te betalen - zodat ze daarna met hun kinderen recht hebben op een sociale huurwoning.

Op de tafel liggen twee A4'tjes waarop George, een projectmanager in de bouw, zijn beweegredenen voor de Brexit puntsgewijs heeft opgeschreven. In volgorde van belang: 1) de druk van immigratie op scholen, zorg en huisvesting 2) te veel economische vluchtelingen 3) het ontstaan van een Verenigde Staten van Europa 4) de groei van extreemrechts op het vasteland en 5) ons land is altijd anders geweest dan de andere Europese landen. 'Een positie als Noorwegen zint me. Geen deel van de EU, maar er wel handel mee drijven, mits we iets aan de ongecontroleerde immigratie kunnen doen.'

Over May zijn de twee redelijk tevreden, al zien ze liever Boris Johnson als premier. 'Het belangrijkste is dat de Brexit nu echt doorgaat,' zegt George. 'Mensen die willen dat het wordt teruggedraaid, begrijpen niet wat democratie is', voegt zijn vrouw eraan toe. Ze zegt voorzichtig te zijn tegen wie ze over de Brexit praat. 'Op koffiekransjes met andere schoolouders zwijg ik. Het ligt erg gevoelig. Een Zweedse moeder heeft zelfs gehuild na het referendum. Met onze Schotse loodgieter praat ik er wel over. Die heeft al zeker tien jaar geen loonstijging gezien door de concurrentie van immigranten.'

'Weet je, uiteindelijk handelt iedereen uit eigenbelang', verontschuldigt ze zich. 'Remainers evengoed als Brexiteers.'

Eve Preston

Leeftijd: 23
Stemde tegen de Brexit

Het belang van democratisch genomen besluiten begrijpt ze, maar toch hoopt Eve Preston voor een herkansing waar het gaat om de Brexit - met andere woorden: om de toekomst van het land. Een toekomst die ze vreest. 'Ik ben bang me geen huis te kunnen veroorloven. Ik ben bang voor het lot van de Nationale Gezondheidszorg. Ik ben bang voor verdeeldheid binnen de natie. Al die onzekerheid baart me zorgen', zegt ze thuis, waar ze woont met haar ouders en zusje Rosie.

Persoonlijk gaat het de geboren Londense voor de wind. Vier jaar lang heeft ze gestudeerd aan Central Saint Martin's. Naar die beroemde kunstacademie wilde ze al vanaf het moment dat ze op school kennis had gemaakt met de zelfportretten van Frida Kahlo. 'Ik bewonder de manier waar ze kunst gebruikte om zichzelf te leren kennen, om te kunnen omgaan met a life full of shit.' Nu loopt ze stage in een tattoo-shop. Een droombaan, zegt ze.

Televisie is haar voornaamste nieuwsbron, gevolgd door de linkse zondagskrant Observer van haar vader. 'Wat ik belangrijk vind? Genoeg geld voor onderwijs, om huizen te bouwen en voor de zorg. Wat ik gestemd heb? Hmmm. Ik geloof De Groenen.'

Foto Antonio Olmos

De stem voor de Brexit, de drang naar 'onafhankelijkheid', kan ze anderhalf jaar later nog steeds amper begrijpen. 'Dat referendum leek eerder op een schoonheidswedstrijd, waarbij het meer ging om persoonlijkheden dan om de inhoud.'

Brexiteers kent ze niet, op de vriend van haar grootmoeder na. 'Hij wilde de regering een schop geven en was eigenlijk helemaal niet voor het verlaten van de EU. Hij praat er nooit over. Een jonge collega van mijn moeder, die in een supermarkt werkt, heeft voor de Brexit gestemd nadat zijn moeder hem een pizza had beloofd.'

Over vrij reizen door Europa maakt ze zich geen zorgen. 'Als het echt moeilijk wordt, dan vraag ik een Iers paspoort aan en mijn zusje ook. Dat kan omdat mijn oma in Ierland geboren is. Mijn vader heeft meteen na het referendum een Iers paspoort aangevraagd en telkens als hij op reis gaat, wappert hij er trots mee. In dat geval is mijn moeder de enige die alleen een Brits paspoort heeft. Omdat ze van Schotse afkomst is, hoopt ze stiekem dat Schotland zelfstandig wordt en bij de EU blijft. Dan kan ze een Schots paspoort aanvragen.'

Na een stilte. 'Het is eigenlijk wel gek dat we daar ons anno 2018 zo druk om moeten maken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.